Bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, đúng cách sau tiêm vắc xin giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn. Ngược lại, một số loại thực phẩm có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và hoạt động của hệ miễn dịch. Vậy sau khi tiêm vắc xin nên ăn gì? Những loại thực phẩm nào nên và không nên ăn sau tiêm?
Bài viết được tham vấn Y khoa bởi BS Nguyễn Văn Quảng – Quản lý Y khoa vùng 4 – miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC.
BS Nguyễn Văn Quảng – Quản lý Y khoa vùng 4 – miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC cho biết, sau tiêm người tiêm cần bổ sung đủ nước để giúp máu lưu thông tốt và hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn, giảm nhẹ các phản ứng sau tiêm. Ngoài ra, trái cây và rau quả chứa nhiều khoáng chất và các hợp chất phenolic có công dụng tăng cường miễn dịch, hỗ trợ cơ thể phục hồi. Ngũ cốc nguyên hạt tốt cho sức khỏe giúp giảm viêm. Thịt cung cấp protein xây dựng cơ bắp, thịt gà có tác dụng chống viêm. Ngoài ra, còn nhiều loại thực phẩm người tiêm phòng cần bổ sung cũng như kiêng cử trong bài viết sau.
Nguyên tắc về dinh dưỡng sau khi tiêm chủng là bổ sung đầy đủ các loại thực phẩm lành mạnh, có lợi cho việc phục hồi của cơ thể, đồng thời tăng cường hiệu quả vắc xin. Vắc xin là một chế phẩm sinh học có khả năng kích thích cơ thể sản sinh kháng thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Dinh dưỡng sau tiêm giữ vai trò hỗ trợ, giúp hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả, từ đó tối ưu hóa khả năng tạo ra kháng thể sau tiêm.
Bên cạnh đó, việc bổ sung các loại thực phẩm giàu vitamin C, chất chống oxy hóa có thể làm dịu phản ứng viêm, từ đó giảm nhẹ một số phản ứng sau tiêm như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau nhức cơ. Mặt khác, sau khi tiêm vắc xin, cơ thể cần năng lượng và dinh dưỡng để phục hồi. Việc cung cấp đầy đủ protein và vitamin khoáng chất trong bữa ăn giúp cơ thể tái tạo năng lượng. Vậy cụ thể, sau tiêm vắc xin nên ăn gì?
Nước đóng vai trò quan trọng cho cơ thể. Uống nước thường xuyên giúp máu lưu thông tốt và vận chuyển oxy đầy đủ đến các cơ quan trong cơ thể, giúp hệ miễn dịch hoạt động tốt hơn. Nước không chỉ là nguồn năng lượng cho tế bào, mà còn giúp các tế bào loại bỏ độc tố và các nguyên nhân gây bệnh một cách tự nhiên.
Sau tiêm vắc xin, một số đối tượng tiêm phòng có thể đau đầu hoặc sốt. Việc mất nước có thể làm cơn đau và tình trạng sốt trầm trọng hơn. Đó là lý do sau tiêm bạn nên bổ sung nhiều nước, nước ép trái cây, trà hoặc các loại thức uống không chứa nhiều đường. Theo Viện Y học Hoa Kỳ, phụ nữ cần bổ sung 2,7l nước mỗi ngày và nam giới cần 3,7l. (1)
Sau khi tiêm vaccine nên ăn gì? Trái cây và rau quả chiếm một phần đáng kể trong khẩu phần ăn hằng ngày của con người. Rau xanh có đầy đủ dinh dưỡng khoáng chất và các hợp chất phenolic. Hợp chất phenolic, hay polyphenol là chất chống oxy hóa tự nhiên có công dụng bảo vệ cơ thể và mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe như giảm nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, tim mạch, ổn định huyết áp, tăng sức khỏe não bộ, kháng viêm…
Bên cạnh đó, trái cây là nguồn cung cấp vitamin và khoáng chất dồi dào, giúp tăng cường hệ miễn dịch và hỗ trợ cơ thể phục hồi.
Đối với rau xanh, bạn nên ưu tiên ăn các loại rau màu xanh sẫm như bông cải xanh, rau ngót… Đối với trái cây, nên ưu tiên các loại trái giàu beta – caroten để cơ thể chuyển hóa thành chất xơ, vitamin A và các chất chống viêm, như cam, quýt, dâu tây…
Ngũ cốc nguyên hạt giàu năng lượng và chất xơ giúp hệ tiêu hóa hoạt động khỏe mạnh. Ngoài ra, ngũ cốc nguyên hạt còn được đánh giá là một trong những loại thực phẩm tốt cho sức khỏe bởi chứng có nhiều thành phần hỗ trợ giảm viêm, giảm nguy cơ mắc bệnh như: đạm, vitamin, khoáng chất… Một số loại ngũ cốc nguyên hạt có thể ăn sau khi tiêm vắc xin gồm: bánh mì nguyên cám, yến mạch, gạo lứt.
