Không chỉ thay đổi về hình thể, phụ nữ cũng có nhiều thay đổi hormone khi mang thai. Mỗi giai đoạn của thai kỳ đều có sự thay đổi đáng kể các hormone thai để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi, chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ và đón em bé chào đời. Chi tiết về sự thay đổi các hormone thai kỳ có trong bài viết dưới đây.
Hormone thai kỳ là nội tiết tố vô cùng quan trọng đối với phụ nữ mang thai. Các hormone dao động trong suốt thai kỳ để chuẩn bị cho cơ thể phụ nữ trong thai kỳ, quá trình chuyển dạ, sinh nở và cho con bú, đồng thời giúp thai nhi phát triển.
ThS.BS Phạm Thị Hương Giang, Bác sĩ Sản Phụ khoa Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cho biết, những thay đổi về hormone mang thai có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ thể, cảm xúc và hành vi của phụ nữ theo nhiều cách không thể ngờ đến, có thể gây ra một số triệu chứng không mong muốn. Do đó, nếu phụ nữ mang thai gặp khó khăn trong việc kiểm soát các triệu chứng khi mang thai, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn giải pháp hỗ trợ hiệu quả.
Dưới đây là các loại hormone thai kỳ chính và vai trò của chúng trong thai kỳ: (1)
Hormone hCG (human chorionic gonadotropin) có thể phát hiện trong máu hoặc trong nước tiểu của phụ nữ mang thai. Hormone thai này chỉ được sản xuất trong thời kỳ đầu mang thai và là một trong những hormone đầu tiên được giải phóng sau khi thụ thai, nên thường được gọi với cái tên là hormone thai kỳ.
Nhau thai đang phát triển bắt đầu tạo ra hCG khoảng một tuần sau khi thụ thai, khi trứng đã thụ tinh bám vào niêm mạc tử cung. Trong giai đoạn đầu mang thai, hCG tăng gấp đôi sau mỗi 2-3 ngày trong 8-10 tuần đầu tiên. Nồng độ hormone mang thai đạt đỉnh vào khoảng 9-10 tuần của thai kỳ và sau đó giảm dần.
Nhiệm vụ chính của hCG là duy trì niêm mạc tử cung và ngăn chặn rụng trứng, đảm bảo thai nhi có môi trường ổn định. Hormone thai này cũng giúp hình thành các mạch máu mới để cải thiện lưu lượng máu. Ngoài ra, hCG khuyến khích tuyến giáp của thai phụ, hỗ trợ sự phát triển trong não bộ và quá trình trao đổi chất của thai nhi trong giai đoạn đầu.
Hormone hCG gây ra nhiều triệu chứng mang thai sớm phổ biến như mệt mỏi, buồn nôn hoặc nôn, đau ngực, nhạy cảm hơn. Mặc dù nguyên nhân gây ốm nghén vẫn chưa được xác định đầy đủ, nhưng nồng độ hCG cao có liên quan đến tình trạng buồn nôn và nôn nhiều hơn khi mang thai.
Hormone placental lactogen (hPL) là một loại hormone khác chỉ được tiết ra trong thai kỳ. Vai trò của hormone thai này chính là đảm bảo thai nhi đang phát triển khỏe mạnh, nhận được tất cả các chất dinh dưỡng cần thiết.
Nhau thai bắt đầu sản xuất hPL sớm nhất là 3 tuần sau khi thụ thai, nồng độ tăng đều cho đến khoảng 36 tuần. Nồng độ hPL giảm đáng kể sau khi sinh.
Hormone hPL hỗ trợ sự phát triển của thai nhi bằng cách tăng khả năng kháng insulin để thai nhi có thể hấp thụ nhiều đường hơn. Ngoài ra, hPL cũng hỗ trợ cho sự phát triển của mô sản xuất sữa. Nghiên cứu cho thấy, nồng độ hPL cao hơn có liên quan đến trẻ sơ sinh lớn hơn và khỏe mạnh hơn.
Vì hPL làm giảm độ nhạy cảm của cơ thể với insulin, nên có thể dẫn đến lượng đường trong máu cao và một số trường hợp gây tiểu đường thai kỳ. Hormone cũng báo hiệu cho não tăng cảm giác thèm ăn để đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng của thai nhi đang lớn. Ngoài ra, hPL cũng có thể góp phần làm tăng cân bằng cách thức thúc đẩy dự trữ chất béo để bảo tồn năng lượng.
