Khám sức khỏe công nghệ cao đang trở thành điểm chạm đầu tiên khiến nhiều Việt kiều quyết định về nước. Với khả năng tiếp cận y tế linh hoạt, thời gian thăm khám nhanh chóng, năng lực tầm soát với công nghệ hiện đại và chi phí hợp lý là những yếu tố khiến lựa chọn này ngày càng phổ biến.

Những năm gần đây, cùng với dòng kiều bào trở về sinh sống, làm việc hoặc thăm người thân, một xu hướng ngày càng rõ nét là người Việt ở nước ngoài lựa chọn Việt Nam làm nơi khám, chữa bệnh, đặc biệt là khám sức khỏe tổng quát công nghệ cao. Không chỉ xuất phát từ yếu tố chi phí, lựa chọn này phản ánh sự thay đổi trong cách nhìn nhận về chất lượng y tế trong nước.

Nếu trước đây, “ra nước ngoài chữa bệnh” từng được xem như một biểu tượng của điều kiện kinh tế và niềm tin vào y tế phát triển, thì những năm gần đây đang xuất hiện một chuyển động ngược: người Việt ở nước ngoài chủ động quay về trong nước để khám và điều trị. Hiện tượng này có thể được nhìn nhận như một dạng “hồi hương y tế” – lựa chọn chăm sóc sức khỏe gắn liền với sự thay đổi trong đánh giá về năng lực y tế trong nước, cũng như nhu cầu tìm kiếm sự thuận tiện, thấu hiểu và liên tục trong điều trị.

Theo thống kê của Bộ Y tế, trung bình mỗi năm Việt Nam tiếp nhận khoảng 300.000 lượt bệnh nhân nước ngoài đến khám, chữa bệnh; trong đó có cả khách khám ngoại trú và điều trị nội trú. Những con số này cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe chất lượng cao là rất lớn, đồng thời mở ra cơ hội để dịch vụ y tế trong nước phát triển, do đó cần có các chính sách phù hợp để thu hút và giữ chân người bệnh. Tại BVĐK Tâm Anh, năm 2025 có hơn 12.000 lượt khách quốc tế đến khám chữa bệnh, trong đó có nhiều kiều bào.

Theo BS.CKII Phạm Thị Thanh Tâm, Trưởng đơn vị Nội Tổng quát, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Hưng – Q.7 cũ), nhóm kiều bào đến khám sức khỏe tổng quát chủ yếu từ trung niên trở lên, nhiều người đã sinh sống ở nước ngoài hàng chục năm. Họ quay về Việt Nam không chỉ để thăm gia đình, mà còn để đánh giá lại toàn diện tình trạng sức khỏe, chuẩn bị cho giai đoạn sống lâu dài trong nước hoặc chủ động phòng ngừa bệnh mạn tính.

Một trong những trường hợp điển hình là vợ chồng ông bà Nguyễn Văn Minh và Lê Thị Hoa, quốc tịch Mỹ, đều ngoài 80 tuổi. Sau nhiều năm sinh sống tại tiểu bang California, hai ông bà quyết định trở về Việt Nam định cư. Khám sức khỏe tổng quát công nghệ cao là bước đầu tiên ông bà chuẩn bị cho cuộc sống mới. Theo bác sĩ Tâm, cả hai đều rất cẩn trọng trong việc tìm hiểu từng hạng mục dịch vụ, chi phí thuốc men và quy trình điều trị.

“Ban đầu, họ quan tâm nhiều đến việc thuốc điều trị tại Việt Nam có tương đương với thuốc đang dùng ở Mỹ hay không, chất lượng ra sao. Sau khi được bác sĩ giải thích cụ thể về dược chất, phác đồ điều trị và các tiêu chuẩn chuyên môn, người bệnh yên tâm hơn”, bác sĩ Tâm cho biết. Sau đợt khám đầu tiên, vợ chồng ông Minh tiếp tục quay lại tái khám định kỳ và theo dõi sức khỏe lâu dài tại Việt Nam.

