HPV là virus lây truyền phổ biến qua đường tình dục, có khả năng gây mụn cóc sinh dục (sùi mào gà) và các bệnh ung thư nguy hiểm ở cả nam và nữ. Xác suất nhiễm HPV trung bình trong suốt cuộc đời của nữ giới là 85%, trong khi ở nam giới là 91%. Nếu số lượng bạn tình càng nhiều, tỷ lệ lây nhiễm virus sẽ càng tăng. Vậy quan hệ rồi có tiêm HPV được không? Thậm chí đã bị sùi mào gà có tiêm phòng HPV được không?
Bài viết được tham vấn Y khoa bởi BS Bùi Công Sự, Quản lý Y khoa Vùng 3 – Miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC.
ĐƯỢC. Có một quan niệm sai lầm phổ biến rằng, chưa quan hệ tình dục mới được tiêm phòng HPV. Thông tin sai lệch này có thể xuất phát từ thực tế, thời điểm tốt nhất để tiêm vắc xin phòng HPV là trước khi tiếp xúc với virus qua đường quan hệ tình dục. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa rằng những người đã từng quan hệ tình dục không thể tiêm vắc xin HPV. Ngay cả khi bạn đã từng quan hệ tình dục hay thậm chí đã nhiễm HPV, vắc xin vẫn có thể bảo vệ bạn khỏi những chủng virus mà bạn chưa tiếp xúc.
Hiện các nhà khoa học đã phân lập được khoảng hơn 200 chủng HPV, trong đó có 40 chủng lây nhiễm theo đường sinh dục và có khoảng 15 chủng nguy cơ cao có khả năng gây ung thư. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), HPV là nguyên nhân dẫn đến:
Vắc xin ngừa HPV đã được chứng minh có hiệu quả bảo vệ trên 90% trước các chủng virus nguy cơ cao có trong vắc xin 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58. Các nghiên cứu tại Mỹ cũng cho thấy, việc tiêm vắc xin HPV phổ biến từ năm 2006 giúp giảm tỷ lệ nhiễm trùng do các chủng HPV đến 88% ở trẻ em gái và 81% phụ nữ trẻ. Tiêm vắc xin giảm 40% tỷ lệ tiền ung thư do HPV.
Mặt khác, HPV rất dễ tái nhiễm. Dù cơ thể có khả năng tự đào thải HPV sau 6-24 tháng, nhưng virus vẫn có khả năng tái nhiễm ở những lần quan hệ sau. Miễn dịch cơ thể khi chưa được tiêm vắc xin không đủ khả năng phòng ngừa nguy cơ tái nhiễm virus. (1)
KHÔNG. Hiện chưa có bất kỳ khuyến cáo nào về việc kiêng quan hệ trong hoặc sau khi tiêm phòng HPV. Sau khi đã thực hiện đủ phác đồ tiêm vắc xin, nếu muốn, người tiêm vẫn có thể quan hệ tình dục bình thường.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, cũng như các loại vắc xin khác, vắc xin HPV không có hiệu quả bảo vệ 100% trước các chủng virus có trong vắc xin và không ngăn ngừa các bệnh tình dục nguy hiểm khác như HIV, giang mai, lậu, Chlamydia,… do đó quan hệ sau khi tiêm vắc xin tốt nhất vẫn nên sử dụng biện pháp an toàn và quan hệ chung thủy 1 vợ 1 chồng để giảm nguy cơ lây nhiễm xuống mức thấp nhất.
Hằng năm, CDC Hoa Kỳ ước tính có hơn 600.000 ca ung thư liên quan đến HPV và khoảng trên 32 triệu ca sùi mào gà được chẩn đoán. Sùi mào gà (hay mụn cóc sinh dục) chủ yếu do HPV tuýp 6 và 11 gây ra. Sùi mào gà biểu hiện bằng nốt mụn mềm, u nhú, màu hồng mọc tập trung thành mảng lớn ở bộ phận sinh dục và có hình dáng như súp lơ. Các nốt mụn không gây đau, ngứa, không chảy máu hay tiết dịch.
Sùi mào gà tuy được đánh giá lành tính, nhưng vẫn có nguy cơ dẫn đến nhiều biến chứng như các biến dạng tại chỗ của cơ quan sinh dục, hậu môn, vòm họng hay nguy hiểm hơn là tiến triển thành ung thư. Sùi mào gà ở thai phụ có thể gây cản trở sinh nở, lây truyền HPV từ mẹ sang con (dù trường hợp này hiếm gặp). Nhiều người xuất hiện sùi mào gà sau vài tuần nhiễm bệnh, nhưng cũng có nhiều trường hợp bệnh xuất hiện sau nhiều năm. (2)
Sùi mào gà cần được chăm sóc và điều trị càng sớm càng tốt. Các phương pháp điều trị bệnh hiện nay bao gồm thuốc, đốt điện, liệu pháp lạnh, laser CO2, tăng cường hoặc điều hòa hệ miễn dịch… Tuy nhiên, các phương pháp này chỉ điều trị được phần “ngọn” không trị được tận gốc, vì sau điều trị tác nhân gây bệnh HPV vẫn trú ngụ trong cơ thể, chờ cơ hội tái nhiễm.
