Máy tạo nhịp tim tạm thời là một thiết bị y tế có các điện cực, giúp điều chỉnh sự co bóp của cơ tim để duy trì nhịp tim và cung lượng tim phù hợp. Phương pháp điều trị khẩn cấp này có thể cứu sống người bệnh trong trường hợp cấp cứu.
Tuy nhiên thiết bị này chỉ được sử dụng tạm thời, về lâu dài vẫn cần được thay thế bằng máy tạo nhịp tim vĩnh viễn càng sớm càng tốt để duy trì sự ổn định huyết động. Trong bài viết dưới đây, TS.BS Trần Vũ Minh Thư, Trung tâm Tim mạch, BVĐK Tâm Anh TP.HCM sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về các loại máy tạo nhịp tim tạm thời, vai trò cũng như chức năng hoạt động của thiết bị này.
Máy tạo nhịp tim tạm thời là thiết bị tạo nhịp phát xung điện đến cơ tim thông qua dây điện cực, từ đó giúp tim có thể co bóp để đẩy máu đi nuôi cơ thể.
Cấu tạo máy tạo nhịp tim tạm thời gồm hai phần cơ bản:
Máy tạo nhịp tim tạm thời được chỉ định trong các trường hợp:
Tùy thuộc vào từng trường hợp bệnh nhân mà bác sĩ sẽ đưa ra lựa chọn loại máy nhịp tim thích hợp như đặt máy tạo nhịp tạm thời hoặc máy tạo nhịp tim vĩnh viễn. Thiết bị này có tác dụng khắc phục các vấn đề nhịp tim như: nhịp tim chậm sau nhồi máu cơ tim, sau phẫu thuật tim hoặc sau khi dùng thuốc quá liều…. Máy tạo nhịp tim tạm thời thường dùng để cấp cứu và sử dụng đến khi các rối loạn về nhịp hồi phục hoặc được điều trị ổn.
Máy tạo nhịp tim vĩnh viễn được chỉ định cho những bệnh nhân có các vấn đề về nhịp tim kéo dài hoặc không hồi phục. Có hai phương pháp đặt máy tạo nhịp tim: đặt dưới nội tâm mạc và đặt ở ngoại tâm mạc. Bộ phận điều khiển của thiết bị sẽ được bác sĩ gắn ở dưới da, tại ngực hoặc bụng thông qua một phẫu thuật nhỏ.
Hầu hết các trường hợp bệnh nhân mắc các bệnh tim cấp tính đều có nguy cơ block hệ thống dẫn truyền và ngưng tim. Vì vậy, việc đặt máy tạo nhịp tim tạm thời kịp thời cho bệnh nhân là rất cần thiết.
Mục đích của việc đặt máy tạo nhịp tạm thời là để thiết lập lại huyết động bình thường bị tổn hại nghiêm trọng do nhịp tim chậm. Tạo nhịp tạm thời cũng có thể được sử dụng để dự phòng các trường hợp có nhu cầu cần tạo nhịp.
Tim phát các xung điện và được dẫn đến các tế bào cơ tim giúp cơ co bóp và bơm máu. Khi chức năng tạo nhịp hoặc dẫn truyền của tim gặp trục trặc, người bệnh có thể cần được đặt máy tạo nhịp tim tạm thời giúp cung cấp dòng điện để giữ cho tim co bóp và bơm máu đi khắp cơ thể.
Chức năng của máy tạo nhịp tim tạm thời là giúp phục hồi khử cực và co bóp cơ tim hiệu quả, bảo đảm cung lượng tim đủ. Thiết bị này chỉ cần thiết trong một thời gian ngắn khi tim cần trợ giúp để điều chỉnh chức năng. Máy tạo nhịp tim tạm thời được sử dụng trong những trường hợp như: khi người bệnh có sự thay đổi về nhịp tim do phẫu thuật tim hở, viêm cơ tim, nhiễm trùng, dùng thuốc hoặc các vấn đề khác.
