Giây phút bác sĩ khuyên gia đình chuẩn bị để lọc máu cho cụ Ngọc, ông Phong giọng run run, tha thiết “Còn nước còn tát, mong bác sĩ cố gắng cứu thận cho mẹ tôi”.

Trước phòng khám Nội thận – Lọc máu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, cụ Ngọc, 88 tuổi với mái tóc bạc trắng ngồi trên xe lăn, vui vẻ chuyện trò với người xung quanh, người con trai túc trực bên cạnh, không rời nửa bước. Gần 4 năm nay, cách 2-3 tháng ông Phong, 59 tuổi, đưa mẹ vượt gần 200 cây số từ Đồng Tháp lên TP.HCM khám và điều trị suy thận với TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, Phó giám đốc Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Trưởng khoa Nội thận – Lọc máu.

Đầu năm 2022, cụ Ngọc bất ngờ bị phù nề toàn thân, sưng mặt, tay và chân. Dáng người vốn nhỏ thó, từ cân nặng ngấp nghé 45 kg bỗng dưng tăng vọt lên 55 kg. Khám tại một bệnh viện ở TP.HCM, cả gia đình bàng hoàng khi nhận kết quả: suy thận giai đoạn cuối, cần cấp cứu ngay. “Nhưng cấp cứu xong, đưa mẹ về nhà thì sức khỏe lại yếu dần”, ông Phong kể.

Người mẹ từng ngược xuôi vào Nam ra Bắc làm ăn buôn bán, dù tuổi cao vẫn nhớ rõ từng tên đường, tên phố, nay đột ngột mắc bệnh nặng, ông Phong không đành lòng. Ông tiếp tục đưa mẹ “gõ cửa” khắp các bệnh viện lớn nhỏ ở TP.HCM nhưng nhiều nơi khuyên chạy thận. Ở quê, được người quen mách về nhiều trường hợp suy thận giai đoạn cuối đã điều trị thành công tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, ông Phong lóe lên hy vọng, một lần nữa đưa mẹ lên thành phố điều trị, tìm gặp TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung.

Bác sĩ Dung cho biết, trong lần khám đầu tiên, các chỉ số của cụ Ngọc ở mức rất xấu: độ lọc cầu thận chỉ còn khoảng 12,99 ml/phút/1,73 m² (người bình thường khỏe mạnh trên 90 ml/phút/1,73 m²), tương đương suy thận độ 5 – giai đoạn cuối. Nguyên nhân do bà không kiểm soát tốt bệnh nền đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch trong thời gian dài.

Khi gặp bác sĩ Dung, ông Phong và gia đình tha thiết đề nghị “còn nước còn tát’, mong bác sĩ cố gắng cứu thận cho mẹ, dùng loại thuốc tốt nhất”, ông Phong nhớ lại, thêm rằng điều ông lo sợ nhất là mẹ sẽ suy sụp tinh thần nếu phải chạy thận. Cạnh bên con trai, cụ Ngọc cũng khẽ nói: “Nếu phải chạy thận, tôi xin bắt xe về quê luôn”.

Suy thận độ 5 là giai đoạn nặng nhất, khi độ lọc cầu thận “xuống đáy” dưới 15 ml/phút/1,73 m², chất độc tích tụ trong máu có thể gây tăng huyết áp, thiếu máu, tăng kali máu, nhiễm toan chuyển hóa và nhiều biến chứng nguy hiểm. Theo TTƯT.BS.CKII Tạ Phương Dung, ở giai đoạn này, thông thường người bệnh phải lọc máu hoặc ghép thận, tuy nhiên với bệnh nhân lớn tuổi kèm bệnh tim mạch, đái tháo đường, tăng huyết áp, việc chạy thận nhân tạo tiềm ẩn nhiều nguy cơ.

“Đáng lo ngại nhất là biến cố tim mạch như tụt huyết áp trong lúc chạy thận, loạn nhịp tim, suy tim cấp, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ do thay đổi đột ngột thể tích dịch và điện giải. Người bệnh cũng dễ gặp nhiễm trùng đường vào mạch máu, nhiễm trùng huyết, nhất là khi có đái tháo đường và sức đề kháng suy giảm, hoặc rối loạn chuyển hóa như tăng hoặc hạ kali máu, hạ đường huyết, thiếu máu mạn tính. Chưa kể, việc chạy thận lâu dài còn gây mệt mỏi kéo dài, giảm chất lượng cuộc sống, nhiều bệnh nhân đối mặt với trầm cảm, lo âu”, bác sĩ Dung nói.

