Thay van tim nhân tạo là gì? Quy trình phẫu thuật thế nào?

Thay van tim nhân tạo là một kỹ thuật hiện đại giúp điều trị hiệu quả các bệnh lý van tim nghiêm trọng như: hẹp van, hở van hoặc nhiễm trùng van tim. Khi van tim bị tổn thương nặng và không còn hoạt động tốt, việc thay thế bằng van tim nhân tạo có thể giúp khôi phục chức năng tuần hoàn máu, cải thiện chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho người bệnh.

Với sự phát triển của y học hiện đại, ngày nay có nhiều loại van tim nhân tạo và phương pháp phẫu thuật phù hợp với từng độ tuổi và tình trạng sức khỏe cụ thể. Bài viết dưới đây sẽ cung cấp thông tin chi tiết về vấn đề này.

Thay van tim nhân tạo được chỉ định khi nào?

Thay van tim nhân tạo là một phẫu thuật ngoại khoa nhằm thay thế van tim bị tổn thương bằng van tim nhân tạo, giúp khôi phục chức năng bơm máu hiệu quả của tim. Bác sĩ có thể chỉ định thay van tim trong các trường hợp sau:

• Van tim bị hẹp nặng hoặc hở nặng gây suy tim hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến tuần hoàn máu.
• Điều trị nội khoa không còn hiệu quả.
• Nhiễm trùng van tim (viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn).
• Bệnh van tim bẩm sinh hoặc tổn thương van do thấp tim.
• Van tim nhân tạo sinh học bị thoái hóa sau thời gian sử dụng, cần thay lại.

Các phương pháp phẫu thuật thay van tim nhân tạo hiện nay

Phẫu thuật thay van tim nhân tạo là thành tựu y học quan trọng, giúp cải thiện chất lượng sống và kéo dài tuổi thọ cho những bệnh nhân mắc bệnh van tim nặng. Hiện nay, có ba phương pháp chính được sử dụng để thay van tim, bao gồm: thay van cơ học, thay van sinh học và thay van tự thân.⁽¹⁾

1. Thay van tim cơ học

Van cơ học là loại van được chế tạo từ các vật liệu tổng hợp bền chắc như: carbon pyrolytic, titan, thép không gỉ cao cấp. Những van tim này mô phỏng hoạt động đóng mở của van tim tự nhiên, thường được thiết kế với dạng hai lá van hoặc hình đĩa. Đối tượng phù hợp với van tim cơ học là người dưới 60 tuổi, không chống chỉ định với thuốc chống đông, có thể tuân thủ tốt việc điều trị lâu dài.

2. Thay van tim sinh học

Van sinh học được làm từ mô sinh học, thường là màng tim của bò, heo hoặc mô người hiến tặng. Van có cấu trúc linh hoạt, gần giống van tim tự nhiên. Loại van này thường phù hợp với người trên 65 tuổi, người có nguy cơ chảy máu cao hoặc mong muốn tránh dùng thuốc chống đông lâu dài.

3. Thay van tim tự thân

Thay van tim tự thân là phương pháp sử dụng chính mô hoặc van tim của người bệnh để tái tạo lại van bị tổn thương. Hiện nay có hai kỹ thuật nổi bật:

3.1 Phương pháp Ross

Áp dụng cho bệnh nhân cần thay van động mạch chủ. Lúc này, van động mạch phổi của chính bệnh nhân được lấy để thay thế cho van động mạch chủ. Sau đó, van động mạch phổi được thay bằng một van nhân tạo thường là van sinh học đồng loài (homograft).

Ưu điểm:

• Van thay có cấu trúc sinh lý tự nhiên, thích nghi tốt với cơ thể.
• Không cần sử dụng thuốc chống đông lâu dài.
• Tăng trưởng cùng cơ thể, rất phù hợp cho trẻ em và thanh thiếu niên.

Nhược điểm:

• Phẫu thuật phức tạp hơn, cần thay hai van ( động mạch chủ và phổi).
• Nguy cơ biến chứng cao hơn trong quá trình mổ.

