Tìm hiểu thông tin về xạ trị áp sát liều thấp

Xạ trị áp sát (Brachytherapy) là phương pháp xạ trị đặt nguồn xạ trực tiếp vào bên trong hoặc lân cận khối u để phát ra tia năng lượng tiêu diệt tế bào ung thư. Trong bài viết này, hãy cùng tìm hiểu những thông tin cơ bản về xạ trị áp sát liều thấp.

Xạ trị áp sát liều thấp là gì?

Xạ trị áp sát liều thấp (Low Dose Rate brachytherapy – LDR) là phương pháp đưa các nguồn xạ có kích thước rất nhỏ vào trong hoặc gần khối u để phát ra bức xạ với suất liều thấp liên tục trong thời gian kéo dài. (1)

Tùy từng trường hợp cụ thể, nguồn phóng xạ có thể dùng:

• Nguồn vĩnh viễn, thường được sử dụng trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt, phát bức xạ trong nhiều tháng với suất liều giảm dần theo thời gian.
• Nguồn tạm thời, được đặt trong vài ngày và rút ra sau khi đã đạt đủ liều điều trị theo kế hoạch.

Mục tiêu của phương pháp là điều trị hiệu quả khối u, đồng thời giảm thiểu tác động không mong muốn lên các cơ quan lành xung quanh, góp phần bảo tồn chức năng và chất lượng sống cho người bệnh.

Vai trò của xạ trị áp sát liều thấp trong điều trị ung thư

Với sự phát triển của các kỹ thuật xạ trị hiện đại như xạ trị điều biến liều (IMRT), xạ trị định vị hình ảnh (IGRT) và xạ trị áp sát liều cao (HDR brachytherapy), phương pháp LDR hiện đã được chỉ định có chọn lọc hơn so với trước đây. Trong thực hành lâm sàng:

• Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm, nguy cơ thấp đến trung bình là nhóm đối tượng có nhiều bằng chứng cho thấy hiệu quả và độ an toàn.
• Với các ung thư khác như cổ tử cung, tử cung, vú, đầu cổ hoặc da, xạ trị áp sát liều cao (HDR) hoặc các kỹ thuật xạ trị ngoài hiện đại thường được ưu tiên hơn nhằm đảm bảo khả năng kiểm soát liều và theo dõi lâu dài.

Việc lựa chọn phương pháp điều trị luôn được thực hiện trên cơ sở đánh giá toàn diện và cá thể hóa cho từng người bệnh.

Ưu điểm của phương pháp LDR

Ở những người bệnh được lựa chọn phù hợp, phương pháp này có thể mang lại một số lợi ích:

• Đưa bức xạ tập trung trực tiếp vào khối u.
• Hạn chế liều chiếu vào các mô và cơ quan lành xung quanh.
• Thời gian điều trị tổng thể gọn hơn so với xạ trị ngoài kéo dài nhiều tuần.
• Ít xâm lấn, không cần phẫu thuật lớn.
• Có thể phối hợp với các phương pháp điều trị khác khi có chỉ định.

Những điểm cần lưu ý khi áp dụng LDR

Bên cạnh những ưu điểm, phương pháp LDR không phù hợp với tất cả người bệnh:

• Hiệu quả hạn chế khi khối u đã lan rộng hoặc có di căn.
• Có thể xuất hiện các tác dụng phụ tại chỗ như tiểu khó, tiểu rắt hoặc kích ứng mô lân cận.
• Cần đánh giá kỹ về giải phẫu và các bệnh lý đi kèm trước khi chỉ định.
• Người bệnh cần tuân thủ các hướng dẫn an toàn phóng xạ theo tư vấn của bác sĩ.

Các trường hợp thường được chỉ định phương pháp LDR

Bác sĩ có thể chỉ định xạ trị áp sát liều thấp trong một số trường hợp:

• Ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm, khối u còn khu trú.
• Người bệnh có thể trạng phù hợp, không có chống chỉ định về mặt giải phẫu.