Không ít Việt kiều lớn tuổi gặp rào cản trong quá trình điều trị tại nước ngoài, đặc biệt là vấn đề ngôn ngữ và giao tiếp y khoa. Bác sĩ Tâm kể về trường hợp vợ chồng ông Trần Văn Hùng (72 tuổi) và bà Nguyễn Thị Lan (70 tuổi), sinh sống tại Hà Lan hơn 40 năm, về Việt Nam trong hai tháng và quyết định khám sức khỏe. Cả hai đều có nhiều bệnh nền như rung nhĩ, suy tim, tăng huyết áp; riêng ông Hùng được đánh giá có nguy cơ cao đột quỵ và nhồi máu cơ tim.

Trước đó, ông bà đã được kê nhiều loại thuốc tại Hà Lan nhưng việc tuân thủ điều trị không đầy đủ. “Người bệnh thắc mắc vì sao phải uống nhiều thuốc như vậy, có thể do vướng phải rào cản ngôn ngữ. Do chưa hiểu rõ vấn đề sức khỏe của bản thân, nguy cơ biến chứng nặng có thể xảy ra,… nên người bệnh chưa tuân thủ tốt phác đồ điều trị”, bác sĩ Tâm nói.

Thực tế cho thấy, rào cản lớn nhất của nhiều Việt kiều lớn tuổi khi điều trị tại nước ngoài không hẳn nằm ở trình độ y khoa, mà ở khả năng giao tiếp và sự thấu hiểu. Khi người bệnh không nắm rõ bản chất bệnh lý, mục tiêu điều trị và vai trò của từng loại thuốc, việc tuân thủ phác đồ trở nên khó khăn. Trong bối cảnh đó, việc được trao đổi bằng ngôn ngữ mẹ đẻ, được giải thích cặn kẽ và điều trị trong một môi trường văn hóa quen thuộc trở thành yếu tố quan trọng giúp củng cố niềm tin y khoa. Đây là điều không thể đo đếm chỉ bằng công nghệ hay chi phí.

Đáng chú ý, phần lớn thuốc điều trị mà ông bà sử dụng ở châu Âu đều có sẵn tại Việt Nam với tiêu chuẩn tương đương. Từ đó, mỗi lần có dịp về nước, họ mang theo hồ sơ y tế, toa thuốc cũ để được tư vấn, điều chỉnh và theo dõi sát hơn. Bệnh viện cũng hỗ trợ dịch thuật hồ sơ bệnh án để người bệnh thuận tiện trao đổi lại với bác sĩ ở nước sở tại.

Bên cạnh yếu tố ngôn ngữ, thời gian chờ đợi kéo dài và chi phí điều trị cao tại các nước phát triển cũng là lý do khiến nhiều kiều bào cân nhắc khám sức khỏe trong nước. Với các gói khám tổng quát hiện nay, người bệnh có thể hoàn tất tầm soát công nghệ cao với sự phối hợp của nhiều chuyên khoa chỉ trong một ngày, thay vì phải chờ hàng tuần hoặc hàng tháng như tại một số quốc gia.

Ở góc độ kinh tế y tế, khám sức khỏe tổng quát không chỉ là một dịch vụ độc lập, mà là điểm chạm đầu tiên mở ra chuỗi chăm sóc liên tục: tầm soát – phát hiện sớm – can thiệp kịp thời – theo dõi dài hạn. Khi người bệnh lựa chọn khám trong nước, dòng chi tiêu y tế không dừng lại ở một gói khám, mà kéo theo các dịch vụ chuyên sâu, lưu trú, đi lại, tái khám định kỳ và cả kết hợp du lịch. Đây chính là dư địa để hệ thống y tế trong nước giữ lại dòng tiền vốn trước đây chảy ra nước ngoài.