Vậy quan hệ rồi có tiêm HPV được không hay thậm chí đã bị sùi mào gà có tiêm phòng được không? Câu trả lời là hoàn toàn có thể. Trong trường hợp đã mắc sùi mào gà, tiêm phòng HPV sẽ giúp giảm nguy cơ bệnh tiến triển thành ung thư, ngăn ngừa nguy cơ tái nhiễm.
HPV rất dễ tái nhiễm. Hệ miễn dịch của cơ thể không đủ khả năng để ngăn chặn nguy cơ tái nhiễm này, nhưng vắc xin hoàn toàn có thể. Ngoài ra, HPV có nhiều chủng khác nhau, tiêm vắc xin giúp phòng ngừa nhiễm các chủng virus gây bệnh khác mà bạn chưa mắc.
Trong một số nghiên cứu, vắc xin HPV còn có thể kiểm soát sùi mào gà. Như nghiên cứu năm 2019 công bố tại Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ cho thấy, 26 bệnh nhân đã tiêm vắc xin HPV hoặc được phẫu thuật loại bỏ sùi mào gà có 11/26 người bệnh (42%) tái phát mụn cóc.
Ở nhóm tiêm vắc xin, tỷ lệ đáp ứng điều trị hoàn toàn sau khi tiêm đủ 3 liều vắc xin là 60%. Con số này cho thấy vắc xin HPV hiệu quả trong việc kiểm soát sùi mào gà. Tuy nhiên, hiện vẫn chưa có bất kỳ khuyến cáo nào về việc sử dụng vắc xin HPV như một phương pháp đặc hiệu kiểm soát và điều trị mụn cóc.
HPV lây truyền khi quan hệ tình dục (qua cơ quan sinh dục nữ, đường hậu môn, thậm chí là đường miệng) với người nhiễm virus. Chỉ cần có quan hệ tình dục là có khả năng lây nhiễm HPV, không cần biết số lượng bạn tình là bao nhiêu.
Điều này có nghĩa rằng, bạn có thể nhiễm HPV ngay cả khi quan hệ với 1 bạn tình. Phụ nữ có ít nhất 1 bạn tình, xác suất nhiễm HPV là gần 85%. Ngoài ra, người có nhiều hơn 1 bạn tình, tỷ lệ nhiễm HPV sẽ cao hơn. HPV có thể lây nhiễm cho người khác ngay cả khi người nhiễm virus không biểu hiểu triệu chứng gì. (3)
Một cuộc nghiên cứu ở Bắc Mỹ trên nhóm bé gái 15-16 tuổi, cho thấy 45,5% trẻ có HPV trong âm đạo, 20% phụ nữ phát hiện mầm bệnh sau 4 tháng quan hệ tình dục, 45% trường hợp phát hiện nhiễm virus sau 26 tháng. 10% dân số sẽ nhiễm ít nhất một lần mụn cóc sinh dục trong 25 năm hoạt động tình dục.
Ước tính có khoảng 25% nam giới, 20% nữ giới ở độ tuổi từ 18 đến 59 nhiễm chủng HPV gây ung thư. Virus thường tấn công mạnh người thường xuyên stress, có nhiều bạn tình, nhiễm siêu vi hay hệ miễn dịch yếu.
Trong một số trường hợp hiếm gặp khác, HPV có thể lây truyền từ mẹ sang con, hay tiếp xúc qua da, niêm mạc bị trầy xước, dùng chung hoặc tiếp xúc với các đồ vật có dịch cơ thể như đồ lót, tiếp xúc với tổn thương như vết loét, chảy máu,…
Ở những người đã quan hệ tình dục, vắc xin vẫn có hiệu quả trong việc phòng ngừa các chủng HPV nguy cơ cao, bảo vệ trước các chủng HPV chưa nhiễm cũng như ngăn chặn nguy cơ tái nhiễm, giúp tiết kiệm chi phí điều trị các bệnh liên quan đến HPV đặc biệt ở nhóm đối tượng có nhiều bạn tình.
Ở nam giới, hiện vẫn chưa có các biện pháp sàng lọc ung thư, nên tiêm chủng là biện pháp phòng bệnh hiệu quả, giảm nguy cơ lây nhiễm cho bạn tình. Vắc xin HPV được chỉ định cho người bất kể đã từng quan hệ tình dục, sinh con hoặc từng nhiễm HPV hay chưa.
Trước đó vào năm 2018, các kết quả nghiên cứu cho thấy, vắc xin phòng 9 chủng HPV cho hiệu lực phòng bệnh ở người lớn từ 27-45 tuổi (độ tuổi đã từng quan hệ tình dục) tương tự như ở người trẻ tuổi từ 16-26 tuổi.