Progesterone đóng vai trò quan trọng trong chu kỳ kinh nguyệt và thai kỳ. Trong giai đoạn hoàng thể của chu kỳ kinh nguyệt, Progesterone được sản xuất bởi một nang trên buồng trứng được gọi là thể vàng.
Ngay sau khi thụ thai, thể vàng làm tăng sản xuất Progesterone để hỗ trợ thai kỳ sớm. Mức độ tăng đáng kể trong tam cá nguyệt đầu tiên, thể vàng tiếp tục sản xuất Progesterone trong 6-8 tuần đầu tiên. Vào khoảng tuần thứ 8, nhau thai tiếp quản sản xuất Progesterone, nồng độ hormone tiếp tục tăng. Mức độ Progesterone ổn định vào cuối tam cá nguyệt đầu tiên nhưng vẫn ở mức cao trong suốt thai kỳ.
Trong thời kỳ mang thai, Progesterone giúp chuẩn bị niêm mạc tử cung để làm tổ, hỗ trợ phôi thai và giữ cho tử cung hoạt động bình thường, tránh các cơn co thắt sớm. Hormone cũng ức chế hệ thống miễn dịch của thai phụ để tránh tình huống cơ thể từ chối dẫn đến đào thải phôi thai.
Progesterone có thể làm giãn cơ trơn trong cơ thể. Đây là loại cơ không tự chủ, không giống như cơ vân ở bắp tay. Progesterone có thể tác động đến cơ trơn trong mạch máu, dẫn đến giảm huyết áp sinh lý, phần nào gây ra các triệu chứng trong thai kỳ như chóng mặt, ợ nóng hoặc trào ngược, ợ hơi, buồn nôn và nôn, đầy hơi và táo bón.
Hormone thai này cũng thúc đẩy sự phát triển của tóc và kích thích tuyến bã nhờn trên da sản xuất nhiều dầu hơn. Chính sự tăng cao của hormone thai này có thể gây ra mụn trứng cá và mọc lông ở ngực và bụng dưới của phụ nữ mang thai.
Estrogen đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa chu kỳ kinh nguyệt, đặc biệt là trong giai đoạn nang trứng, hỗ trợ sự phát triển và trưởng thành của nang trứng. Nồng độ Estrogen tăng trong suốt giai đoạn nang trứng, đạt đỉnh ngay trước khi rụng trứng, sau đó giảm dần. Tuy nhiên, khi phụ nữ mang thai, nồng độ Estrogen vẫn ở mức cao để giúp duy trì thai kỳ.
Nồng độ Estrogen tiếp tục tăng sau khi trứng đã thụ tinh làm tổ trong niêm mạc tử cung. Giống như Progesterone, Estrogen được tiết ra bởi hoàng thể cho đến khi nhau thai tiếp quản. Nồng độ Estrogen đạt đỉnh vào cuối tam cá nguyệt thứ hai và duy trì ở mức cao nhưng ổn định trong suốt tam cá nguyệt thứ ba. Sau khi sinh, Estrogen giảm mạnh.
Estrogen cũng rất quan trọng đối với sự phát triển của nhau thai và sự phát triển não bộ ban đầu của thai nhi, giúp tăng lưu lượng máu đến tử cung và hỗ trợ hình thành các mạch máu mới. Hormone thai này cũng kích thích sự gia tăng Oxytocin – một loại hormone thai quan trọng khác giúp củng cố tử cung và chuẩn bị cho cơ thể phụ nữ bước vào quá trình chuyển dạ.
Sự tăng cao nồng độ Estrogen có thể gây ra một số triệu chứng như buồn nôn, ngực mềm, thay đổi vị giác và khứu giác, ăn nhiều hơn, thay đổi tâm trạng, dễ cáu kỉnh và nhạy cảm hơn…
Estrogen đóng vai trò quan trọng đối với diện mạo bên ngoài của phụ nữ khi mang thai, chủ yếu là do lưu thông máu tăng lên và tăng sản xuất dầu trên da. Estrogen cũng ảnh hưởng đến quá trình sản xuất melanin trong da, cùng với Progesterone và hormone kích thích tế bào hắc tố, có thể gây ra nám da – một tình trạng da gây ra các mảng đốm đen. Có đến 70% phụ nữ mang thai bị nám da trên mặt. (2)
Hormone Relaxin luôn hiện diện mức độ thấp trong chu kỳ kinh nguyệt, đặc biệt là trong giai đoạn hoàng thể giúp cơ thể chuẩn bị cho khả năng mang thai. Trong thời kỳ mang thai, mức Relaxin tiếp tục tăng dần ngay sau khi thụ thai trước khi đạt đỉnh vào cuối tam cá nguyệt đầu tiên. Sau tam cá nguyệt đầu tiên, Relaxin giảm xuống nhưng vẫn duy trì ở mức cao trong suốt thai kỳ, dần trở về mức bình thường sau khi sinh.