3.2 Phương pháp Ozaki

Kỹ thuật này sử dụng màng ngoài tim của chính bệnh nhân để tạo ra các lá van mới thay thế cho van động mạch chủ. Lúc này, màng tim được xử lý hóa học rồi cắt theo khuôn để tạo thành van nhân tạo phù hợp với kích thước van cũ. Phương pháp thường phù hợp người trẻ tuổi, trẻ em hoặc bệnh nhân không dung nạp van nhân tạo và mong muốn không dùng thuốc chống đông lâu dài.

Ưu điểm:

• Không sử dụng vật liệu lạ nên giảm nguy cơ thải ghép và biến chứng miễn dịch.
• Không cần dùng thuốc chống đông máu lâu dài.
• Tạo hình chính xác theo cấu trúc tim từng người.

Nhược điểm:

• Đòi hỏi tay nghề phẫu thuật cao và trang thiết bị hiện đại.
• Chưa phổ biến rộng rãi, chủ yếu tại các trung tâm tim mạch chuyên sâu.

Ưu điểm và nhược điểm của từng loại phương pháp đặt

Mỗi phương pháp thay van tim nhân tạo đều có những lợi ích riêng nhưng cũng đi kèm với một số hạn chế, việc hiểu rõ đặc điểm của từng loại van sẽ giúp người bệnh và bác sĩ đưa ra lựa chọn phù hợp nhất.

Làm sao để chọn phương pháp đặt phù hợp?

Việc lựa chọn loại van tim nhân tạo không chỉ phụ thuộc vào tuổi tác mà còn liên quan đến nhiều yếu tố y khoa và lối sống, vì vậy cần có sự đánh giá toàn diện từ bác sĩ chuyên khoa.

• Tuổi tác: Người trẻ thường ưu tiên van cơ học vì tuổi thọ cao, người lớn tuổi hoặc người không dùng được thuốc chống đông thường chọn van sinh học.
• Tình trạng sức khỏe và các bệnh lý đi kèm.
• Mong muốn mang thai (ưu tiên van sinh học để tránh dùng thuốc chống đông).
• Khả năng tuân thủ điều trị (uống thuốc chống đông định kỳ).
• Tư vấn từ bác sĩ phẫu thuật tim mạch.

Quy trình thay van tim nhân tạo

Quy trình phẫu thuật bao gồm nhiều bước chặt chẽ, từ đánh giá ban đầu đến theo dõi hậu phẫu, nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả tối đa cho người bệnh. Hiện quy trình thay tim van nhân tạo ở mỗi loại là khác nhau:

1. Quy trình thay van tim cơ học và sinh học

Mặc dù sử dụng hai loại van khác nhau nhưng quy trình phẫu thuật thay van tim cơ học và sinh học nhìn chung có các bước thực hiện tương tự. Thứ tự các bước như sau:

• Khám và đánh giá tiền phẫu: Siêu âm tim, chụp Xquang, xét nghiệm máu, điện tim…
• Gây mê toàn thân.
• Phẫu thuật mở ngực hoặc nội soi tim (tùy trường hợp).
• Tạm thời ngưng hoạt động tim bằng tuần hoàn ngoài cơ thể.
• Loại bỏ van hỏng và thay bằng van mới.
• Khâu cố định van và khôi phục tuần hoàn.
• Theo dõi hậu phẫu tại phòng hồi sức.

2. Quy trình thay van tim tự thân

• Phương pháp Ross: Loại bỏ van động mạch chủ, thay bằng van động mạch phổi của chính bệnh nhân, rồi thay van phổi bằng bằng van tim nhân tạo hoặc van homograft.
• Phương pháp Ozaki: Cắt van động mạch chủ bị hỏng, đo kích thước, tạo van mới từ màng ngoài tim, rồi khâu vào vị trí.

Thay van tim nhân tạo sống được bao lâu?