Tuy nhiên, trong một chế độ ăn đảm bảo nhu cầu về năng lượng và các chất dinh dưỡng, năng lượng từ ngũ cốc chỉ nên chiếm 55 – 65% tổng năng lượng, phần còn lại là do chất béo cung cấp chiếm 20 – 25%. Chất đạm chiếm 15 – 20%.
Sau tiêm chủng nên ăn gì? Thịt nạc là nguồn cung cấp protein dồi dào cho cơ thể. Protein lại giữ một vai trò quan trọng trong việc xây dựng và phát triển cơ bắp. Tiêu thụ nhiều protein, cơ bắp sẽ được phục hồi và tăng cường sức mạnh. Ngoài ra, protein còn là vật liệu cơ bản để xây dựng cấu trúc tế bào, giúp tế bào hình thành, duy trì hình dạng, tham và vào quá trình phân chia và phát triển.
Cuối cùng, cũng là nguyên nhân quan trọng vì sao cần bổ sung thịt nạc hay protein trong khẩu phần ăn sau tiêm vắc xin. Protein giúp hình thành các kháng thể của hệ miễn dịch hay còn gọi là gobutin, giúp bảo vệ cơ thể chống lại sự tấn công của mầm bệnh và ngăn ngừa nhiễm trùng. Do đó nếu quá trình hấp thụ protein bị gián đoạn hay suy giảm chức năng sẽ khiến cơ thể yếu đi.
Trong các loại thịt nạc, thì thịt gà rất thích hợp cho chế độ ăn sau tiêm vắc xin vì có đặc tính chống viêm, thích hợp cho người tiểu đường cao huyết áp. Ngoài ra, thịt gà còn giàu protein và có thể tiêu thụ 2 – 3 lần trong 1 tuần sau tiêm phòng.
Sau khi tiêm vắc xin nên ăn gì? Thịt cá khi được chế biến sẽ có đặc tính mềm, dễ nuốt, chứa lượng protein cao hỗ trợ khả năng phục hồi của cơ thể. Ngoài ra, cá còn có đặc tính kháng viêm và giàu chất béo Omega-3 giúp tăng cường miễn dịch. Sau tiêm phòng, đối tượng tiêm chủng nên ăn các nhóm cá béo gồm các loại cá thu, cá hồi, cá cơm…
Tiêm vắc xin xong nên ăn gì? Vitamin A là nhóm chất hòa tan trong chất béo, quan trọng cho cơ thể đặc biệt là hệ thống miễn dịch. Vitamin A giúp tăng cường hệ miễn dịch và biệt hóa tế bào miễn dịch. Mặt khác, vitamin A còn bảo vệ sự toàn vẹn của da, niêm mạc đường hô hấp, tiêu hóa. Sau tiêm vắc xin, bạn nên tăng cường ăn các loại thực phẩm giàu vitamin A như rau có màu xanh đậm, hoa quả màu vàng, đỏ như đu đủ, xoài, rau ngót…
Vitamin C và E là những chất chống oxy hóa mạnh cho cơ thể, bảo vệ sự toàn vẹn của tế bào từ đó nâng cao sức đề kháng. Vitamin C có nhiều trong rau mót, rau mùi tàu, rau dền, rau đay, rau mồng tơi, có nhiều trong các loại quả như bưởi, đu đủ, quýt. Vitamin E có nhiều trong các loại thực phẩm nguồn gốc tự nhiên như đậu tương, giá đỗ, vừng lạc, mầm lúa mạch, dầu hướng dương, dầu ô liu…
Vitamin D là vitamin tan trong chất béo, mà cơ thể không thể tự tổng hợp mà chỉ có thể nạp qua các loại thực phẩm bên ngoài. Vitamin D là chất dinh dưỡng thiết yếu cho hoạt động của hệ miễn dịch, đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phản ứng miễn dịch bằng cách tăng cường chức năng của tế bào miễn dịch, gồm tế bào T và đại thực bào, giúp cơ thể chống lại các mầm bệnh xâm nhập.
