Rối loạn giấc ngủ trong quá trình điều trị ung thư do đâu?

Rối loạn giấc ngủ trong quá trình điều trị ung thư xảy ra khá phổ biến. Phải chăng rối loạn giấc ngủ ở bệnh nhân ung thư xảy ra do tác dụng phụ của thuốc, căng thẳng tâm lý hay sự thay đổi sinh lý trong cơ thể?

Rối loạn giấc ngủ trong quá trình điều trị ung thư do đâu?

Rối loạn giấc ngủ xảy ra khá phổ biến ở người bệnh ung thư. Nghiên cứu cho thấy có đến một nửa số người mắc ung thư gặp khó khăn trong việc duy trì giấc ngủ. Rối loạn giấc ngủ trong điều trị ung thư ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, hiệu quả điều trị, làm giảm chất lượng cuộc sống… Nguyên nhân gây ra tình trạng này có thể đến từ một số yếu tố như sau:

1. Các loại thuốc điều trị

Trong quá trình điều trị, người bệnh ung thư thường phải sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau như thuốc hóa trị, thuốc giảm đau, corticosteroid hay thuốc an thần… Một số loại thuốc có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ:

• Corticosteroid có thể kích thích hệ thần kinh trung ương, làm người bệnh khó ngủ hoặc dễ tỉnh giấc giữa đêm.
• Thuốc an thần và thuốc ngủ nếu sử dụng lâu dài có thể dẫn đến lệ thuộc thuốc, làm giảm chất lượng giấc ngủ tự nhiên.
• Thuốc chống co giật, thuốc tránh thai đường uống, thuốc ức chế monoamin oxydase hoặc thuốc tim mạch cũng có thể gây mất ngủ hoặc mơ nhiều. (1)

2. Tác dụng phụ của phương pháp điều trị

Các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị, xạ trị hay phẫu thuật đều có thể gây ra tác dụng phụ ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ:

• Đau đớn, mệt mỏi kéo dài khiến người bệnh khó thư giãn trước khi ngủ.
• Đổ mồ hôi ban đêm, bốc hỏa, đặc biệt ở phụ nữ điều trị nội tiết.
• Rối loạn tiêu hóa (buồn nôn, tiêu chảy, táo bón) hoặc rối loạn tiểu tiện, hô hấp khiến người bệnh phải thức dậy nhiều lần trong đêm.

Những triệu chứng này làm giấc ngủ bị gián đoạn, khiến cơ thể mệt mỏi, làm giảm khả năng hồi phục sau điều trị…

3. Vấn đề tâm lý

Khía cạnh tâm lý có vai trò lớn đối với rối loạn giấc ngủ trong quá trình điều trị ung thư. Ngay từ khi nhận chẩn đoán, người bệnh thường rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, trầm cảm. Người bệnh có thể lo lắng về sức khỏe, chi phí điều trị hoặc sợ hãi về tiên lượng bệnh. Các cảm xúc tiêu cực này có thể kích hoạt hệ thần kinh giao cảm, khiến cơ thể luôn trong trạng thái cảnh giác, khó đi vào giấc ngủ sâu. (2)

4. Nằm viện lâu ngày

Nhiều người bệnh ung thư phải nằm điều trị dài ngày trong bệnh viện – môi trường có thể không thuận lợi cho việc nghỉ ngơi, bởi:

• Tiếng ồn, ánh sáng, nhiệt độ phòng không thoải mái hoặc việc nằm cùng phòng với người lạ đều có thể gây ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
• Cảm giác lo âu, cô đơn và thay đổi nhịp sinh học khi ở bệnh viện lâu ngày cũng khiến người bệnh khó thích nghi, dẫn đến mất ngủ kéo dài.

Nếu tình trạng này không được chú ý và khắc phục kịp thời, có thể làm chậm quá trình hồi phục và giảm tinh thần hợp tác của người bệnh khi điều trị.

Rối loạn giấc ngủ trong điều trị ung thư là vấn đề phức tạp, bắt nguồn từ nhiều yếu tố sinh lý, môi trường và tâm lý. Việc xác định nguyên nhân và hỗ trợ kịp thời cho người bệnh có vai trò quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giấc ngủ và hiệu quả điều trị ung thư.

Các biện pháp giúp người bệnh ung thư có giấc ngủ ngon hơn

Để cải thiện chất lượng giấc ngủ, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ. Bác sĩ có thể hướng dẫn thực hiện một số biện pháp hỗ trợ giấc ngủ. Người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp hỗ trợ tập trung vào thư giãn, xây dựng thói quen ngủ tốt và điều chỉnh chế độ ăn uống, vận động hợp lý:

1. Liệu pháp thư giãn

Liệu pháp thư giãn giúp giảm căng cơ, kiểm soát cơn đau và hạ huyết áp, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho giấc ngủ:

• Người bệnh có thể thực hành hít thở sâu, thiền định, yoga nhẹ nhàng hoặc nghe nhạc êm dịu trước khi ngủ.
• Tự thôi miên hoặc tưởng tượng tích cực cũng là phương pháp hữu ích giúp tâm trí thư thái và dễ buồn ngủ hơn.
• Tham gia các buổi trị liệu tâm lý có thể giúp giảm lo âu, giải tỏa cảm xúc tiêu cực – những yếu tố thường gây mất ngủ trong quá trình điều trị.

2. Duy trì thói quen ngủ tốt

Duy trì thói quen ngủ khoa học giúp thiết lập nhịp sinh học ổn định và góp phần cải thiện chất lượng giấc ngủ:

• Giữ phòng ngủ yên tĩnh, thoáng mát, ánh sáng dịu, giường gối sạch sẽ, êm ái.
• Nên đi ngủ và thức dậy đúng giờ mỗi ngày, kể cả cuối tuần.
• Hạn chế sử dụng điện thoại hoặc thiết bị điện tử tối thiểu 30 phút trước khi ngủ.
• Đi tiểu và đi tiêu đều đặn để giảm số lần thức dậy ban đêm.
• Nếu không ngủ được, người bệnh có thể ngồi dậy đọc sách hoặc nghe nhạc nhẹ cho đến khi cảm thấy buồn ngủ trở lại.

3. Ăn uống và tập thể dục đúng cách

Chế độ dinh dưỡng và vận động hợp lý có vai trò quan trọng trong việc cải thiện rối loạn giấc ngủ trong quá trình điều trị ung thư:

• Dùng một bữa nhẹ giàu protein (như sữa ấm hoặc thịt gà) khoảng 2 giờ trước khi ngủ để tránh cảm giác đói về đêm.
• Tránh dùng caffeine, rượu, thuốc lá, thức ăn cay hoặc nhiều dầu mỡ vào buổi tối.
• Tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày (như đi bộ, yoga, giãn cơ…), nhưng tránh tập trong vòng 3 giờ trước khi ngủ.

Duy trì lối sống khoa học giúp người bệnh ngủ ngon hơn, hỗ trợ cơ thể hồi phục tốt hơn trong quá trình điều trị ung thư.

Tóm lại, rối loạn giấc ngủ trong quá trình điều trị ung thư có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc nhận biết sớm, chăm sóc giấc ngủ đúng cách, tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ, thăm khám sức khỏe định kỳ… giúp theo dõi, cải thiện sức khỏe và chất lượng giấc ngủ.