Bà Helen (90 tuổi, Mỹ) bị biến chứng cúm A, phổi không còn đảm đương chức năng sống còn, được bác sĩ Tâm Anh cứu sống ngoạn mục.

Người bệnh ngoại quốc đang có chuyến du lịch tại Việt Nam, bất ngờ rơi vào tình trạng khó thở, ho nhiều, mỗi nhịp thở đều phải gắng sức. Trước đó vài ngày, các triệu chứng chỉ thoáng qua như mệt, ho khan, nhưng nhanh chóng nặng dần.

Bà được đưa vào khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở P.Tân Sơn Hoà – Q.Tân Bình cũ).

Ngay tại khoa Cấp cứu, BS.CKI Tất Hoàng Phát ghi nhận chỉ số oxy trong máu giảm rõ (SPO2 88%), nhịp thở dồn dập (32 lần/phút, nhanh hơn mức bình thường 16-20 lần/phút), các cơ hô hấp co kéo mạnh. “Các dấu hiệu này cho thấy phổi đang không còn đảm đương được chức năng sống còn” theo bác sĩ Phát.

Người bệnh có nhiều bệnh nền tim mạch như tăng huyết áp, suy tim, rối loạn nhịp tim và đã đặt máy tạo nhịp từ trước. Đây là những yếu tố khiến cúm mùa, vốn thường bị xem nhẹ, trở nên đặc biệt nguy hiểm. Đặc biệt, bà Helen chưa tiêm vắc xin cúm mùa ngừa bệnh. Do tình trạng suy hô hấp tiến triển nhanh, các bác sĩ nhanh chóng cho người bệnh thở oxy lưu lượng cao ngay từ đầu để giữ oxy máu.

Kết quả xét nghiệm cho thấy người bệnh bị viêm phổi nặng do nhiễm cúm A, kèm theo tình trạng nhiễm trùng huyết và suy tim. Tình trạng suy hô hấp tiếp tục xấu đi, người bệnh được chuyển vào khoa Hồi sức tích cực và Chống độc (ICU) để theo dõi sát từng giờ.

“Những giờ đầu là giai đoạn căng thẳng nhất”, BS.CKI Đoàn Quốc Anh, khoa ICU, cho biết người bệnh phải thở oxy lưu lượng cao qua hệ thống hỗ trợ đặc biệt, đồng thời được điều trị kháng sinh phổ rộng, thuốc kháng virus cúm, thuốc giãn phế quản và các biện pháp hỗ trợ tim mạch. Ê-kíp hồi sức liên tục theo dõi khí máu, chức năng tim, thận và các chỉ số viêm để đánh giá khả năng đáp ứng điều trị. Có thời điểm, tình trạng hô hấp xấu đi rõ rệt, người bệnh phải đặt nội khí quản cấp cứu để đảm bảo thông khí và ngăn nguy cơ ngưng tim, ngưng thở.

Sau nhiều ngày hồi sức tích cực, các chỉ số viêm bắt đầu giảm, tình trạng nhiễm trùng được kiểm soát. Phổi dần thông khí tốt hơn, người bệnh được cai máy thở từng bước hỗ trợ hô hấp, từ thở máy sang oxy lưu lượng thấp rồi oxy mũi thông thường.

Song song đó, các bác sĩ kiểm soát chặt suy tim, rối loạn nhịp, điều chỉnh điện giải và chức năng thận. Đây là những yếu tố có thể khiến bệnh tái diễn nặng bất cứ lúc nào ở người cao tuổi.

Khi qua giai đoạn nguy kịch, người bệnh được chuyển về khoa Nội Tổng hợp để tiếp tục theo dõi. Lúc này, bà tỉnh táo, tiếp xúc tốt, ăn uống được, chỉ còn ho nhẹ và mệt thoáng qua. Sau quá trình điều trị liên tục và giám sát chặt chẽ, người bệnh dần hồi phục, thoát khỏi cửa tử.

Theo bác sĩ Quốc Anh, với những người trên 65 tuổi, đặc biệt có bệnh nền tim mạch, hô hấp, cúm có thể nhanh chóng dẫn tới viêm phổi, suy hô hấp, nhiễm trùng huyết và tử vong nếu chậm trễ điều trị.

Bác sĩ khuyến cáo người lớn tuổi không nên chủ quan khi xuất hiện các triệu chứng như ho, sốt, mệt, khó thở. Việc tiêm vaccine cúm hàng năm, kiểm soát tốt bệnh nền và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là những yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ biến chứng nặng. Với người cao tuổi, mỗi đợt nhiễm cúm không đơn thuần là một cơn cảm, mà có thể trở thành cuộc chiến sinh tử nếu bỏ lỡ thời điểm can thiệp kịp thời.

Thực tế, cúm mùa vẫn đang âm thầm cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người mỗi năm. Theo ước tính của WHO, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 290.000 – 650.000 ca tử vong liên quan đến cúm, phần lớn là người cao tuổi và người có bệnh nền. Riêng tại Mỹ, số liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC), cho thấy cúm mùa có thể gây ra từ 12.000 đến hơn 50.000 ca tử vong mỗi năm, tùy theo từng mùa dịch, trong đó nhóm trên 65 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất. Gần đây mùa cúm diễn biến nghiêm trọng hơn với sự xuất hiện của biến thể A/H3N2, được đánh giá là siêu cúm. Mùa cúm 2025 – 2026, CDC Mỹ ước tính đã có ít nhất 15 triệu ca mắc, 180.000 ca nhập viện và 7.400 ca tử vong do cúm.

Điều đáng nói là phần lớn những ca bệnh nặng này có thể phòng ngừa được bằng vaccine.

Vaccine cúm không ngăn hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng đã được chứng minh giúp giảm rõ rệt khả năng nhập viện, biến chứng nặng và tử vong, đặc biệt ở người lớn tuổi. Bác sĩ Quốc Anh khuyến cáo, người cao tuổi và người có bệnh nền tim mạch, hô hấp cần tiêm vaccine cúm định kỳ hằng năm, đồng thời đi khám sớm khi có dấu hiệu ho, sốt, mệt kéo dài hoặc khó thở.

Chia sẻ về lịch tiêm vaccine cúm, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết vaccine có thể tiêm từ 6 tháng tuổi. Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi chưa từng tiêm cúm cần tiêm hai mũi, các nhóm còn lại chỉ cần một mũi. Phụ nữ có thể tiêm cúm ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ, tốt nhất từ tháng thứ 4 trở đi. Virus cúm liên tục biến đổi, hằng năm các nhà khoa học dự báo những chủng cúm có khả năng lưu hành cao để cập nhật thành phần vaccine phù hợp cho mùa dịch tiếp theo. Hơn nữa, kháng thể do vaccine cúm giảm dần từ sau 6-12 tháng. Do đó, vaccine cúm cần tiêm nhắc hằng năm một mũi để tăng cường hiệu quả bảo vệ.

*Tên người bệnh đã được thay đổi.