Theo bác sĩ Dung, quyết định chạy thận ở nhóm bệnh nhân cao tuổi suy thận giai đoạn cuối luôn được cân nhắc kỹ lưỡng, cá thể hóa điều trị dựa trên tình trạng, tiên lượng bệnh. Trước mong mỏi và niềm tin của gia đình, bác sĩ Dung cùng êkíp khoa Nội thận – Lọc máu quyết định nỗ lực điều trị nội khoa tối đa, với mục tiêu bảo tồn chức năng thận cho người bệnh.

Trong những ngày đầu cấp cứu, cụ Ngọc được kiểm soát huyết áp và đường huyết, kiểm soát tình trạng rối loạn điện giải – kiềm toan, điều trị các biến chứng như thiếu máu, phù nề. Cụ được tiêm thuốc kích thích tủy xương tạo hồng cầu, dùng thuốc điều trị bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường, bổ sung sắt, acid folic… nhờ đó độc tố giảm dần, sức khỏe cải thiện rõ rệt.

Chỉ sau 4 ngày, người bệnh hồi phục sức khỏe, đủ điều kiện xuất viện nhưng bác sĩ lưu ý phải tuyệt đối tuân thủ phác đồ điều trị, tái khám đầy đủ theo lịch hẹn để theo dõi, đánh giá lại chức năng thận.

Chuỗi hành trình sau đó thực sự là “cuộc chiến” đầy cam go cả về tài chính lẫn tinh thần, nhưng ông Phong chưa từng nghĩ đến việc bỏ cuộc. Ban đầu hành trình đưa mẹ đến viện luôn có vợ ông đồng hành, về sau người vợ sức khỏe yếu ở nhà lo chuyện gia đình. Còn ông Phong gác lại việc kinh doanh, dành toàn bộ thời gian chăm sóc, chữa bệnh cho mẹ. Cách 2 – 4 tuần, đều đặn 2 giờ sáng, ông đưa mẹ từ Đồng Tháp lên Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM, không bỏ sót bất kỳ lịch hẹn tái khám nào. Khi bệnh tình tốt lên, cách 2-3 tháng hai mẹ con lại ngược lên thành phố tái khám. “Không có liều thuốc nào tốt hơn việc tin tưởng tuyệt đối vào bác sĩ, tuân thủ phác đồ và chế độ ăn uống”, ông Phong nói.

Về nhà, theo lời dặn của bác sĩ Dung, ông Phong trực tiếp lên thực đơn, cùng vợ chuẩn bị cho mẹ từng bữa ăn, kiểm soát chặt chẽ khẩu phần ăn: không thịt đỏ, không hải sản, ưu tiên cá sông, cá nước ngọt tươi ít phospho, kali, giàu omega-3. Món ăn chủ yếu là luộc, hấp, nướng với rau được luộc kỹ, bỏ nước để giảm kali, tốt cho người bệnh thận.

Cụ Ngọc tuổi cao, đôi tai thi thoảng không nghe rõ, chuyện trò phải nói lớn hơn một chút, nhưng cụ lại nhớ rất rõ từng viên thuốc màu đỏ, màu vàng, màu trắng, đủ 15 viên mỗi ngày theo phác đồ điều trị của bác sĩ Dung vì được con trai tỉ mẩn phân chia vào từng hộp đựng mỗi ngày. Nhờ tuân thủ điều trị, sức khỏe cụ cải thiện rõ rệt, ngủ ngon hơn, tinh thần luôn minh mẫn. Mỗi sáng, cụ còn tự mát-xa da mặt để da dẻ hồng hào, máu lưu thông, giảm đau đầu.

Nỗ lực điều trị của các bác sĩ, người bệnh và gia đình dần mang lại kết quả. Đầu năm 2023, độ lọc cầu thận của cụ Ngọc tăng lên hơn 21 ml/phút/1,73 m², quay về giai đoạn 4. Kiên trì điều trị suốt 4 năm, đến nay độ lọc cầu thận đã cải thiện, suy thận từ độ 5 lên độ 4, và nay chức năng thận hồi phục về giai đoạn 3, đồng thời kiểm soát tốt huyết áp và đái tháo đường.

“Suy thận giai đoạn cuối không phải là ‘án tử’. Điều đáng mừng là những trường hợp như cụ Ngọc ở Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM không hiếm, nhiều trường hợp người bệnh trên 80 – 90 tuổi suy thận độ 5 được tập thể các bác sĩ khoa Nội thận – Lọc máu điều trị kịp thời đã hồi phục chức năng thận về độ 3, độ 2, thoát cảnh lọc máu. Nếu phát hiện sớm, tuân thủ điều trị, kiểm soát tốt bệnh nền và dinh dưỡng, vẫn có thể trì hoãn lọc máu, duy trì chất lượng sống, kéo dài tuổi thọ. Điều quan trọng là sự kiên trì của người bệnh, sự đồng hành của gia đình và niềm tin vào bác sĩ, giữ tinh thần lạc quan để chiến đấu với bệnh tật”, bác sĩ Dung nói.