Xử trí kịp thời cứu thai nhi bị dây rốn thắt nút hiếm gặp

thai nhi bị nút thắt dây rốn

Bất ngờ phát hiện nút thắt dây rốn ít gặp trong ca mổ lấy thai, các bác sĩ Sản Phụ khoa BVĐK Tâm Anh TP.HCM đã cứu trẻ sơ sinh khỏi nguy cơ suy thai, ngạt sau sanh, thậm chí thai lưu.

Với sự phối hợp liên chuyên khoa Sản, Sơ sinh, Gây mê hồi sức, cùng đội ngũ bác sĩ giỏi, trang thiết bị hiện đại nên ca mổ diễn ra nhanh chóng. Sản phụ Trần Linh Phụng, 29 tuổi, ngụ tại TP.HCM đón con trai chào đời ở 39 tuần 3 ngày. Bé trai nặng 3.7kg, khỏe mạnh, bụ bẫm, khóc to, sản phụ phục hồi bình ổn.

“Mặc dù tình cờ phát hiện tình trạng thai nhi bị dây rốn thắt nút trong ca phẫu thuật mổ lấy thai, nhưng nhìn lại quá trình trước sinh mới thấy chỉ định sinh mổ ngay cho sản phụ là đúng đắn. Nếu chiều theo nguyện vọng sinh thường của sản phụ để qua ngày hôm sau thì thai nhi có thể đối diện với nguy cơ suy thai, ngạt sau sanh, thậm chí là thai lưu trong một số trường hợp”, ThS.BS Ngô Thị Bình Lụa, bác sĩ Trung tâm Sản Phụ khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM cho biết.

bác sĩ bất ngờ phát hiện nút thắt chết người

Bác sĩ bất ngờ phát hiện một “nút thắt chết người” trong ca sinh mổ. Ảnh: BVĐK Tâm Anh

Sản phụ Trần Linh Phụng, cho biết, chị mang thai lần đầu, siêu âm gần nhất cho thấy thai nhi khá lớn với cân nặng gần 4 ký. Ở tuần thứ 39, chị có dấu hiệu chuyển dạ. Nhập viện trong tình trạng hoàn toàn khỏe mạnh, chị Phụng được các bác sĩ tư vấn sinh mổ do thai nhi to.

“Thăm khám trước sinh, các chỉ số của sản phụ hoàn toàn bình thường với tuổi thai 39 tuần 3 ngày; tim thai 137 lần/phút, ngôi đầu, ối trong, bụng gò 1-2 cơn/10 phút, nhớt hồng; cổ tử cung mở 1-2cm dày và mềm. Đáng lý, chị Phụng có thể sinh thường nhưng do thai nhi khá to và khung chậu hơi chệch so với thai nên chúng tôi khuyên nên sinh mổ để tránh các nguy cơ xấu”, bác sĩ Bình Lụa cho biết.

Quyết định mổ lấy thai đã tình cờ có lợi cho một ca sanh có thể là nguy cơ cao trẻ suy thai, ngạt sau sanh, thậm chí là thai lưu trong một số trường hợp.

Nút thắt dây rốn nguy hiểm như thế nào?

Bác sĩ Bình Lụa cho biết, dây rốn đóng vai trò như một cầu nối giữa bào thai và nhau thai, cho phép di chuyển các chất dinh dưỡng vào bào thai và cung cấp oxy cho thai. Nếu dây rốn bị thắt nút, máu và oxy sẽ không được cung cấp đủ hoặc bị chặn hoàn toàn thì thai nhi sẽ gặp nguy hiểm, nguy cơ tử vong là rất cao. Các biến chứng dây rốn thắt nút có thể xảy ra trước sinh và trong sinh, thường đòi hỏi phải được cấp cứu ngay lập tức để ngăn chặn thai chết trong tử cung.

Một số nghiên cứu trên y văn cho thấy dây rốn thắt nút liên quan đến bào thai nam, dây rốn dài, mang thai quá ngày, đái đường thai kỳ, cao huyết áp mạn, sinh đẻ nhiều lần, đa ối, và liên quan đến tuổi mẹ, thiếu máu, đái đường và tiến sử sảy thai trước đó. Tuổi thai, trọng lượng thai, cách thức sinh không liên quan đến yếu tố nguy cơ của dây rốn thắt nút.

Tình trạng dây rốn thắt nút gây ra sự thay đổi mô học của dây rốn, có thể đe dọa đến đời sống của thai nhi, thậm chí gọi là “thảm họa dây rốn”, khiến thiếu oxy thai và thậm chí thai chết trong tử cung. Sự chèn ép đột ngột dây rốn làm cho lớp màng mỏng của chất thạch Wharton giảm lưu lượng máu tĩnh mạch rốn và gây ra nguy cơ đe dọa thai.

Nhà nghiên cứu Ramon y Cajal và Martinez đã báo cáo có 10 ca dây rốn thắt nút trong một nghiên cứu trên 2864 ca sinh. Hầu hết các trường hợp là phụ nữ sinh nhiều lần (80%), nhập viện vì bệnh lý (cử động thai ít, cao huyết áp trong thai kỳ (PIH), mang thai quá ngày, tình trạng thiếu oxy của thai nhi, đái đường thai kỳ, hạn chế tăng trưởng trong tử cung (IUGR).