Vai trò chính của hormone Relaxin là chuẩn bị cho cơ thể mang thai bằng cách nới lỏng các dây chằng ở xương chậu và thư giãn các cơ tử cung. Những thay đổi này giúp cơ thể phụ nữ chuẩn bị cho thai nhi đi qua ống sinh. Đúng như tên gọi, Relaxin cũng làm giãn các động mạch giúp xử lý lượng máu tăng lên trong thai kỳ mà không khiến huyết áp của thai phụ tăng vọt.
Nồng độ Relaxin tăng cao có thể khiến cơ thể thai phụ cảm thấy lỏng lẻo hơn bình thường trong thai kỳ. Thai phụ có thể thấy tình trạng này ở vai, đầu gối, hông và mắt cá chân. Khi nồng độ hormone tăng lên thai phụ cũng có thể bị đau nhức, đau và viêm, hoặc cảm thấy vụng về hơn bình thường.
Oxytocin thường được gọi là “hormone tình yêu” do vai trò quan trọng nhất của hormone là gắn kết tình cảm. Cùng với việc gắn kết, Oxytocin cũng đóng vai trò chính trong quá trình sinh nở và cho con bú.
Nồng độ Oxytocin duy trì ở mức thấp trong giai đoạn đầu thai kỳ, bắt đầu tăng lên sau đó, đặc biệt là trong những tuần trước khi chuyển dạ. Trong quá trình chuyển dạ, hormone đạt mức cao nhất khoảng 15 phút sau khi sinh và duy trì ở mức cao trong thời kỳ hậu sản.
Trước khi sinh, Oxytocin khiến tử cung co bóp, giúp giãn cổ tử cung và đẩy thai nhi xuống đi qua ống sinh. Sau khi sinh, Oxytocin giúp tử cung tiếp tục co bóp để trở về kích thước trước khi mang thai. Hormone thai này cũng thúc đầy việc tiết sữa.
Trong những ngày và tuần trước khi sinh, một số thai phụ có cảm giác hưng phấn nhẹ và nhu cầu làm tổ mãnh liệt, chẳng hạn như đột nhiên dọn dẹp, sắp xếp hoặc nấu nướng. Hành vi này có thể bị ảnh hưởng bởi Oxytocin và các hormone thai kỳ khác.
Tất cả mọi người đều có một lượng nhỏ Prolactin trong cơ thể. Ở những người có kinh nguyệt, Prolactin chủ yếu chịu trách nhiệm cho sự phát triển của mô vú. Nồng độ Prolactin tăng đáng kể sau khi thụ thai, đạt đỉnh vào tam cá nguyệt thứ hai và duy trì ở mức cao trong tam cá nguyệt thứ ba.
Sau khi sinh, Prolactin vẫn ở mức cao trong thời kỳ cho con bú, dao động tùy thuộc vào tần suất và thời gian mẹ cho con bú hoặc hút sữa. Vai trò chính của Prolactin là kích thích mô vú để chuẩn bị cho quá trình sản xuất sữa. Prolactin giúp cơ thể sản xuất sữa và giải phóng sữa khi cho con bú hoặc hút sữa.
Nồng độ Prolactin cao trong thai kỳ có thể gây ra các triệu chứng như tiết dịch núm vú có màu trắng sữa, giảm ham muốn tình dục, bốc hỏa, khô âm đạo, đau đầu hoặc thay đổi thị lực. Hormone thai này cũng có tác dụng làm dịu và thư giãn, có thể khiến thai phụ cảm thấy buồn ngủ.
Hormone kích thích nang trứng (FSH) do tuyến yên tiết ra, chức năng chính là kích thích buồng trứng sản xuất trứng cho quá trình thụ tinh. Mặc dù FSH hỗ trợ chuẩn bị nhau thai trong tam cá nguyệt đầu tiên, sau đó giảm xuống dưới mức không mang thai nhưng vẫn duy trì trong suốt thai kỳ.
