Tăng xông: Nguyên nhân, dấu hiệu và phòng ngừa

Tăng xông hay còn gọi là tăng huyết áp được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” bởi bệnh thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện rõ ràng nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến hàng loạt biến chứng nguy hiểm. Việc hiểu đúng về bệnh, nhận biết sớm dấu hiệu và duy trì lối sống lành mạnh đóng vai trò then chốt trong công tác bảo vệ sức khỏe tim mạch và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.

Tăng xông là gì?

Nghĩa của từ tăng xông là tên gọi dân gian của bệnh tăng huyết áp, một bệnh lý tim mạch đặc trưng bởi tình trạng áp lực máu trong lòng động mạch cao hơn mức bình thường. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), huyết áp được xem là cao khi chỉ số huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90mmHg.

Trong giai đoạn đầu hầu như lên tăng xông không gây ra triệu chứng rõ rệt, nhưng lâu dài bệnh sẽ âm thầm làm tổn thương các cơ quan quan trọng trong cơ thể. Từ đó tăng nguy cơ dẫn đến các biến cố tim mạch nghiêm trọng như nhồi máu cơ tim, đột quỵ, suy tim hoặc suy thận mạn. (1)

Nguyên nhân bị tăng xông

Nguyên nhân gây ra tình trạng này rất đa dạng, bao gồm cả yếu tố không thể thay đổi và yếu tố có thể kiểm soát được. Việc hiểu rõ những nguyên nhân này giúp người bệnh chủ động phòng ngừa cũng như điều chỉnh lối sống nhằm hạn chế nguy cơ tiến triển bệnh.

• Yếu tố di truyền: Người có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc chứng cao huyết áp thường có nguy cơ cao hơn do ảnh hưởng từ gen và những thói quen sinh hoạt trong gia đình.
• Tuổi tác: Khi bước sang độ tuổi trung niên và cao tuổi, đặc biệt sau 60 thành mạch máu mất dần độ đàn hồi dễ dẫn đến tăng chỉ số huyết áp.
• Chế độ dinh dưỡng: Chế độ ăn nhiều muối, chất béo bão hòa, thực phẩm giàu cholesterol,… có thể thúc đẩy tiến trình xơ vữa động mạch và làm huyết áp bị tăng cao.
• Thừa cân, béo phì: Cân nặng vượt chuẩn buộc tim phải bơm máu nhiều hơn để nuôi dưỡng cơ thể, tạo áp lực lớn lên hệ thống tuần hoàn và huyết áp.
• Thiếu vận động: Lối sống tĩnh tại khiến mạch máu kém linh hoạt, cơ tim giảm sức co bóp, từ đó gia tăng nguy cơ ảnh hưởng đến huyết áp.
• Rượu bia và thuốc lá: Uống nhiều rượu bia và thường xuyên hút thuốc lá gây tổn hại đến tim – thận (hai cơ quan quan trọng trong việc điều hòa huyết áp) đồng thời thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch.
• Căng thẳng tâm lý: Stress kéo dài kích thích hệ thần kinh giao cảm hoạt động mạnh làm tăng nhịp tim, co mạch và thay đổi huyết áp.
• Bệnh lý nền: Các bệnh mạn tính như đái tháo đường, bệnh thận mạn, rối loạn nội tiết hay bệnh tim mạch khác có thể trực tiếp hoặc gián tiếp dẫn đến bệnh tăng huyết áp.

Huyết áp thường là kết quả của sự kết hợp nhiều yếu tố. Trong đó, một số nguyên nhân có thể được kiểm soát nhờ chế độ dinh dưỡng hợp lý, duy trì cân nặng khỏe mạnh, tập luyện đều đặn, tránh các thói quen có hại,.. trong khi những nguyên nhân bệnh lý cần được điều trị và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa.

Dấu hiệu tăng xông

Ở giai đoạn sớm tăng xông thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt và dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, khi huyết áp tăng cao kéo dài hoặc lên mức nguy hiểm cơ thể có thể xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo sau:

• Đau đầu, đau gáy dữ dội;
• Cảm giác hoa mắt, chóng mặt, mất thăng bằng;
• Đau tức, thắt chặt vùng ngực;
• Khó thở, hụt hơi;
• Rối loạn thị giác và thính giác;
• Buồn nôn, nôn ói;
• Tê hoặc ngứa chi;
• Chảy máu mũi;
• Đỏ mặt hoặc cảm giác nóng bừng;
• Mất ngủ;
• Xuất huyết kết mạc;
• Hồi hộp;
• Da tái xanh;
• Mệt mỏi.

Vấn đề này thường tiến triển âm thầm nhưng có thể gây biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Người bệnh cần chủ động đến cơ sở y tế thăm khám trong những trường hợp sau:

• Xuất hiện triệu chứng nghi ngờ như đau đầu kéo dài, chóng mặt, hoa mắt, khó thở, hồi hộp hoặc đau tức ngực.
• Chỉ số huyết áp tại nhà liên tục cao từ 130/85mmHg trở lên, đặc biệt khi cơ thể ở trạng thái nghỉ ngơi.
• Người bệnh có các yếu tố nguy cơ như tiền sử gia đình có người mắc bệnh huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh thận mạn,…
• Người bệnh đã áp dụng chế độ ăn uống lành mạnh, giảm muối, tập thể dục đều đặn nhưng huyết áp vẫn cao.