Tuổi thọ của van tim nhân tạo phụ thuộc vào loại van được sử dụng, tình trạng sức khỏe của người bệnh, cũng như chế độ chăm sóc sau phẫu thuật.

• Van cơ học: Có thể dùng suốt đời nếu không có biến chứng.
• Van sinh học: Tuổi thọ từ 10 – 20 năm, phụ thuộc vào loại van và cơ địa bệnh nhân.
• Van tự thân: Kết quả lâu dài khả quan, đặc biệt trong phương pháp Ross nhưng vẫn cần được theo dõi dài hạn.

Có cần thay lại van không? Sau bao lâu?

Dù van tim nhân tạo có độ bền cao nhưng theo thời gian vẫn có thể xảy ra hiện tượng thoái hóa hoặc biến chứng, khiến người bệnh cần được thay lại van tim trong một số trường hợp.

• Van cơ học: Ít cần thay lại nếu chăm sóc tốt.
• Van sinh học: Có thể cần thay sau 10 – 15 năm.
• Van tự thân: Tuổi thọ tốt nhưng có thể thay đổi tùy từng phương pháp và cá nhân.

Các trường hợp cần thay van tim lại thường do: thoái hóa van, hở/hẹp van thứ phát, nhiễm trùng hoặc cục máu đông gây tổn thương van.

Biến chứng có thể gặp sau thay van tim nhân tạo

Sau phẫu thuật thay van tim nhân tạo, người bệnh có thể đối mặt với một số biến chứng tiềm ẩn, đòi hỏi theo dõi sát sao và can thiệp kịp thời để đảm bảo an toàn lâu dài.

• Huyết khối (đặc biệt ở van cơ học).
• Chảy máu do dùng thuốc chống đông.
• Nhiễm trùng vết mổ hoặc viêm nội tâm mạc.
• Loạn nhịp tim.
• Thoái hóa van sinh học theo thời gian.

Hướng dẫn chăm sóc bệnh nhân sau phẫu thuật

Chăm sóc đúng cách sau khi thay van tim nhân tạo đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi, giúp giảm nguy cơ biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh. Theo đó, người bệnh cần lưu ý:

• Tái khám định kỳ, theo dõi hoạt động của van nhân tạo.
• Uống thuốc đúng liều, đặc biệt thuốc chống đông nếu dùng van cơ học.
• Kiêng rượu bia, không hút thuốc, ăn uống lành mạnh.
• Vận động nhẹ nhàng, tránh hoạt động gắng sức trong vài tuần đầu.
• Theo dõi dấu hiệu bất thường như khó thở, đau ngực, sốt kéo dài…
• Vệ sinh răng miệng tốt để tránh nhiễm trùng van qua đường máu.

Nếu bạn hoặc người thân đang được chỉ định thay van tim nhân tạo, việc lựa chọn đúng cơ sở y tế là yếu tố then chốt quyết định đến hiệu quả điều trị và khả năng hồi phục. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong những địa chỉ uy tín, sở hữu mô hình điều trị đa chuyên khoa phối hợp, quy tụ đội ngũ bác sĩ tim mạch, phẫu thuật tim, gây mê hồi sức và phục hồi chức năng cùng hội chẩn để xây dựng phác đồ cá nhân hóa cho từng bệnh nhân.

Để đặt lịch khám bệnh hoặc tư vấn cùng chuyên gia đầu ngành tại BVĐK Tâm Anh, Quý khách hàng vui lòng liên hệ:

Thay van tim nhân tạo là giải pháp tối ưu cho những bệnh nhân mắc các bệnh lý van tim nặng, không còn đáp ứng với điều trị nội khoa. Tùy vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe và khả năng đáp ứng với thuốc chống đông, bác sĩ sẽ tư vấn lựa chọn loại van và phương pháp phẫu thuật phù hợp nhất. Hiểu đúng và chuẩn bị tốt trước khi phẫu thuật sẽ giúp người bệnh an tâm hơn trong quá trình điều trị.