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) đã phê duyệt mở rộng tuổi chỉ định vắc xin phòng 9 chủng HPV cho những người từ 27 đến 45 tuổi. Trong các nghiên cứu lâm sàng, khi đánh giá tính sinh miễn dịch cho thấy 99,2% đến 100% người đã được tiêm vắc xin 9 chủng HPV có huyết thanh dương tính đối với các kháng thể kháng tất cả 9 tuýp trong vắc xin vào tháng thứ 7 ở tất cả các nhóm được thử nghiệm, bao gồm nhóm 27-45 tuổi.
Cần tuân thủ phác đồ, tiêm đúng lịch, đủ mũi theo độ tuổi được khuyến cáo để vắc xin HPV phát huy được hiệu quả bảo vệ cao nhất. Các nghiên cứu cho thấy, vắc xin có hiệu quả bảo vệ cao trên 90%; tính sinh miễn dịch tốt, nồng độ kháng thể có thể duy trì lên đến 30 năm.
Hiện có 2 loại vắc xin HPV được lưu hành tại Việt Nam gồm: Gardasil (Mỹ) và Gardasil 9 (Mỹ).
Phòng 4 chủng HPV 6, 11, 16 và 18 cho trẻ em gái, phụ nữ từ 9-26 tuổi.
Lịch tiêm gồm 3 mũi như sau:
Được xem là vắc xin bình đẳng giới vì mở rộng cả đối tượng và phạm vi phòng bệnh rộng hơn ở nam và nữ giới từ 9 đến 45 tuổi, bảo vệ khỏi 9 tuýp virus HPV phổ biến 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 và 58.
Nếu tại thời điểm tiêm lần đầu tiên sẽ tiêm theo phác đồ 2 mũi:
Nếu mũi 2 tiêm cách mũi 1 < 5 tháng, cần tiêm mũi 3 cách mũi 2 ít nhất 3 tháng sẽ tiêm theo phác đồ 3 mũi (0-2-6):
Nếu tại thời điểm tiêm lần đầu tiên sẽ tiêm theo phác đồ 3 mũi (0-2-6):
Hoặc tại thời điểm tiêm lần đầu tiên có thể tiêm theo phác đồ tiêm nhanh:
Mặt khác, nên kiêng quan hệ không an toàn ngay cả sau khi tiêm vắc xin HPV. Vì vắc xin cần vài ngày cho đến vài tuần để sinh kháng thể bảo vệ cơ thể trước các chủng HPV có trong vắc xin. Thậm chí, sau khi tiêm phòng một thời gian dài vẫn cần sử dụng các biện pháp an toàn khi quan hệ để phòng nguy cơ lây nhiễm các chủng virus không có trong vắc xin và các bệnh lây qua đường tình dục khác. Nên quan hệ chung thủy 1 vợ 1 chồng, 1 bạn tình để hạn chế nguy cơ lây nhiễm HPV.
Ở nữ giới, bên cạnh tiêm phòng HPV nên kết hợp khám phụ khoa định kỳ từ các bệnh viện uy tín để sớm phát hiện các dấu hiệu bất thường như sùi mào gà hay các dấu hiệu tiền ung thư do HPV như ung thư cổ tử cung. Theo Globocan 2018, ung thư cổ tử cung là nguyên nhân tử vong đứng thứ 2 ở phụ nữ chỉ sau ung thư vú, với khoảng 4.200 ca mắc mới và 2.400 ca tử vong mỗi năm tại nước ta.
Tại Mỹ, mỗi năm ước tính có khoảng 13.960 bệnh nhân mắc mới, 4.310 ca tử vong do ung thư cổ tử cung. Bệnh có tỷ lệ tử vong cao xếp thứ 3 trong số các bệnh phụ khoa tại Mỹ, sau ung thư tử cung và ung thư buồng trứng. Phát hiện sớm dấu hiệu bất thường sẽ góp phần nâng cao khả năng điều trị ung thư cổ tử cung thành công.
Hiện Hệ thống hàng trăm trung tâm tiêm chủng VNVC đang có sẵn các loại vắc xin ngừa HPV như Gardasil và Gardasil 9 phòng các bệnh nguy hiểm do HPV gây ra cho trẻ em và người lớn từ 9-45 tuổi. Để đặt lịch tiêm vắc xin, tư vấn các vấn đề xoay quanh vắc xin phòng HPV, Quý khách vui lòng liên hệ hotline 028 7102 6595, fanpage trungtamtiemchungvnvc hoặc đến trực tiếp các trung tâm VNVC trên toàn quốc.
⇒ Tham khảo thêm: Sinh con rồi có tiêm phòng HPV được không? Hiệu quả thế nào?
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Quan hệ rồi có tiêm HPV được không hay nếu không may bị sùi mào gà thì có còn tiêm vắc xin được không là thắc mắc của nhiều người dân. Thực tế, ở những người đã từng quan hệ tình dục, tiêm vắc xin vẫn phát huy được hiệu quả phòng ngừa các chủng HPV nguy cơ cao, bảo vệ trước các chủng HPV chưa nhiễm cũng như ngăn chặn nguy cơ tái nhiễm, giúp tiết kiệm chi phí điều trị các bệnh liên quan đến HPV.
