Lơ là tình trạng thừa cân đến khi cơ thể bắt đầu mệt mỏi, mất ngủ, chán ăn kéo dài, chị L.P.H mới giật mình khi biết bị gan nhiễm mỡ nghiêm trọng.

Chị L.P.H. (36 tuổi, TP.HCM) là nhân viên văn phòng của một công ty xuất nhập khẩu. Công việc của chị chủ yếu là nhập dữ liệu, mỗi ngày chị phải ngồi trước máy tính 6-7 tiếng nên dù chỉ cao 1m55, cơ thể chị khá “phì nhiêu” với cân nặng khoảng 76 kg.

Mặc dù biết mình ở tình trạng thừa cân, nhưng do công việc bận rộn, không có thời gian, lại thấy sức khỏe mình vẫn bình thường nên chị chỉ hạn chế tinh bột, ăn ít đi chứ không theo một lộ trình giảm cân nào. Thỉnh thoảng chị thấy đau và khó chịu ở vùng bụng trên bên phải, có lúc chán ăn, thời gian gần đây hay bị đau đầu, mất ngủ. Cuối năm khám sức khỏe định kỳ ở công ty, siêu âm ổ bụng cho thấy chị bị gan nhiễm mỡ mức độ 2.

Vô tình chị gặp một người bạn học cũ kể chuyện đang điều trị giảm mỡ nội tạng sau khi phát hiện gan nhiễm mỡ độ 2. “Lúc đó tôi mới biết, gan nhiễm mỡ nếu không điều trị sẽ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ gan, thậm chí ung thư gan”, chị H. nói và quyết định đi kiểm tra kỹ hơn.

Kết quả đo InBody cho thấy, chị có BMI 31.6 (kg/2), béo phì độ 2; mức mỡ nội tạng 162 cm2 (mức trung bình dưới 100 cm2), thuộc ngưỡng mỡ nội tạng xấu. Riêng lượng mỡ tích tụ ở gan chiếm gần 20% tổng trọng lượng gan – tức gan nhiễm mỡ độ 2. Bác sĩ giải thích, việc tăng cân quá mức, dư thừa mỡ nội tạng đã làm tăng nguy cơ và mức độ gan nhiễm mỡ của chị H.

Bác sĩ chuyên khoa 2 Trương Thị Vành Khuyên cho biết, ở trường hợp này, gan nhiễm mỡ mức độ 2 là nguyên nhân khiến người bệnh bị mệt mỏi, tức bụng, đau nhức đầu, khó ngủ. Tình trạng gan nhiễm mỡ nếu kéo dài, không được kiểm soát tốt có thể khiến chức năng gan suy giảm, tổn thương, dẫn đến xơ gan, viêm gan, thậm chí ung thư gan.

Cân nặng càng cao, lượng mỡ nội tạng tích lại càng lớn, dẫn đến nguy cơ mắc hàng loạt bệnh như gan nhiễm mỡ, đái tháo đường, tăng huyết áp, đột quỵ. Lượng mỡ nội tạng tích tụ có thể ảnh hưởng đến các động mạch, làm tăng sức ép lên hệ thống tim mạch. Điều này làm tăng nguy cơ đau tim, đột quỵ và các vấn đề về mạch máu khác như mất ngủ, đau đầu, giảm trí nhớ.

Khi gan bị nhiễm mỡ, gan không thể hoạt động hiệu quả trong việc chuyển hóa và loại bỏ độc tố khỏi cơ thể. Điều này dẫn đến việc các chất độc tích tụ trong cơ thể, gây mệt mỏi, đau đầu và ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ. Mặt khác, gan nhiễm mỡ ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa các chất dinh dưỡng, đặc biệt là lipid và đường, dẫn đến mất cân bằng nội tiết tố và năng lượng trong cơ thể. Điều này có thể gây ra cảm giác mệt mỏi, chán ăn, gây ra các cơn đau đầu…

Chị H. được bác sĩ lên phác đồ điều trị giảm mỡ toàn thân bằng thuốc uống và thuốc tiêm, kết hợp chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp với công việc và sinh hoạt. Tái khám sau 2 tháng, dù chưa hết lộ trình điều trị nhưng lượng mỡ nội tạng của chị đã gần về mức an toàn, gan nhiễm mỡ cũng giảm xuống chỉ còn độ 1.

Theo bác sĩ Vành Khuyên, bình thường, một lá gan khỏe mạnh sẽ có khoảng 3% – 5% trọng lượng là mỡ. Gan nhiễm mỡ là tình trạng lượng mỡ tích tụ trong gan vượt quá 5% trọng lượng lá gan. Bằng phương pháp siêu âm, dựa vào hiện tượng tăng độ sáng của nhu mô gan trên hình ảnh mà bác sĩ có thể xác định mức độ gan nhiễm mỡ.

Để đánh giá chính xác, người bệnh nên làm các kiểm tra chuyên sâu hơn như xét nghiệm máu, xét nghiệm chức năng gan, một số phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính xác hơn như chụp cắt lớp vi tính, chụp cộng hưởng từ, đo InBody… để xác định mức độ mỡ trong gan cũng như lượng mỡ nội tạng trong cơ thể.

Bác sĩ Khuyên giải thích, khi ăn quá nhiều thực phẩm giàu calo và carbohydrate, cơ thể có thể xuất hiện tình trạng kháng insulin. Kháng insulin ảnh hưởng đến hoạt động điều chỉnh lượng đường trong máu, dẫn đến gan sản xuất glucose (đường) quá mức. Kết quả là gan phải chuyển lượng glucose dư thừa thành chất béo và tích trữ trong các tế bào gan, gây gan nhiễm mỡ. Đây là tình trạng gan nhiễm mỡ không do rượu. Ngược lại, gan nhiễm mỡ cũng gây ra và làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin, dẫn đến “một vòng luẩn quẩn”.

Siêu âm tình trạng gan nhiễm mỡ của một người bệnh thừa cân béo phì. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh

Vì thế, giảm cân là “chìa khóa” để kiểm soát và điều trị gan nhiễm mỡ. “Chỉ cần giảm khoảng 5%-10% trọng lượng cơ thể cũng giúp giảm mỡ gan, cải thiện tình trạng kháng insulin, giảm viêm, chuyển hóa lipid tốt hơn và cải thiện chức năng gan”, bác sĩ Khuyên giải thích.

Tuy nhiên, không phải chỉ có người thừa cân, béo phì mới bị gan nhiễm mỡ. Bác sĩ Khuyên cho biết, người có cân nặng bình thường nhưng chế độ ăn uống, sinh hoạt thiếu lành mạnh, cơ thể không đủ dưỡng chất dẫn đến lượng đường trong máu thấp, làm tăng phân giải mỡ thành năng lượng. Điều này làm tăng lượng axit béo đi vào máu dẫn đến tình trạng tích trữ mỡ trong gan. Nếu lười vận động, mỡ sẽ tích tụ trong gan và không được chuyển hóa, lâu ngày có thể dẫn tới gan nhiễm mỡ.

Các bác sĩ khuyến cáo khi đi khám sức khỏe nếu thấy kết quả siêu âm ổ bụng có tình trạng gan nhiễm mỡ thì người bệnh nên đi khám chuyên sâu. “Hiện cách xác định mỡ nội tạng khá chính xác, đơn giản và ít tốn kém là đo InBody. Tùy thuộc vào định lượng mỡ nội tạng của mỗi người, bác sĩ sẽ có những tư vấn và chỉ định điều trị phù hợp”, bác sĩ Khuyên nói.