Một số trường hợp cần cân nhắc khi chỉ định xạ trị áp sát thường gặp như: (2)

• Khối u đã phát triển quá lớn hoặc di căn xa, xạ trị áp sát không còn hiệu quả.
• Mắc bệnh viêm nhiễm tại vị trí đặt nguồn xạ.
• Phụ nữ đang mang thai.
• Vùng u quá sâu hoặc giải phẫu phức tạp, không thể đặt nguồn an toàn.

Quá trình thực hiện phương pháp LDR gồm những gì?

Dưới đây là quy trình cơ bản của phương pháp LDR:

1. Trước điều trị

Người bệnh được thăm khám, đánh giá toàn diện bằng lâm sàng, xét nghiệm và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh cần thiết. Bác sĩ tư vấn chi tiết về phương pháp điều trị, lợi ích, nguy cơ và kế hoạch theo dõi.

2. Trong điều trị

Nguồn phóng xạ chuyên dụng được đặt vào vị trí đã được tính toán chính xác theo kế hoạch xạ trị ung thư. Quá trình thực hiện được theo dõi chặt chẽ nhằm bảo đảm an toàn cho người bệnh.

3. Sau điều trị

Với nguồn tạm thời, nguồn phóng xạ sẽ được rút ra sau khi đủ liều theo kế hoạch. Với nguồn vĩnh viễn, các hạt phóng xạ giảm hoạt tính dần theo thời gian. Người bệnh sau khi đặt nguồn xạ được hướng dẫn chăm sóc sức khỏe và hẹn tái khám định kỳ.

Tác dụng phụ khi xạ trị áp sát liều thấp

Tác dụng phụ thường chỉ khu trú tại nơi đặt nguồn xạ, ví dụ:

• Vùng da hoặc niêm mạc gần nguồn phóng xạ có thể bị kích ứng.
• Viêm, loét nhẹ niêm mạc.
• Có thể xảy ra chảy máu nhẹ ở vị trí được can thiệp đặt nguồn phóng xạ.

Tuy nhiên, tác dụng phụ thường không nghiêm trọng và sẽ tự thuyên giảm sau khi đã lấy nguồn xạ ra ngoài cơ thể.

Chăm sóc sau khi xạ trị liều thấp

Dưới đây là hướng dẫn chăm sóc cho người bệnh sau khi xạ trị áp sát nói chung và áp sát liều thấp nói riêng:

• Khám định kỳ: Tuân thủ lịch hẹn với bác sĩ để kiểm tra hiệu quả xạ trị và phát hiện sớm tác dụng phụ muộn.
• Vệ sinh vùng chiếu xạ: Giữ vùng da sạch, khô, tránh cọ xát mạnh.
• Hoạt động thể chất: Nghỉ ngơi đầy đủ, tránh vận động mạnh quá sớm.
• Hạn chế tiếp xúc với người nhạy cảm: Hạn chế tiếp xúc gần và kéo dài với trẻ nhỏ hoặc phụ nữ mang thai trong thời gian đầu nếu được khuyến cáo.
• Theo dõi triệu chứng: Ghi lại và thông báo bác sĩ khi có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như đau, chảy máu, khó tiểu, khó đại tiện, mệt mỏi kéo dài.

Lưu ý khi áp dụng phương pháp LDR

Dưới đây là các lưu ý quan trọng khi thực hiện kỹ thuật, bao gồm trước, trong và sau điều trị:

• Thông báo cho bác sĩ về các bệnh lý hiện tại (tim mạch, tiểu đường, gan, thận…) và các thuốc đang dùng, đặc biệt là thuốc chống đông.
• Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ, nhân viên y tế, không tự rút kim/hạt phóng xạ.
• Không tự ý tháo hoặc di chuyển nguồn phóng xạ (nếu nguồn tạm thời).

Xạ trị áp sát liều thấp là phương pháp điều trị được chỉ định có chọn lọc, hiện nay chủ yếu áp dụng trong ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn sớm ở những người bệnh phù hợp. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, việc chỉ định và thực hiện xạ trị luôn dựa trên đánh giá chuyên môn toàn diện, cá thể hóa phác đồ, nhằm bảo đảm hiệu quả điều trị và an toàn cho người bệnh trong suốt quá trình chăm sóc.