Ngoài ra, vitamin D còn tăng cường phản ứng miễn dịch qua đặc tính kháng viêm, điều hành miễn dịch và kích hoạt phòng thủ của hệ miễn dịch. Vitamin D có nhiều trong lòng đỏ trứng, cá, hải sản, sữa…
Ngoài vitamin C, kẽm cũng là dưỡng chất giúp tăng cường hệ miễn dịch hiệu quả, bằng cách điều chỉnh chức năng một số thành phần cơ thể như đại thực bào, bạch cầu trung tính, tế bào NK, tế bào lympho T. Trong đó, bạch cầu trung tính có chức năng tìm và diệt vi trùng, tế bào lympho T tiêu diệt tế bào ung thư hay bị virus tấn công. Đây đều là các tế bào miễn dịch có chức năng tăng đề kháng, bảo vệ cơ thể khỏi bệnh tật.
Nếu cơ thể thiếu kẽm sẽ dễ bị các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp, tiêu hóa do suy giảm sức đề kháng. Trẻ có biểu hiện biếng ăn, chậm lớn và chậm phát triển chiều cao. Một số thực phẩm giàu kẽm như thịt, cá, tôm, sò, sữa, trứng…
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Hoa Kỳ, cho đến nay vẫn chưa có bằng chứng cho thấy bia, rượu có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của vắc xin. Tuy nhiên, đối tượng tiêm chủng nên kiêng bia, rượu trước và sau chủng ngừa vì những thức uống trên có khả năng ức chế hệ thống miễn dịch, khiến cơ thể mất nước. Tốt nhất, nên kiêng bia rượu trong vòng 1 ngày hoặc lâu hơn sau tiêm vắc xin.
Ngoài ra, rượu có thể làm suy yếu khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể, tăng biến chứng và có thể gây khó khăn trong việc phân biệt phản ứng của bia rượu và phản ứng sau tiêm của vắc xin.
Rượu bia còn là chất làm căng thẳng hệ miễn dịch, giúp người uống ngủ nhanh nhưng lại làm rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng không tốt chất lượng và thời lượng giấc ngủ tổng thể, khiến rối loạn chức năng miễn dịch tối ưu.
Thức ăn nhanh, thức ăn chế biến bằng cách chiên, rán, nhiều dầu mỡ chứa các chất béo bão hòa làm tăng phản ứng viêm trong cơ thể. Không dừng lại ở đó, tiêu thụ nhiều thực phẩm có chất béo bão hòa có thể gây ra các vấn đề về sức khỏe vì làm tăng nồng độ cholesterol, tăng nguy cơ mắc bệnh tim và đột quỵ. Một số loại thực phẩm chứa chất béo bão hòa không nên đưa vào thực đơn sau khi tiêm vắc xin có thể kể đến như: gà rán, xúc xích, lạp xưởng, khoai tây chiên…
Sau khi tiêm bất kỳ loại vắc xin nào, đối tượng tiêm phòng cần ở lại cơ sở tiêm chủng tối thiểu 30 phút để được nhân viên y tế theo dõi các phản ứng sau tiêm. Nếu phát hiện các bất thường về sức khỏe như sốt, thở nhanh hay ngắt quãng, thở khò khè, nôn trớ, da nổi mẩn đỏ… cần báo cho nhân viên y tế gần nhất.
Trong vòng 24 – 48 giờ tiếp theo, đối tượng tiêm phòng và người thân cần tiếp tục theo dõi tình trạng sức khỏe tại nhà. Nếu phát hiện các dấu hiệu bất thường về sức khỏe cần báo ngay cho cơ sở tiêm chủng đồng thời đến bệnh viện gần nhất để được thăm khám và xử trí.
Tìm hiểu thêm: Những điều cần biết sau khi tiêm chủng, quan trọng nên lưu ý.
Sau tiêm, người tiêm phòng cần duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, uống nhiều nước. Nếu sốt có thể dùng các thuốc hạ sốt thông thường như Paracetamol. Nếu vết tiêm sưng, đỏ, đau có thể chườm lạnh để giảm đau và tiêu sưng. Tuyệt đối không bôi đắp bất cứ thứ gì lên vết tiêm vì có thể gây nhiễm trùng vết tiêm. Không dùng thuốc aspirin, không dùng các thuốc ho và hạ sốt khác khi không có chỉ định của bác sĩ.
⇒ Tham khảo thêm: Cách giảm đau cho trẻ sau khi tiêm phòng
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Sau khi tiêm vắc xin nên ăn gì? Sau tiêm, người tiêm chủng cần được bổ sung chế độ dinh dưỡng đầy đủ, chú trọng các loại trái cây, rau quả, ngũ cốc nguyên hạ, thịt nạc, cá, các loại thực phẩm giàu vitamin, kẽm… Ngoài ra, sau tiêm cần kiêng uống rượu, bia, chất kích thích và ăn các loại thực phẩm nhiều chất béo bão hòa.
