Thuốc lợi tiểu là nhóm thuốc quan trọng được dùng để điều trị một số bệnh lý liên quan đến tim mạch, đặc biệt là suy tim và tăng huyết áp. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về công dụng cũng như những lưu ý khi sử dụng nhóm thuốc này.
Thuốc lợi tiểu hay thuốc lợi niệu là một nhóm thuốc quan trọng. Chúng hoạt động bằng cách tăng cường tiểu tiện, giúp cơ thể loại bỏ nước và muối thừa trong cơ thể qua đường thận.
Ngoài ra, thuốc còn có tác dụng trong điều trị suy tim hoặc các vấn đề y tế khác dẫn đến tích tụ quá nhiều chất lỏng trong cơ thể (1). Bằng cách giảm thiểu lượng dịch dư thừa trong lòng mạch máu, thuốc giữ cho tình trạng huyết động cân bằng,tạo điều kiện cho máu lưu thông dễ dàng hơn, đồng thời giúp tim bơm máu hiệu quả hơn. Đây là lý do tại sao các nhóm lợi tiểu được xem là phương pháp điều trị quan trọng cho nhiều bệnh lý tim mạch và tăng huyết áp.
Các loại thuốc lợi tiểu phổ biến thường được chỉ định trong điều trị một số bệnh lý như:
Tăng huyết áp (hay còn gọi là huyết áp cao) là một bệnh lý phổ biến và có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, suy tim và bệnh thận. Lợi tiểu là một trong những lựa chọn thuốc đầu tay trong điều trị tăng huyết áp. Cơ chế của lợi tiểu trong việc giảm huyết áp chủ yếu thông qua việc loại bỏ nước và muối dư thừa ra khỏi cơ thể qua nước tiểu. Vì khi cơ thể được giảm đi lượng chất lỏng dư thừa sẽ giúp giảm áp lực bên trong mạch máu, từ đó giúp hạ huyết áp hiệu quả. (2)
Suy tim là tình trạng xảy ra khi tim không thể bơm máu hiệu quả, dẫn đến ứ đọng máu và chất lỏng bên trong cơ thể. Lúc này, các nhóm lợi tiểu sẽ có công dụng làm giảm sự tích tụ dịch trong phổi và các cơ quan khác, từ đó giảm triệu chứng phù nề và khó thở cho người bệnh.
Bệnh cơ tim là một tình trạng trong đó cơ tim bị kéo căng, dày lên hoặc cứng lại, làm giảm khả năng co bóp và bơm máu của tim. Thuốc được sử dụng để điều trị triệu chứng suy tim trong các bệnh lý cơ tim. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa để tránh mất cân bằng điện giải.
Cổ trướng là hiện tượng tích tụ dịch trong khoang bụng, thường xảy ra ở bệnh nhân bị xơ gan hoặc mắc một số bệnh lý về gan. Lợi tiểu dạng thuốc được sử dụng để giảm cổ trướng bằng cách loại bỏ dịch dư thừa đồng thời kiểm soát một số triệu chứng khác.
Ở bệnh nhân suy thận, thận không còn hoạt động bình thường, dẫn đến chất thải và chất lỏng tích tụ trong cơ thể thay vì được đào thải ra ngoài. Thuốc lợi tiểu giúp giảm tình trạng này và giảm áp lực cho thận.
Hội chứng thận hư là tình trạng thận bị tổn thương nghiêm trọng. Cơ thể tích tụ nhiều dịch do mất cân bằng các áp lực trong lòng mạch máu. Các nhóm lợi tiểu được chỉ định để giảm phù và cải thiện tình trạng giữ nước trong cơ thể.
Đái tháo nhạt là một bệnh lý đặc trưng bởi việc người bệnh sẽ đi tiểu nhiều và khát nước liên tục. Mặc dù không phải là bệnh lý phổ biến như tiểu đường, nhưng đái tháo nhạt có thể dẫn đến mất nước nghiêm trọng. Đặc biệt là nhóm lợi tiểu tiết kiệm kali, có thể giúp điều chỉnh lượng nước trong cơ thể và cải thiện các triệu chứng của bệnh.