Theo bác sĩ Bình Lụa, ghi nhận nguy cơ tử vong ở nhóm có dây rốn thắt nút cao gấp 5 lần và biến chứng thai kỳ này không có dự báo trước. Dây rốn thắt nút giống như một “tai nạn bất ngờ” trong sản khoa, gây ra các biến cố như thai chết lưu, nhất là thai lưu 3 tháng cuối hoặc thời điểm chuyển dạ.

Nút thắt dây rốn không phổ biến nhưng cũng không hiếm gặp, tỷ lệ trung bình khoảng 1/100 và đa số các trường hợp là được phát hiện tình cờ. Các nút thắt được hình thành trong quá trình thai nhi chuyển động, trượt qua một vòng dây.

Những đối tượng có nguy cơ cao như mang song thai (một nhau, một ối) thì vòng dây rốn hay bị xoắn do tác động vật lý trong lòng tử cung. Nguy cơ dây rốn bị xoắn hoặc dây rốn thắt nút ở các trường hợp song thai lên tới 90% nên từ tuần thai thứ 32-34, các bác sĩ đã phải mổ lấy thai sớm.

Tuy nhiên, những thai kỳ đơn thai bị thắt nút dây rốn là rất hiếm, đa số xảy ra ở những sản phụ có nước ối quá nhiều, đa ối, dây rốn dài hoặc thai nhi nhẹ cân. Trường hợp của sản phụ Trần Linh Phụng không có các yếu tố này nên không ai ngờ tới là có một nút thắt nguy hiểm như thế.

cận cảnh bút thắt thai nhi ở tuần 39

Cận cảnh nút thắt dây rốn nguy hiểm ở thai nhi 39 tuần, 3 ngày. Ảnh: BVĐK Tâm Anh

Có thể phát hiện dây rốn thắt nút qua siêu âm?

Nút thắt dây rốn hiện tại vẫn là một khó khăn cho chẩn đoán trước sinh. Khi thai nhi còn trong tử cung, không thể chẩn đoán được dây rốn có bị thắt nút hay không mà chỉ có thể nghĩ đến khi sản phụ có hiện tượng suy thai cấp, thậm chí mất tim thai đột. Thông thường, bác sĩ chỉ có thể khẳng định chắc chắn có dây rốn thắt nút sau khi sản phụ sinh em bé.

Một số tác giả cho rằng siêu âm màu 3D có thể hữu ích trong chẩn đoán dây rốn thắt nút, đặc biệt trong quý III của thai kỳ. Một số tác giả khác cho rằng chẩn đoán dây rốn thắt nút nên được xem xét trong các tình huống sản khoa rất thận trọng. Các chuyên gia cho biết, cần chỉ định kiểm tra siêu âm Doppler màu và bốn chiều một cách thường quy nhằm phát hiện bất thường về hình thái học cũng như bất thường về cuống rốn, đặc biệt là với các thai phụ mang thai bào thai nam, dây rốn dài, có bệnh tiểu đường thai kỳ, cao huyết áp mãn tính, sinh nhiều lần, đa ối, tuổi của người mẹ, thiếu máu, béo phì và tiền sử phá thai hoặc sẩy thai…

Theo bác sĩ Bình Lụa, siêu âm có thể phát hiện nút thắt dây rốn nhưng độ nhạy không cao. Ví dụ như nếu vị trí dây rốn nằm quá sát nhau thì hình ảnh siêu âm có thể không rõ, hoặc các thạch của dây rốn trong giai đoạn sớm bị bết vào nhau cũng có thể tạo ra hình ảnh giả. Chỉ khi nào siêu âm thấy có một dấu hiệu gọi là dấu thòng lọng điển hình, vòng nửa của dây rốn đan chéo nhau thì bác sĩ siêu âm mới có thể kết luận đây là một trường hợp dây rốn thắt nút. Điều này có nghĩa là các bác sĩ thường rơi vào thế bị động trong tình huống có thắt nút dây rốn. Do đó, việc xử trí nhanh và có phương pháp hỗ trợ em bé kịp thời ngay khi chui ra khỏi bụng mẹ có ý nghĩa quyết định trong việc giúp bé sơ sinh tránh khỏi nguy cơ nguy hiểm, gây di chứng tàn tật suốt đời hoặc dọa tử vong.

Ở ca sinh của chị Phụng, mặc dù nút thắt dây rốn không chặt, máu và oxy vẫn lưu thông được nhưng nếu để sinh thường có thể xảy ra biến động tim thai trong quá trình chuyển dạ. Em bé có thể đối diện với nguy cơ suy hô hấp, lâm vào nguy kịch vì dây rốn thắt nút không cung cấp đủ oxy và máu.