Hormone Luteinizing (LH) cũng được sản xuất trong tuyến yên, đóng vai trò quan trọng trong việc điều hòa chu kỳ kinh nguyệt. Khi Estrogen tăng và FSH giảm, cơ thể phụ nữ bắt đầu sản xuất nhiều LH hơn. Đây là nguyên nhân khiến trứng được giải phóng khỏi buồng trứng trong quá trình rụng trứng. Sau khi trứng được thụ tinh và làm tổ, nồng độ LH sẽ giảm như cách sụt giảm nồng độ FSH.
Các hormone được liệt kê phía trên là hormone thai kỳ chính, ngoài ra còn một số hormone khác cũng giữ vai trò nhất định trong thai kỳ, bao gồm: (3)
Bác sĩ Giang chia sẻ, nồng độ hormone khi mang thai có sự thay đổi khác biệt theo từng giai đoạn của thai kỳ, cụ thể là:
Trong mỗi chu kỳ kinh nguyệt, các hormone tham gia vào quá trình chuẩn bị cho khả năng mang thai, gồm có:
Khi trứng đã thụ tinh bám vào niêm mạc tử cung, các hormone giúp hỗ trợ thai kỳ và sự phát triển của phôi thai, cụ thể là:
Một số hormone hỗ trợ thai nhi đang phát triển và giúp cơ thể mẹ thích nghi, gồm có:
Xem thêm: Sự thay đổi sinh lý thai kỳ
Gần cuối thai kỳ, các hormone giúp thai phụ chuẩn bị cho quá trình chuyển dạ gồm:
Trong giai đoạn chuyển dạ, hormone kiểm soát các cơn co thắt tử cung là:
Trong giai đoạn cuối của quá trình chuyển dạ, Adrenaline và Noradrenaline tạo ra nguồn năng lượng và các cơn co thắt mạnh giúp sinh em bé. Ngay sau khi em bé chào đời, các hormone cũng rất quan trọng:
Sau khi sinh, nồng độ hormone sẽ thay đổi rất lớn, đáng chú ý nhất là Estrogen và Progesterone giảm gần như ngay lập tức trong khi Oxytocin và Prolactin tăng đột biến. Sự thay đổi liên tục của các hormone thai kỳ sau khi sinh có thể gây khó khăn cho mẹ, có thể dẫn đến cáu kỉnh, dễ khóc và trầm cảm sau sinh. Triệu chứng này khá phổ biến, ảnh hưởng đến 80% mẹ sau sinh nở. Nếu cảm thấy tiêu cực hoặc không khỏe sau khi sinh con, tốt nhất chị em nên tham khảo ý kiến bác sĩ Sản khoa hoặc bác sĩ tâm lý để được tư vấn giải pháp hỗ trợ. (4)
Có thể mất đến 6 tháng để hormone trở về mức hormone bình thường như trước khi mang thai. Sau 6 tháng, Prolactin sẽ bắt đầu giảm nhưng sẽ tiếp tục giúp sản xuất sữa, miễn là mẹ nuôi con bằng sữa mẹ.
Sự thay đổi hormone trong thai kỳ có thể gây ra các tác dụng phụ trong thời kỳ mang thai và sau đó. Các dấu hiệu cảnh báo tình trạng mất cân bằng hormone sau sinh gồm trầm cảm kéo dài, lo lắng, tăng cân, thiếu tập trung, dễ thay đổi tâm trạng, mất ngủ và cáu kỉnh. Những điều này có thể ảnh hưởng đến chất lượng sống của mẹ, gián tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của thai nhi. Vì thế, mẹ hãy tham khảo ý kiến bác sĩ để được tư vấn và hướng dẫn giải pháp hiệu quả.
Những thay đổi hormone khi mang thai có thể gây ra nhiều triệu chứng như buồn nôn, nôn mửa, thay đổi tâm trạng, ợ nóng, đau ngực và mệt mỏi. Một số cách hiệu quả giúp thai phụ giảm được các triệu chứng gồm:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Hy vọng qua bài viết này phụ nữ đã nắm được sự thay đổi hormone khi mang thai. Yên tâm rằng cơ thể sẽ tự biết cách điều chỉnh nồng độ hormone mang thai. Việc phụ nữ mang thai cần làm là hãy quan tâm chăm sóc sức khỏe và tuân thủ đúng những tư vấn, hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh!
