Khó thở là biểu hiện của bệnh gì? Các nguyên nhân phổ biến

Khó thở có thể liên quan đến nhiều bệnh lý ở tim, phổi hoặc các cơ quan khác trong cơ thể. Đây không chỉ là cảm giác khó chịu mà có thể là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Vậy khó thở là biểu hiện của bệnh gì? Nguyên nhân nào gây ra tình trạng này? Hãy cùng Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Khó thở là gì?

Khó thở là cảm giác không thể hít vào hoặc thở ra bình thường, khiến bạn cảm thấy hít không đủ hơi hoặc bị hụt hơi. Tình trạng này có thể xuất hiện ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Một số người cảm thấy ngực bị đè nặng hoặc bóp nghẹt, đặc biệt khi lo lắng quá mức, có thể có cảm giác như sắp bị ngộp thở.

Phân loại các triệu chứng khó thở

Khó thở được chia thành hai loại là khó thở cấp tính và khó thở mạn tính. Điểm khác nhau chủ yếu giữa hai loại này là thời gian khởi phát và thời gian kéo dài của triệu chứng. (1)

1. Khó thở cấp tính

Khó thở cấp tính là tình trạng cơn khó thở xảy ra đột ngột, thường kéo dài trong vài giờ và có thể do nhiều nguyên nhân. Một số nguyên nhân phổ biến như tập thể dục quá sức, lo lắng, cảm lạnh, cúm hoặc dị ứng. Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể là dấu hiệu của các bệnh lý nguy hiểm như tràn khí màng phổi, sốc phản vệ, cơn hen phế quản cấp, đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thuyên tắc phổi, viêm phổi hoặc nhồi máu cơ tim.

2. Khó thở mạn tính

Khó thở mạn tính là tình trạng khó thở kéo dài trên 2-3 tuần. Nguyên nhân thường liên quan đến các bệnh mạn tính như hen suyễn, suy tim, tăng huyết áp phổi hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD).

Khó thở là dấu hiệu của bệnh gì?

Tình trạng khó thở có thể là dấu hiệu của nhiều bệnh khác nhau từ nhẹ đến nguy hiểm, cụ thể: (2)

1. Khó thở do bệnh phổi

Phổi có vai trò đưa oxy vào cơ thể, vì vậy khi phổi hoặc đường thở bị tổn thương, người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng khó thở.

Một số bệnh phổi thường gây ra tình trạng này, bao gồm:

• Viêm phế quản cấp tính.
• Viêm phế quản mạn tính.
• Viêm phế quản tắc nghẽn mạn tính.
• Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
• Hen phế quản.
• Viêm phổi.
• Khí phế thũng phổi (phế nang bị giãn quá mức).
• Phù phổi (ứ dịch trong phổi).
• Xơ phổi (mô phổi bị sẹo hóa).
• Thuyên tắc phổi (tắc mạch máu trong phổi).
• Giãn phế quản (đường dẫn khí bị giãn bất thường).
• Tràn khí màng phổi (có không khí trong khoang giữa phổi và thành ngực).
• Khối u phổi.

2. Khó thở do bệnh tim mạch

Tim có nhiệm vụ bơm máu giàu oxy đến các cơ quan trong khắp cơ thể. Khi tim hoạt động không hiệu quả, cơ thể có thể bị thiếu oxy và gây ra cảm giác khó thở.

Các bệnh tim thường liên quan đến khó thở gồm:

• Suy tim (tim bơm máu kém).
• Viêm cơ tim (cơ tim bị viêm).
• Viêm màng ngoài tim (lớp màng bao quanh tim bị viêm).
• Bệnh tim mạch vành (mạch máu nuôi tim bị hẹp hoặc tắc).
• Bệnh van tim (van tim hoạt động không bình thường).
• Tăng huyết áp động mạch phổi (áp lực máu cao trong các mạch máu ở phổi).

3. Khó thở do bệnh thanh quản và khí quản

Một số vấn đề ở đường thở trên cũng có thể gây khó thở, bao gồm:

• Viêm nắp thanh quản (viêm vùng trên thanh quản).
• Viêm khí quản.
• Hẹp khí quản (khí quản bị thu hẹp).
• Phù nề thanh quản (thanh quản bị sưng).
• Khối u khí quản.
• Ung thư thanh quản.

4. Khó thở do tâm lý và các nguyên nhân khác

• Cơn hoảng loạn gây thở nhanh và nông (thở gấp), làm cơ thể thiếu oxy.
• Dị ứng.
• Bệnh thần kinh.
• Bệnh truyền nhiễm như ho gà.
• Thiếu máu (thiếu sắt hoặc vitamin B12).
• Bệnh gây chèn ép hoặc tắc nghẽn đường thở (phì đại tuyến giáp, bệnh thực quản).