Xử trí kịp thời khi thai nhi bị dây rốn thắt nút

Ở Trung tâm Sản Phụ khoa Bệnh viện đa khoa Tâm Anh TP.HCM, khi các thai phụ lên phòng sinh, cổ tử cung mở chừng 2-3cm sẽ được gắn máy theo dõi tim thai liên tục. Trong quá trình chuyển dạ, khi thai nhi bắt đầu đi xuống nếu xảy ra tình trạng dây rốn bị thắt nút gây giảm tưới máu thì biến động tim thai sẽ được ghi nhận trên máy theo dõi. Nhờ thế, bác sĩ có thể phát hiện kịp thời tình trạng chèn ép rốn, chèn ép rốn ngày càng nặng hơn có nguy cơ suy thai để chỉ định mổ cấp cứu liền.

Ngoài ra, mỗi cuộc sinh bệnh viện đều có bác sĩ nhi chăm sóc em bé, thậm chí những cuộc sinh có nguy cơ cao đều được bác sĩ nhi đón sẵn. Ví dụ những trường hợp mang thai 5 tháng thì phác đồ giờ vàng sau sinh là bác sĩ nhi hồi sức cho bé ngay tại bàn.

Ca sinh của sản phụ Trần Linh Phụng là mổ bắt thai chủ động, không phải mổ cấp cứu, nhưng khi chào đời bé có hơi khó thở nhẹ, bị thiếu oxy, thử SpO2 chỉ có 92%, có dấu hiệu của suy hô hấp. Các bác sĩ Trung tâm Sơ sinh BVĐK Tâm Anh TP.HCM bỏ qua phương pháp da kề da và đón bé qua ngay phòng hồi sức sơ sinh NICU để chăm sóc tích cực, nhờ đó đảm bảo được an toàn và chỉ sau một ngày bé đã khỏe mạnh như trẻ sơ sinh bình thường, được trao về cho mẹ.

Hiện tại, tình trạng bé ổn định, bú tốt, không cần chăm sóc đặc biệt vì bé đã không còn phụ thuộc vào nguồn oxy và dinh dưỡng từ dây rốn.

bé sơ sinh đã an toàn trong vòng tay của mẹ

Con trai sản phụ Trần Linh Phụng khỏe mạnh trở về trong vòng tay mẹ sau một ngày được chăm sóc tích cực tại Trung tâm Sơ sinh BVĐK Tâm Anh TP.HCM. Ảnh: Thanh Trúc

Phòng ngừa nguy cơ thắt nút dây rốn

Bác sĩ Bình Lụa cho biết, thông thường nếu phát hiện được nút thắt dây rốn trên siêu âm thì bác sĩ sẽ đánh giá sức khỏe thai rất kỹ, như cho siêu âm Doppler màu, kiểm tra tưới máu ở phía trước và ở phía sau vị trí dây rốn thắt nút; đo tim thai; kiểm tra sức khỏe thai.

Đối với tuổi thai đủ ngày đủ tháng, bác sĩ sẽ hướng dẫn người mẹ để ý cử động thai thật kỹ và có những tư vấn chi tiết cho từng trường hợp cụ thể, tức là cá thể hóa cho từng thai phụ để họ có thể tự quyết định phương pháp sinh bé như thế nào cho an toàn.

Với thai từ 26 tuần, thai phụ có thể theo dõi đếm cử động thai mỗi ngày 3 lần sáng, trưa, chiều sau ăn. Những mẹ bầu quá bận rộn thì chỉ cần để ý nếu trong vòng 12 tiếng đồng hồ bé có trên 10 cử động thai là bình thường, hoặc buổi tối mẹ dành 1-2 tiếng đồng hồ để nghỉ ngơi, nằm yên tĩnh, sau đó để ý em bé máy trên 8 lần là bình thường.

Ngoài ra, sau tuần thai thứ 36, thai phụ nên khám thai mỗi tuần một lần đến ngày dự sinh ở 40 tuần. Bác sĩ sẽ chỉ định nhập viện đối với thai quá ngày tùy từng trường hợp. Trước dự sinh 1-2 ngày, thai phụ nên nhập viện theo chỉ định của bác sĩ.

Đối với những trường hợp thai kỳ nguy cơ cao ví dụ như song thai chung một bánh nhau, chung một ối, nước ối nhiều, dây ối dài hoặc được chẩn đoán có xoắn dây rốn thì phải đi khám để bác sĩ theo dõi.

Theo bác sĩ Bình Lụa, hướng dẫn thai phụ theo dõi cử động thai trong thai kỳ, theo dõi sức khỏe của thai trong quý III thai kỳ, kết hợp với theo dõi chặt chẽ tim thai trong chuyển dạ qua việc đo CTG là việc làm cần thiết để phát hiện suy thai trong thai kỳ và trong chuyển dạ nhằm can thiệp kịp thời, hạn chế thai ngạt và chết trong tử cung. Sơ sinh trong những trường hợp suy thai cần được chăm sóc tích cực để hạn chế nguy cơ bệnh tật và tử vong sơ sinh.

Nguyên Phương

HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH

BÀI VIẾT LIÊN QUAN

ĐĂNG KÝ NHẬN TIN

LIÊN HỆ VỚI CHÚNG TÔI

ĐỐI TÁC BẢO HIỂM