Bệnh nhân đái tháo đường có nguy cơ nhiễm phế cầu cao gấp 3 lần người bình thường. Phế cầu là tác nhân chính gây viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi và các nhóm có bệnh nền.

Các chuyên gia cho biết thông tin trên trong Hội thảo khoa học chuyên đề “Vai trò của dự phòng trong quản lý nhiễm trùng phế cầu trên bệnh nhân đái tháo đường” diễn ra tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM chiều 9/8. Chương trình được tổ chức với sự phối hợp giữa Viện Nghiên cứu Tâm Anh (TAMRI), Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh cùng sự đồng hành chuyên môn của Công ty TNHH Pfizer Việt Nam.

PGS.TS.BS Trần Quang Bính, Giám đốc chuyên môn, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết, tác nhân phế cầu đồng hành khiến các bệnh đường hô hấp do virus như cúm, RSV… trở nên nặng hơn, đặc biệt với người bệnh đái tháo đường, vaccine phòng bệnh luôn là ưu tiên quan trọng, tuy nhiên cần phải chú ý đến các chỉ định tiêm vaccine cho từng đối tượng cụ thể.

TS.BS Lâm Văn Hoàng, Trưởng khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM nêu thực trạng, trên thế giới hiện có 537 triệu người đang sống chung với bệnh đái tháo đường. Con số này dự báo sẽ tăng lên 643 triệu người vào năm 2030. Tại Việt Nam, theo số liệu năm 2021, có hơn 5 triệu người mắc bệnh đái tháo đường, tuy nhiên chỉ 50% được chẩn đoán và điều trị.

Đái tháo đường là bệnh mạn tính với nhiều biến chứng nguy hiểm như hôn mê tăng đường huyết, nhiễm trùng, viêm phổi… với nguy cơ tử vong rất cao. Tình trạng tăng đường huyết khiến nguy cơ nhiễm trùng ở người mắc đái tháo đường cao hơn, rối loạn hệ thống miễn dịch và suy yếu cơ chế phòng vệ chống lại vi sinh vật, trong đó viêm phổi là một trong những nhiễm trùng phổ biến nhất với bệnh nhân đái tháo đường.

Nghiên cứu cho thấy, cứ 3 bệnh nhân đái tháo đường nhập viện vì nhiễm trùng thì có 1 người bị viêm phổi. Đáng lo ngại, người bệnh đái tháo đường có nguy cơ viêm phổi phế cầu cao gấp 3 lần người bình thường. Phế cầu là tác nhân chính gây viêm phổi, nhiễm khuẩn huyết và tử vong, đặc biệt ở người cao tuổi và các nhóm có bệnh nền. Thời gian ủ bệnh thường từ 1-3 ngày, khởi phát đột ngột với các triệu chứng sốt cao, rét run, đau ngực, ho có đờm mủ, khó thở, thở nhanh, thiếu oxy máu, nhịp tim nhanh, mệt mỏi…

Nhiều yếu tố khiến người bệnh đái tháo đường dễ tổn thương hơn trước phế cầu, như suy giảm miễn dịch, rối loạn chuyển hóa, tổn thương vi mạch ở phổi và sự hiện diện của các bệnh lý đồng mắc. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%.

Nói về nguy cơ viêm phổi phế cầu trên người có bệnh nền, BS.CKI Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Trung tâm Tiêm chủng VNVC cho biết, người từ 50 tuổi trở lên nếu có 2 bệnh nền kèm theo thì nguy cơ viêm phổi phế cầu cao gấp 5 lần so với người bình thường, nếu có từ 3 yếu tố bệnh nền, nguy cơ này cao gấp 12.8 lần. Nhiễm phế cầu làm chuyển nặng các bệnh nền đồng mắc như khí phế thủng, COPD, bệnh tim, viêm phế quản mạn, tăng huyết áp, đái tháo đường…

Hiệu quả của tiêm vaccine phế cầu đã được chứng minh bằng nghiên cứu RCT CAPiTA trên người trưởng thành từ 65 tuổi trở lên, trong đó 42,3% bệnh nhân có ít nhất 1 bệnh nền đồng mắc cho thấy, vaccine phế cầu đã giúp giảm viêm phổi cộng đồng, giảm nguy cơ nhập viện.

Bộ Y tế Việt Nam cũng đã có khuyến cáo tiêm ngừa vaccine cộng hợp PCV20 cho người từ 18 tuổi trở lên, tạo miễn dịch chủ động để phòng ngừa bệnh xâm lấn và bệnh viêm phổi do phế cầu. Những người từ 50 trở lên bất kể yếu tố nguy cơ, người từ 18 tuổi trở lên có tình trạng suy giảm miễn dịch và các bệnh mạn tính như tim, gan, đái tháo đường, phổi, hút thuốc lá, nghiện rượu… được đặc biệt khuyến cáo nên tiêm ngừa vaccine phế cầu.

Bác sĩ Chính nhấn mạnh, tiêm ngừa vaccine phế cầu là việc cần thiết để hỗ trợ điều trị bệnh nhân đái tháo đường. Vaccine phế cầu cộng hợp tạo miễn dịch bền vững và hiệu quả trong phòng bệnh do phế cầu trên người lớn và người mắc đái tháo đường đã được chứng minh bằng thử nghiệm lâm sàng và dữ liệu đời thực. “Một liều vaccine cộng hợp như PCV20 có thể tạo đáp ứng miễn dịch đối với các huyết thanh phế cầu có trong vaccine ở người lớn”, bác sĩ Chính nói.

PGS.TS.BS Trần Quang Bính khẳng định, vaccine phế cầu có vai trò rất quan trọng đối với những người có bệnh nền, đặc biệt là đái tháo đường, tim mạch, suy giảm miễn dịch. Trong tình trạng kháng thuốc điều trị, bệnh nhân dễ diễn tiến nặng hơn nên tiêm chủng dự phòng là biện pháp tối ưu cho người bệnh hiện nay.