5. Khó thở do yếu tố môi trường

• Không khí loãng, thiếu oxy thường gặp ở vùng núi cao.
• Dị vật mắc trong đường thở.
• Hít phải khói hoặc khí độc.

Một số biểu hiện nhận biết đang bị khó thở

• Cảm giác tức ngực.
• Cảm giác phải cố gắng hít thở sâu.
• Cố gắng hít một hơi thật sâu.
• Thở nhanh hoặc tim đập nhanh (đánh trống ngực).
• Thở khò khè hoặc thở rít (có tiếng ồn).

Bị khó thở như thế nào là nguy hiểm cần gặp bác sĩ?

Khó thở có thể là dấu hiệu vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, đặc biệt nếu xảy ra đột ngột, trở nên nặng hơn hoặc lặp lại nhiều lần. Bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu có các biểu hiện sau:

• Khó thở không cải thiện sau khoảng 30 phút nghỉ ngơi hoặc vẫn không thể thở bình thường.
• Môi, da hoặc móng tay chuyển màu xanh tím.
• Cảm thấy đau hoặc nặng ở ngực.
• Tim đập nhanh, hồi hộp bất thường.
• Bị sưng ở mắt cá chân hoặc bàn chân.
• Thở có tiếng rít hoặc khò khè.
• Sốt cao kèm theo khó thở.

Chẩn đoán khó thở được thực hiện như thế nào?

1. Đánh giá ban đầu khi bệnh nhân khó thở

Khi người bệnh khó thở, bác sĩ sẽ khám và lắng nghe phổi để đánh giá tình trạng hô hấp. Tùy vào tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định một số xét nghiệm như X-quang phổi hoặc đo chức năng hô hấp (phế dung ký).

Phép đo phế dung ký giúp kiểm tra lượng không khí mà người bệnh có thể hít vào, thở ra và tốc độ lưu thông của không khí trong phổi. Kết quả này hỗ trợ bác sĩ phát hiện và đánh giá các bệnh lý như hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

2. Các phương pháp chẩn đoán khó thở

• Đo độ bão hòa oxy trong máu: Bác sĩ dùng máy đo SpO2 (máy đo oxy xung) kẹp vào đầu ngón tay hoặc dái tai để kiểm tra lượng oxy trong máu, giúp đánh giá khả năng cung cấp oxy của cơ thể.
• Xét nghiệm máu: Giúp phát hiện các vấn đề có thể làm khó thở như thiếu máu, nhiễm trùng, tình trạng hình thành cục máu đông.
• Chụp X-quang ngực hoặc chụp CT ngực: Phát hiện viêm phổi, tràn dịch màng phổi, tràn khí màng phổi, cục máu đông động mạch phổi hoặc các bệnh lý khác. Trong một số trường hợp, chụp CT có tiêm thuốc cản quang giúp bác sĩ phát hiện tình trạng thuyên tắc phổi.
• Điện tâm đồ (ECG): Ghi lại hoạt động của tim để kiểm tra nhịp tim và phát hiện nhồi máu cơ tim.
• Thang điểm khó thở mMRC: Đây là bộ câu hỏi giúp bác sĩ đánh giá mức độ khó thở và ảnh hưởng của triệu chứng này đến sinh hoạt hằng ngày. Mức độ được chấm từ 0 đến 4. Trong đó, mức 0 chỉ khó thở khi vận động gắng sức và mức 4 sẽ làm cho khó thở nghiêm trọng hơn, ngay cả khi thực hiện các hoạt động đơn giản như mặc quần áo.

Bị khó thở phải làm sao?

1. Xử lý chứng khó thở cấp tính

Khi người bệnh bị khó thở cấp tính, ưu tiên đầu tiên là nhanh chóng đảm bảo đường thở, khả năng hô hấp và tuần hoàn ổn định trước khi tìm nguyên nhân cụ thể. Người bệnh sẽ được theo dõi lượng oxy và nhịp tim và có thể được bổ sung oxy nếu cần. Bác sĩ cũng có thể đặt đường truyền tĩnh mạch để hỗ trợ điều trị.

Nếu tình trạng hô hấp suy yếu, bác sĩ có thể đặt ống nội khí quản để hỗ trợ thở bằng máy. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng các phương pháp thở hỗ trợ không xâm lấn như:

• CPAP: Giúp giữ đường thở luôn mở.
• BiPAP: Hỗ trợ quá trình hít vào và thở ra.

