Nhiều trường hợp người dưới 50 tuổi, thậm chí chỉ ngoài 30 tuổi xuất hiện polyp đại tràng, nguy cơ tiến triển ung thư nếu không được phát hiện và xử trí sớm.

TTƯT.TS.BS Vũ Trường Khanh, Trưởng khoa Tiêu hóa – Gan mật – Tụy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, cho biết polyp có thể xuất hiện tại nhiều vị trí trong đường tiêu hóa song phổ biến nhất ở đại trực tràng. Polyp đại tràng thường xuất hiện ở người trên 50 tuổi, trung bình khoảng 60, nhưng hiện nay xu hướng đang ngày càng trẻ hóa, nhiều trường hợp người bệnh dưới 50 tuổi, thậm chí ngoài 30 tuổi.

Polyp đại tràng thường phát triển từ niêm mạc, đa phần lành tính nhưng theo thời gian, một số polyp thay đổi cấu trúc và chuyển thành ác tính. Ở giai đoạn sớm, polyp thường không gây triệu chứng rõ rệt như đau bụng, thay đổi thói quen đại tiện hay chảy máu, nên nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi tổn thương đã tiến triển nặng hơn.

Chị Hợp (36 tuổi) tình cờ đi khám sức khỏe tổng quát và được bác sĩ chỉ định nội soi tiêu hóa. Kết quả nội soi dạ dày ghi nhận viêm dạ dày, polyp dạ dày và nhiễm Helicobacter Pylori (HP). Nội soi đại trực tràng toàn bộ phát hiện nhiều polyp rải rác từ đại tràng đến trực tràng, kích thước 0,3-1,2 cm. Một số polyp được cắt và làm xét nghiệm mô bệnh học, kết quả là u tuyến ống. Chị Hợp có ông ngoại và bác ruột từng bị ung thư đại tràng, mẹ ruột có đa polyp đại tràng.

Chị Hợp thuộc hội chứng đa polyp gia đình điển hình, nguy cơ cao tiến triển thành ung thư đại trực tràng. Để phòng ngừa biến chứng, bác sĩ chỉ định phẫu thuật cắt một phần đại tràng, sau đó tiếp tục theo dõi định kỳ nhằm phát hiện sớm các tổn thương còn lại.

Anh Tùng (35 tuổi) đến khám vì tình trạng thiếu máu kéo dài với các triệu chứng hoa mắt, mệt mỏi, giảm sức lao động. Khai thác tiền sử bệnh, anh Tùng không có bệnh lý nội khoa và gia đình cũng không có người bị ung thư.

Qua nội soi đại tràng, bác sĩ phát hiện một khối u loét 30 mm ở đại tràng lên; hai polyp 20 mm ở góc gan và đại tràng xuống. Bác sĩ tiến hành cắt bỏ polyp làm xét nghiệm giải phẫu bệnh và lấy mẫu sinh thiết khối u. Giải phẫu bệnh xác định khối u là ung thư biểu mô tuyến xâm lấn kém biệt hóa, còn các polyp là u tuyến ống và ống nhánh lành tính. Bác sĩ chỉ định tiến hành cắt nửa đại tràng phải và hóa trị bổ trợ cho anh Tùng.

Theo bác sĩ Khanh, một số bệnh nhân có tiền sử gia đình rõ rệt với ung thư đại trực tràng hoặc polyp. Tuy nhiên, ngay cả những người không có yếu tố di truyền điển hình vẫn có thể mắc polyp và ung thư khởi phát sớm.

Một phân tích tổng hợp trên Thư viện Quốc gia Y khoa Hoa Kỳ 2025 (Pubmed) cho thấy người dưới 50 tuổi có xu hướng xuất hiện polyp nhiều hơn ở đại tràng trái so với nhóm từ 50 tuổi trở lên, với kiểu phân bố tương tự ung thư đại trực tràng khởi phát sớm.

Một nghiên cứu khác công bố trên PubMed năm 2024, phân tích gần 11.000 bệnh nhân được chẩn đoán polyp đại trực tràng ác tính, cho thấy gần một nửa số trường hợp ở nhóm trẻ (dưới 50 tuổi) xảy ra trước 45 tuổi.

Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ cho thấy, trong khi tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng ở nhóm người lớn tuổi có xu hướng giảm thì tỷ lệ này ở người dưới 50 tuổi lại tăng gần gấp đôi kể từ đầu những năm 1990. Xu hướng gia tăng tương tự cũng được ghi nhận trên toàn cầu. Dù dân số đang già hóa, các dự báo cho thấy đến năm 2030, khoảng 15% ca ung thư đại trực tràng sẽ được chẩn đoán ở người trẻ.

Theo bác sĩ Khanh, hiện tượng polyp và ung thư đại trực tràng ở người trẻ nhiều khả năng là kết quả của sự kết hợp giữa nhiều yếu tố. Bên cạnh các hội chứng di truyền, chế độ ăn và lối sống hiện đại cũng tạo ra ảnh hưởng quan trọng. Các nghiên cứu dịch tễ học cho thấy chế độ ăn giàu chất béo bão hòa, ít chất xơ, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, cùng với béo phì, ít vận động, hút thuốc lá và lạm dụng rượu bia có liên quan đến nguy cơ hình thành polyp và tiến triển ung thư đại trực tràng ở người trẻ. Ngoài ra, sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột cũng góp phần thúc đẩy tổn thương niêm mạc đại tràng, tạo điều kiện cho polyp phát triển và tiến triển ác tính. Các bệnh lý viêm ruột mạn tính như viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, kể cả ở nhóm tuổi trẻ.

Bác sĩ Khanh khuyến cáo, với người không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, nội soi tầm soát ung thư đại trực tràng nên bắt đầu từ khoảng 40 – 45 tuổi. Những người có tiền sử gia đình như bố mẹ, anh chị em ruột từng mắc ung thư đại trực tràng hoặc đa polyp cần được tầm soát sớm hơn, tùy từng trường hợp cụ thể. Riêng các trường hợp nghi ngờ hội chứng đa polyp di truyền, việc nội soi có thể phải bắt đầu từ khi còn rất trẻ (12 – 20 tuổi) và theo dõi chặt chẽ. Người bệnh cũng cần làm xét nghiệm gene, khám nội soi, chụp cắt lớp vi tính tầm soát để phát hiện polyp ở các vị trí khác như ruột non, tá tràng. Khi phát hiện polyp, bác sĩ sẽ tiến hành cắt bỏ qua nội soi và hẹn tái khám định kỳ. Thời gian theo dõi phụ thuộc vào số lượng, kích thước và tính chất của polyp, có thể rút ngắn nếu polyp có nguy cơ cao. Phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn, bệnh nhân cần phẫu thuật cắt đại tràng và điều trị hóa trị.

Bên cạnh thăm khám định kỳ, người mắc polyp đại tràng được cần duy trì lối sống lành mạnh, tăng cường rau xanh, trái cây, cá, đậu và hạn chế rượu bia, thuốc lá, thịt đỏ, đồ ngọt và thực phẩm chế biến sẵn để hỗ trợ sức khỏe hệ tiêu hóa.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.