Máy tạo nhịp tạm thời sẽ được duy trì cho đến khi nhịp tim ổn định, thường chỉ trong vài ngày. Nếu các triệu chứng của người bệnh không cải thiện, bác sĩ có thể đề nghị cấy máy tạo nhịp tim vĩnh viễn. (2)
Máy tạo nhịp tim tạm thời một buồng là dạng máy tạo nhịp được thiết kế gồm một dây gắn trực tiếp vào buồng tim bên phải của người bệnh. Trong đó, tạo nhịp thất phải thường được lựa chọn thực hiện nhiều nhất.
Ưu điểm của việc đặt thiết bị này là thực hiện thủ thuật đơn giản, thời gian thủ thuật ngắn và người bệnh ít gặp biến chứng. Tuy nhiên, máy tạo nhịp tim tạm thời một buồng có nhược điểm là không đồng bộ nhĩ thất, do đó, bệnh nhân có thể gặp phải “hội chứng máy tạo nhịp”.
Cấu tạo của máy tạo nhịp tim tạm thời hai buồng gồm hai dây nối vào hai buồng tim (nhĩ phải và thất phải) của bệnh nhân. Tạo nhịp tim tạm thời hai buồng giúp đồng bộ nhĩ thất, cải thiện cung lượng tim. Tuy nhiên, thủ thuật đặt thiết bị này phức tạp, nên đối với tạo nhịp tạm thì thường chỉ đặt một buồng thất phải.
Thủ thuật đặt máy tạo nhịp tim tạm thời qua da là thủ thuật bắc cầu trong lúc chờ đặt tạo nhịp tạm thời qua đường tĩnh mạch, được thực hiện lần đầu vào năm 1952 bởi Paul Zoll. Vị trí đặt các bản điện cực có thể chọn bao gồm: trước/bên hoặc trước/sau của thành ngực.
Trong đó, vị trí trước/sau thành ngực thường được sử dụng nhiều hơn nhờ có trở kháng thấp nhất. Dự phòng trên những bệnh nhân có nguy cơ nhịp chậm có triệu chứng trong nhồi máu cơ tim cấp, bệnh nhân đang điều trị tiêu sợi huyết (hạn chế thủ thuật xâm lấn mạch máu).
Thiết bị được đặt nhanh, dễ thực hiện, ít tốn kém, nguy cơ nhiễm trùng và chảy máu thấp. Tuy nhiên, tỷ lệ thành công của thủ thuật này thấp, chỉ khoảng 78-94% và không được khuyến nghị thực hiện trong trường hợp vô tâm thu. Sau khi đặt thiết bị, người bệnh có thể bị đau và khó chịu. Vì vậy, đặt máy tạo nhịp tạm thời qua da là phương pháp chỉ được chọn khi những lựa chọn khác không phù hợp và yêu cầu theo dõi chặt chẽ monitor điện tim cũng như huyết áp bệnh nhân.
Đối với phương thức đặt máy tạo nhịp tạm thời qua thực quản, điện cực đặt vào thực quản giúp kích thích cơ nhĩ, giúp chẩn đoán và điều trị rối loạn nhịp.
Bác sĩ có thể lựa chọn đặt qua đường miệng hoặc đường mũi tùy theo loại điện cực được sử dụng. Trong thủ thuật chuyển nhịp nhanh trên thất như cuồng nhĩ, rung nhĩ… thì đây là cách tiếp cận hiệu quả. Khoảng 15-50% trường hợp bệnh nhân bị cuồng nhĩ sau khi được đặt máy tạo nhịp tim tạm thời qua thực quản có kết quả hồi phục nhịp xoang tốt.
Tuy nhiên, đặt máy tạo nhịp tim tạm thời qua thực quản ít được sử dụng trong cấp cứu vì không đảm bảo dẫn truyền nhĩ thất, điện cực thường không được cố định và thường gây đau cho bệnh nhân.
Đặt máy tạo nhịp tim tạm thời qua đường tĩnh mạch là phương pháp đáng tin cậy nhất. Đường vào tĩnh mạch bằng các tĩnh mạch lớn gồm: cảnh trong, dưới đòn, đùi và tĩnh mạch nền. Trong đó, tĩnh mạch cảnh trong phải hoặc tĩnh mạch dưới đòn là vị trí tiếp cận tốt nhất.