Việc đi khám sớm giúp bác sĩ xác định chính xác tình trạng bệnh, từ đó đưa ra phác đồ điều trị phù hợp và ngăn ngừa nguy cơ gặp phải biến cố tim mạch nguy hiểm.

Mức độ nguy hiểm của tăng xông ra sao?

Nếu không được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, tăng xông có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng cũng như chất lượng cuộc sống của người bệnh, chẳng hạn như:

• Biến chứng tim mạch: Huyết áp cao làm tăng gánh nặng cho cơ tim dễ dẫn đến phì đại thất trái, suy tim, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim hoặc rối loạn nhịp như rung nhĩ. Ngoài ra, huyết áp tăng lâu ngày còn làm gia tăng nguy cơ hẹp động mạch ngoại biên và phình động mạch chủ.
• Biến chứng não: Tổn thương mạch máu não do tăng huyết áp có thể gây nhồi máu não, xuất huyết não. Về lâu dài, sự giảm tưới máu não mạn tính còn liên quan đến suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ.
• Biến chứng thận: Các vấn đề huyết áp là nguyên nhân dẫn đến bệnh thận mạn. Người bệnh có thể trải qua các mức độ suy giảm chức năng thận khác nhau, nặng nhất là suy thận mạn giai đoạn cuối buộc phải chạy thận nhân tạo định kỳ hoặc ghép thận.
• Biến chứng mắt: Các vi mạch võng mạc dễ bị tổn thương khi huyết áp tăng cao gây xuất huyết, phù võng mạc và giảm thị lực. Trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn tới mù lòa.
• Biến chứng mạch máu ngoại vi: Tăng huyết áp thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, gây hẹp hoặc tắc các mạch máu nhỏ đặc biệt ở chi dưới. Người bệnh thường có biểu hiện đau cách hồi khi đi lại và nếu tiến triển nặng có thể xuất hiện loét, hoại tử, thậm chí phải cắt cụt chi.

Biện pháp chẩn đoán và điều trị tăng xông

Việc chẩn đoán sớm, chính xác tình trạng này giúp bác sĩ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp nhằm kiểm soát huyết áp ổn định, giảm thiểu rủi ro tim mạch và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho người bệnh.

1. Chẩn đoán

Chẩn đoán vấn đề này được xác định dựa trên việc đo huyết áp nhiều lần, đúng kỹ thuật, trong các thời điểm khác nhau. Ngoài đo tại phòng khám, người bệnh có thể đo huyết áp tại nhà hoặc máy đo huyết áp 24 giờ nhằm đánh giá chính xác tình trạng bệnh. Bên cạnh đó, cần kết hợp khai thác tiền sử bệnh lý cá nhân và gia đình, thăm khám lâm sàng đồng thời thực hiện thêm các chẩn đoán cận lâm sàng theo chỉ định của bác sĩ.

2. Điều trị

Mục tiêu điều trị tình trạng này là đưa chỉ số huyết áp về ngưỡng an toàn, phòng ngừa biến chứng và duy trì chất lượng sống tốt. Các biện pháp điều trị bao gồm:

• Thay đổi lối sống: Người bệnh cần duy trì chế độ ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế muối, thực phẩm nhiều dầu mỡ, rượu bia và bỏ thuốc lá. Song song đó, việc luyện tập thể dục thường xuyên, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định huyết áp.
• Điều trị bằng thuốc: Được chỉ định khi biện pháp không dùng thuốc chưa đạt mục tiêu hoặc người bệnh có nguy cơ tim mạch cao. Các nhóm thuốc chính thường dùng để kiểm soát huyết áp bao gồm: Thuốc ức chế men chuyển; chẹn thụ thể angiotensin II; chẹn kênh canxi; lợi tiểu và chẹn beta.

Việc lựa chọn thuốc hoặc phối hợp nhiều nhóm sẽ do bác sĩ quyết định dựa trên chỉ số huyết áp, bệnh lý đi kèm và khả năng dung nạp của người bệnh.

Phòng ngừa cơn tăng xông thế nào?

Để phòng ngừa huyết áp lên cao một cách đột ngột, người bệnh cần kiểm soát huyết áp ổn định và duy trì lối sống lành mạnh. Cụ thể:

• Duy trì cân nặng hợp lý;
• Ăn uống lành mạnh;
• Hoạt động thể lực đều đặn;
• Quản lý căng thẳng;
• Hạn chế rượu bia;
• Bỏ thuốc lá;
• Thăm khám sức khỏe định kỳ và thường xuyên theo dõi huyết áp tại nhà. (2)

Kiểm soát bệnh không chỉ dựa vào thuốc mà quan trọng hơn là chủ động thay đổi lối sống để giữ huyết áp luôn ổn định và bảo vệ sức khỏe tim mạch lâu dài.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Tình trạng tăng xông hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh chủ động theo dõi huyết áp, tuân thủ điều trị và điều chỉnh lối sống khoa học. Đừng đợi đến khi các biến chứng xuất hiện mới tìm cách khắc phục, bởi sự chủ động ngay từ hôm nay chính là “lá chắn” vững chắc nhất giúp bạn giữ được trái tim khỏe mạnh, tinh thần minh mẫn và một cuộc sống bền vững.