Thông qua khám tổng quát, nhiều trường hợp tại BVĐK Tâm Anh đã kịp thời phát hiện bệnh lý nguy hiểm nhờ hệ thống chẩn đoán hình ảnh công nghệ cao, tương đương các nước phát triển, như CT Scan Somatom Force VB30 hơn 100.000 lát cắt, hệ thống chụp MRI 3 Tesla, CT 1975 lát cắt,… Câu chuyện của gia đình ông John Đặng, doanh nhân gốc Việt đang sinh sống tại Mỹ, là một ví dụ. Trong một lần về nước, cả gia đình 5 người thực hiện tầm soát sức khỏe toàn diện tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Hưng – Q.7 cũ) với các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu. Qua đó, bác sĩ phát hiện một thành viên trong gia đình bị hẹp mạch vành nặng, được chuyển sang Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hòa – Q.Tân Bình cũ) để can thiệp đặt stent kịp thời, tránh nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Theo bác sĩ Tâm, với một số bệnh lý chuyển hóa như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, việc điều chỉnh phác đồ điều trị cần tính đến đặc điểm thể trạng của người châu Á. Trường hợp anh Quang (57 tuổi), Việt kiều Mỹ, mắc đái tháo đường nhiều năm nhưng kiểm soát đường huyết chưa ổn định, đã tìm đến bác sĩ trong nước để được tư vấn lại toàn bộ chế độ thuốc, dinh dưỡng và sinh hoạt. Sau khi điều chỉnh phù hợp, các chỉ số sinh hóa của người bệnh cải thiện rõ rệt.

Những câu chuyện này phản ánh một thực tế rằng y tế Việt Nam đang dần trở thành lựa chọn đáng cân nhắc không chỉ với người dân trong nước mà cả với Việt kiều và người bệnh quốc tế. Theo Bộ Y tế, mỗi năm có khoảng 40.000 người Việt Nam ra nước ngoài khám, chữa bệnh, gây thất thoát một lượng lớn ngoại tệ. Ước tính, chi phí người Việt chi cho khám chữa bệnh ở nước ngoài có thể lên tới 2 tỷ USD mỗi năm và còn tiếp tục gia tăng.

Trước bối cảnh đó, Bộ Y tế đang lấy ý kiến cho đề án phát triển dịch vụ khám, chữa bệnh chất lượng cao giai đoạn 2025-2030, hướng tới thu hút người nước ngoài và người Việt Nam có khả năng chi trả. Đề án đặt mục tiêu phát triển các lĩnh vực có thế mạnh như tim mạch, ung bướu, thụ tinh trong ống nghiệm, nha khoa, thẩm mỹ, phục hồi chức năng và khám sức khỏe định kỳ chất lượng cao, đồng thời kết hợp y học cổ truyền với chăm sóc sức khỏe và nghỉ dưỡng.

Trong 5 năm gần đây, chất lượng dịch vụ y tế, đặc biệt ở khối tư nhân, được cải thiện rõ rệt nhờ đầu tư mạnh vào trang thiết bị, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Đội ngũ bác sĩ trong nước đã làm chủ nhiều kỹ thuật phức tạp, đáp ứng yêu cầu điều trị các bệnh lý chuyên sâu với chi phí thấp hơn đáng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực và trên thế giới.

Từ góc nhìn của người làm chuyên môn, bác sĩ Tâm cho rằng y tế Việt Nam hiện nay đủ năng lực đáp ứng nhu cầu khám chữa bệnh của người bệnh quốc tế. “Bên cạnh chất lượng chuyên môn, thời gian chờ đợi ngắn, quy trình linh hoạt và chi phí hợp lý là những yếu tố giúp người bệnh an tâm điều trị, đặc biệt với nhóm Việt kiều lớn tuổi”, bác sĩ Tâm nói.

Thống kê cho thấy, giai đoạn từ tháng 3/2021 đến tháng 1/2026, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM tiếp nhận người bệnh từ 176 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, các thị trường như Mỹ, Hàn Quốc, Trung Quốc, Australia và Campuchia chiếm tỷ trọng đáng kể. Tổng số lượt người nước ngoài đến khám và điều trị trong giai đoạn này vượt 55.000 lượt.

Thống kê từ Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) cho thấy lượng kiều bào và du khách quốc tế đến Việt Nam kết hợp du lịch và sử dụng dịch vụ y tế ngày càng gia tăng, phản ánh sức hút rõ nét của ngành du lịch y tế trong nước. Năm 2024, Việt Nam nằm trong nhóm 110 quốc gia có hệ thống chăm sóc sức khỏe tốt nhất thế giới, xếp hạng 89/110, với điểm số cao về cơ sở hạ tầng y tế và năng lực chuyên môn của đội ngũ y bác sĩ. Lợi thế nổi bật của y tế Việt Nam là chi phí cạnh tranh, thời gian chờ khám chữa bệnh ngắn và chất lượng dịch vụ thân thiện, hiệu quả. Giá dịch vụ y tế chỉ bằng khoảng 30-50% so với Singapore hay Thái Lan. Ở lĩnh vực hỗ trợ sinh sản (IVF), chi phí điều trị tại Việt Nam chỉ bằng 1/3 so với Thái Lan và 1/5 so với Mỹ, trong khi chất lượng và thời gian thực hiện được đánh giá cao. Bên cạnh đó, thời gian chờ đợi các dịch vụ kỹ thuật cao như phẫu thuật, chụp MRI hay CT ngắn hơn đáng kể so với nhiều quốc gia, giúp người bệnh tiết kiệm thêm chi phí gián tiếp.