Tăng nhãn áp thường xảy ra rối loạn sự lưu thông dịch trong nhãn cầu, làm tăng áp lực bên trong mắt. Khi bệnh tiến triển nặng có thể dẫn đến tổn thương thần kinh thị giác và mất thị lực. Một số loại thuốc lợi tiểu có tác dụng làm giảm áp lực trong mắt, tuy nhiên đây không phải là phương pháp điều trị chính của tình trạng tăng nhãn áp, người bệnh cần đi khám tại các chuyên khoa để được kiểm tra và điều chỉnh phương pháp điều trị phù hợp nhất.
Các loại thuốc lợi tiểu phổ biến thường được bác sĩ sử dụng trong điều trị bao gồm:
Đây là một trong những loại lợi tiểu được kê đơn phổ biến nhất trong điều trị huyết áp cao. Cơ chế hoạt động của thuốc thiazid là tăng cường đào thải chất lỏng ra ngoài cơ thể, từ đó làm giảm huyết áp hiệu quả.
Khác với nhóm thuốc Thiazid, nhóm lợi tiểu quai không phải là lựa chọn đầu tiên để điều trị huyết áp cao mà thay vào đó thuốc này sẽ được sử dụng phổ biến cho các tình trạng như phù phổi và suy tim. Chúng hoạt động bằng cách ức chế sự tái hấp thu natri, kali và clorua ở quai Henle của thận, từ đó tăng lượng nước bài tiết ra ngoài cơ thể. Do thuốc có tác dụng nhanh và mạnh nên rất thích hợp để sử dụng cho những trường hợp cấp cứu vì tăng huyết áp hay phù phổi cấp.
Nhóm lợi tiểu giữ kali sẽ giúp thận lọc muối và nước ra khỏi cơ thể nhưng không khiến người bệnh mất quá nhiều kali trong quá trình này. Tuy nhiên, nhóm thuốc này rất dễ gây ra tình trạng tăng kali trong máu, vì vậy người bệnh cần tuân thủ tuyệt đối chỉ định của bác sĩ về liều dùng và cách dùng, không tự ý kết hợp với các loại thuốc khác để tránh nhiều tác dụng phụ không mong muốn.
Hầu hết nhóm lợi tiểu thẩm thấu thường ở dạng tiêm và được chỉ định trong các trường hợp cấp cứu, như giảm áp suất nội sọ hoặc điều trị suy thận cấp.
Loại thuốc này chủ yếu được dùng để điều trị bệnh tăng nhãn áp và nhiều bệnh khác như động kinh, tăng huyết áp nội sọ vô căn… Thuốc có tác dụng làm giảm hoạt động của enzyme carbonic anhydrase, từ đó ngăn chặn sự tái hấp thu bicarbonat làm cho nước tiểu có tính kiềm hơn.
Một số tác dụng phụ thường gặp của thuốc cần lưu ý bao gồm:
Đây được xem là một trong những nhóm thuốc phổ biến và quan trọng trong việc điều trị các bệnh lý như tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận. Tuy nhiên, để đạt được hiệu quả tối ưu và tránh các tác dụng phụ không mong muốn, việc sử dụng thuốc cần phải tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn sử dụng.
Thuốc có thể được sử dụng qua đường uống dưới dạng viên nén, dạng nước hoặc tiêm dưới da. Tùy vào từng nhóm thuốc mà cách dùng cũng sẽ có sự khác nhau. Các bác sĩ thường chỉ định bệnh nhân uống thuốc vào buổi sáng sau khi ăn và tránh uống sau 4 giờ chiều để tránh tình trạng tiểu đêm nhiều lần.