Phương pháp điều trị tiếp theo sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây khó thở:

• Hen phế quản hoặc COPD: Sử dụng thuốc giãn phế quản và corticosteroid để giảm viêm, giúp đường thở thông thoáng hơn.
• Phù phổi: Điều trị bằng thuốc lợi tiểu kết hợp hỗ trợ hô hấp.
• Thuyên tắc phổi hoặc nhồi máu cơ tim: Có thể cần dùng thuốc chống đông hoặc các biện pháp can thiệp chuyên khoa.
• Sốc phản vệ: Cần được tiêm epinephrine (adrenaline) càng sớm càng tốt.
• Viêm phổi nặng: Có thể cần thở oxy, dùng kháng sinh và theo dõi sát để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

2. Kiểm soát chứng khó thở mạn tính

• Đối với người bệnh COPD hoặc hen suyễn: Bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc giãn phế quản, corticosteroid và các biện pháp phục hồi chức năng phổi giúp giảm triệu chứng và cải thiện khả năng hô hấp. Những người thiếu oxy kéo dài có thể cần dùng oxy tại nhà lâu dài.
• Đối với khó thở liên quan đến tâm lý (lo âu hoặc cơn hoảng loạn): Sau khi loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng liên quan đến tim và phổi, người bệnh có thể được điều trị bằng thuốc kết hợp với liệu pháp tâm lý hoặc liệu pháp hành vi.
• Đối với người bệnh tim mạch hoặc thiếu máu: Điều trị tập trung vào vào kiểm soát bệnh nền bằng thuốc, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng và cải thiện chức năng tim cũng như khả năng vận chuyển oxy của máu.

Để đánh giá mức độ khó thở và hiệu quả điều trị, bác sĩ có thể sử dụng các phương pháp như bài kiểm tra đi bộ 6 phút và các thang điểm đánh giá khó thở. Những công cụ này giúp bác sĩ hiểu rõ mức độ ảnh hưởng của tình trạng này đến sinh hoạt hằng ngày, theo dõi sự tiến triển của bệnh và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp cho từng người bệnh, đặc biệt trong các bệnh như COPD, suy tim, bệnh phổi kẽ hoặc ung thư giai đoạn tiến triển.

Cách phòng ngừa tình trạng khó thở tại nhà

Để giảm nguy cơ bị khó thở hoặc hạn chế triệu chứng tái phát, bạn có thể thực hiện các biện pháp sau: (3)

• Lập kế hoạch chăm sóc với bác sĩ và tuân thủ đầy đủ hướng dẫn điều trị, bao gồm dùng thuốc, tập thể dục, luyện tập hô hấp và các phương pháp điều trị khác.
• Tránh tiếp xúc với các chất gây kích ứng phổi như khói, sơn, khí thải xe cộ, bụi và hóa chất.
• Thực hiện các bài tập thở và kỹ thuật thư giãn để hỗ trợ kiểm soát tình trạng khó thở.
• Không hút thuốc để bảo vệ sức khỏe phổi.
• Duy trì cân nặng hợp lý.
• Hạn chế ra ngoài khi thời tiết quá nóng, quá lạnh, độ ẩm cao hoặc khi chất lượng không khí kém; người mắc bệnh phổi nên chú ý các cảnh báo về ozon và ô nhiễm không khí.

Khoa Nội Tổng hợp, Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM quy tụ đội ngũ bác sĩ có chuyên môn cao và giàu kinh nghiệm trong nhiều lĩnh vực nội khoa, đồng thời phối hợp với các chuyên khoa khác khi người bệnh cần được đánh giá hoặc điều trị chuyên sâu. Sự phối hợp liên chuyên khoa giúp quá trình thăm khám, chẩn đoán và điều trị được thực hiện đồng bộ, đặc biệt với những trường hợp có bệnh nền hoặc tình trạng sức khỏe phức tạp.

Bên cạnh khám và điều trị, Khoa Nội Tổng hợp còn triển khai các chương trình khám sức khỏe và tầm soát chuyên sâu, hỗ trợ phát hiện sớm bệnh lý ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại góp phần hỗ trợ bác sĩ đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe và đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Để đặt lịch khám và điều trị khó thở tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Khó thở có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, từ thói quen sinh hoạt đến các bệnh lý nghiêm trọng. Vì vậy, việc chú ý đến các dấu hiệu bất thường, duy trì lối sống lành mạnh và khám sức khỏe định kỳ sẽ giúp phát hiện sớm nguyên nhân, điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe tốt hơn.