So với các trung tâm y tế trong khu vực, mỗi quốc gia có một lợi thế riêng. Singapore nổi bật về chuẩn hóa và thương hiệu y tế toàn cầu; Thái Lan phát triển mạnh mô hình du lịch y tế tích hợp. Trong khi đó, Việt Nam đang dần hình thành lợi thế cạnh tranh khác biệt nhờ sự kết hợp giữa chi phí hợp lý, thời gian chờ ngắn, khả năng làm chủ kỹ thuật cao và sự linh hoạt trong tổ chức dịch vụ. Việc nhiều Việt kiều quay về khám sức khỏe cho thấy Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng giá, mà đang từng bước được nhìn nhận như một điểm đến y tế khả tín trong khu vực.

Trong bối cảnh hội nhập và già hóa dân số, việc người Việt ở nước ngoài chủ động quay về khám sức khỏe tổng quát không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà còn phản ánh sự chuyển dịch của niềm tin xã hội vào hệ thống y tế trong nước.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng giá cả cạnh tranh cần đi đôi với tiêu chuẩn chất lượng và an toàn. Không phải mọi cơ sở y tế đều sẵn sàng tiếp nhận bệnh nhân quốc tế nếu thiếu hệ thống hồ sơ bệnh án liên thông, dịch vụ hỗ trợ ngôn ngữ, bảo hiểm và quy trình điều phối rõ ràng. “Hồi hương y tế” chỉ thực sự trở thành lợi thế quốc gia khi được đặt trong một chiến lược phát triển y tế chất lượng cao, có chuẩn mực và tầm nhìn dài hạn.

PGS.TS.BS Phạm Nguyễn Vinh, Giám đốc Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, nhấn mạnh khả năng cung cấp trọn gói tầm soát từ lâm sàng đến cận lâm sàng và can thiệp cùng hồ sơ bệnh án điện tử, hỗ trợ dịch thuật là điểm then chốt để bệnh nhân quốc tế tin tưởng lựa chọn điều trị tại Việt Nam.

Trong bối cảnh dân số Việt Nam đang bước nhanh vào giai đoạn già hóa, nhu cầu chăm sóc sức khỏe chủ động và y tế dự phòng ngày càng rõ nét, đặc biệt với nhóm trung niên và cao tuổi. Việc nhiều Việt kiều lựa chọn về nước khám sức khỏe tổng quát không chỉ phản ánh sự thay đổi trong hành vi chăm sóc sức khỏe, mà còn gợi mở bài toán giữ dòng tiền y tế ở lại trong nước. Khi khám tổng quát trở thành điểm chạm đầu tiên giúp phát hiện sớm bệnh lý, rút ngắn thời gian điều trị và kết nối các dịch vụ chuyên sâu, y tế Việt Nam có thêm dư địa để phát triển các mô hình chăm sóc sức khỏe chất lượng cao gắn với du lịch y tế. Câu hỏi đặt ra là, trong tiến trình đó, hệ thống y tế trong nước sẽ tận dụng cơ hội này như thế nào để vừa đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người bệnh, vừa tạo dựng niềm tin dài hạn trên bản đồ y tế khu vực.

Nếu trước đây người Việt ra nước ngoài để tìm kiếm công nghệ y khoa tiên tiến, thì ngày nay, chính công nghệ đó đang hiện diện tại Việt Nam và kéo họ quay trở lại. Sự thay đổi này không chỉ là lựa chọn cá nhân, mà là dấu hiệu cho thấy y tế Việt Nam đang bước sang một vị thế mới trên bản đồ y học khu vực.

*Tên người bệnh đã được thay đổi