Liều lượng thuốc sẽ khác nhau tùy thuộc vào loại thuốc và tình trạng bệnh của mỗi người. Dựa trên nhu cầu điều trị riêng của từng bệnh nhân, bác sĩ sẽ có cân nhắc điều chỉnh liều dùng thuốc phù hợp.
Sử dụng thuốc quá liều có thể gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng, bao gồm mất cân bằng điện giải, suy thận cấp, giảm huyết áp và mất nước. Do đó, trong trường hợp vô tình uống quá liều, bệnh nhân cần được đưa ngay đến cơ sở y tế để được kiểm tra và có biện pháp xử trí phù hợp.
Nếu không may quên liều, bệnh nhân nên dùng thuốc ngay khi nhớ ra, miễn là chưa gần đến giờ dùng liều tiếp theo. Nếu đã gần đến thời gian dùng liều tiếp theo, hãy bỏ qua liều và tiếp tục sử dụng theo đúng liều dùng ban đầu. Không nên tự ý dùng gấp đôi liều để tránh các tác dụng phụ làm giảm hiệu quả điều trị.
Một số tác dụng phụ của thuốc là gây chóng mặt, mệt mỏi hoặc buồn ngủ sau khi dùng thuốc, đặc biệt ở giai đoạn mới bắt đầu điều trị. Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung và phản xạ, do đó bệnh nhân nên tránh vận hành máy móc hoặc lái xe trong khi mới bắt đầu sử dụng thuốc hoặc khi cảm thấy mệt mỏi.
Ở phụ nữ mang thai, việc sử dụng thuốc lợi niệu chỉ được xem xét khi lợi ích điều trị vượt trội hơn nguy cơ tiềm ẩn. Đối với phụ nữ cho con bú, thuốc có thể đi vào sữa mẹ và truyền sang thai nhi, do đó cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và trẻ.
Sử dụng thuốc lợi niệu có ảnh hưởng đến thận. Đặc biệt là loại lợi tiểu quai và thiazide, nếu sử dụng quá liều có thể gây mất nước và mất cân bằng điện giải, làm tăng áp lực cho thận. Nếu không được theo dõi và điều chỉnh kịp thời, điều này có thể dẫn đến suy thận hoặc làm tổn thương thận lâu dài.
Đi tiểu nhiều khi uống lợi tiểu thường không phải là vấn đề đáng ngại, vì đây là hiện tượng bình thường khi thuốc giúp cơ thể loại bỏ nước và muối dư thừa qua nước tiểu. Tuy nhiên, nếu tình trạng đi tiểu quá mức kéo dài hoặc gây khó chịu, có thể dẫn đến mất nước và điện giải, làm giảm huyết áp hoặc gây mệt mỏi. Nếu gặp phải các triệu chứng bất thường, người bệnh cần tham khảo ý kiến bác sĩ để điều chỉnh liều thuốc hoặc thay đổi phương pháp điều trị.
Không nên sử dụng thuốc lợi tiểu để giảm cân. Mặc dù thuốc có thể giúp giảm lượng nước trong cơ thể, nhưng chúng không giúp giảm mỡ. Việc sử dụng các nhóm lợi tiểu để giảm cân có thể gây mất nước, mất điện giải, và làm tổn thương thận nếu dùng lâu dài hoặc không đúng cách. Giảm cân nên được thực hiện thông qua chế độ ăn uống hợp lý và tập luyện thể thao, không phải bằng thuốc.
Nếu có nhu cầu thăm khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ chuyên khoa tim mạch tại Trung tâm Tim Mạch, BVĐK Tâm Anh, quý khách có thể liên hệ đến thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Việc sử dụng thuốc lợi tiểu cần phải tuân thủ đúng liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ để đạt được hiệu quả điều trị tối ưu và tránh các tác dụng phụ không mong muốn. Bệnh nhân cần chú ý theo dõi sức khỏe của mình trong suốt quá trình sử dụng thuốc, nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy thông báo cho bác sĩ để điều chỉnh liều thuốc kịp thời.