Tùy vào mức độ khẩn cấp của thủ thuật, bác sĩ sẽ lựa chọn vị trí chọc tĩnh mạch thích hợp. Đối với thủ thuật đặt máy tạo nhịp tim tạm thời qua đường tĩnh mạch, bác sĩ có thể thực hiện tại phòng thủ thuật có trang bị đầy đủ dụng cụ hoặc ngay tại giường trong đơn vị chăm sóc tích cực tim mạch.
Tuy nhiên, phương thức đặt máy tạo nhịp tạm thời này vẫn có một số khuyết điểm gồm:
Đặt máy tạo nhịp tim tạm thời qua đường thượng tâm mạc thường được chỉ định cho bệnh nhân sau phẫu thuật tim. Dây điện cực được gắn vào thượng tâm mạc và tạo đường hầm ra ngoài. Đây là phương thức đặt đáng tin cậy, không gây khó chịu cho bệnh nhân. Tuy nhiên, người bệnh có nguy cơ nhiễm trùng, chèn ép tim khi rút và để lại sẹo.
Tỷ lệ biến chứng liên quan đến máy tạo nhịp tạm thời thấp, chỉ khoảng 2% đối với các thiết bị đặt qua đường tĩnh mạch.
Các biến chứng sớm thường được xác định là tổn thương tĩnh mạch hệ thống (tĩnh mạch chủ trên, tĩnh mạch chủ dưới) hoặc các cấu trúc tim bên phải (thủng tâm nhĩ phải, hở van ba lá do chấn thương hoặc chèn ép tim do thủng).
Các tổn thương không do tim được ghi nhận bao gồm tràn khí màng phổi, tràn máu màng phổi, thuyên tắc khí, huyết khối tĩnh mạch và rối loạn nhịp tim. Khi tháo dây dẫn ngoại tâm mạc sau phẫu thuật, cần lưu ý cẩn thận để tránh nguy cơ chảy máu. Nếu ống ngực trung thất vẫn còn, nên ưu tiên kéo dây dẫn trước khi tháo ống ngực. (3)
Biến chứng muộn phổ biến nhất là nhiễm trùng, xảy ra ở khoảng khoảng 3%. Nguyên nhân gây nhiễm trùng thường là do dây dẫn hoặc nguồn điện được cấy ghép. Trong trường hợp này, bác sĩ có thể loại bỏ vật liệu bị nhiễm trùng và thay thế chúng.
Tùy theo từng trường hợp bệnh nhân và loại thiết bị được chọn, thời gian sử dụng máy tạo nhịp tim tạm thời sẽ có sự khác nhau. Tuy nhiên, hầu hết các tường hợp đặt máy tạo nhịp tim tạm thời là để cấp cứu, sử dụng tạm thời, thường chỉ trong vài ngày.
Giá của từng loại máy tạo nhịp tim tạm thời sẽ có sự khác nhau, bác sĩ sẽ tư vấn loại thiết bị phù hợp nhất với tình trạng sức khỏe của người bệnh. Ngoài ra, chi phí để đặt máy cũng sẽ tùy thuộc vào cơ sở y tế thực hiện thủ thuật, bác sĩ thực hiện, các vấn đề ý tế phát sinh trong và sau thủ thuật…
Sau khi được đặt máy tạo nhịp tim tạm thời, nếu có các biểu hiện bất thường, người bệnh cần thông báo ngay với bác sĩ để được kiểm tra và khắc phục:
Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được trang bị nhiều loại máy móc hiện đại phục vụ cho công tác chẩn đoán và điều trị các bệnh lý tim mạch, trong đó có rối loạn nhịp tim. Đội ngũ chuyên gia đầu ngành, bác sĩ giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực tim mạch sẽ trực tiếp thăm khám, hội chẩn và đưa ra phác đồ điều trị phù hợp cho bệnh nhân giúp điều trị hiệu quả tình trạng rối loạn nhịp tim, ngăn ngừa biến chứng gây tổn thương tim.
Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Máy tạo nhịp tim tạm thời là một thiết bị y tế có vai trò quan trọng trong việc cứu sống và mang lại cơ hội phục hồi cho bệnh nhân mắc các rối loạn nhịp tim hoặc tình trạng tim mạch khẩn cấp khác. Tùy thuộc vào dạng rối loạn nhịp tim và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bác sĩ sẽ có chỉ định lựa chọn loại máy và phương thức đặt phù hợp nhất.
