Hộp sọ có cấu tạo phức tạp, thực hiện chức năng hỗ trợ cơ, thần kinh trên khuôn mặt và bảo vệ não bộ. Cấu trúc này có thể bị tổn thương do chấn thương, va chạm, khối u… mức độ nghiêm trọng có thể dẫn đến tử vong nếu không cấp cứu kịp thời.
Hộp sọ là phần trên cùng của bộ xương người, nằm trên đỉnh cột sống và tạo nên cấu trúc cơ bản của đầu. Cấu trúc này kết nối với xương cột sống ở cổ. Chức năng chính là bảo vệ hai cấu trúc chính trong hệ thần kinh là não và thân não. Các xương của hộp sọ giúp ngăn ngừa tổn thương cho các mô dây thần kinh và não. Ngoài ra, hộp sọ còn hỗ trợ cơ, khung thần kinh cho khuôn mặt, bảo vệ mắt và cấu trúc bên trong của tai, từ đó thúc đẩy các giác quan về thị giác và thính giác. (1)
Sọ người là cấu trúc xương hỗ trợ khuôn mặt và bảo vệ bộ não bên trong, tạo thành khoang não. Cấu tạo gồm nhiều xương, được hình thành bởi quá trình cốt hóa màng, các bộ phận nối với nhau bằng đường khớp sọ. Các xương của hộp sọ được chia thành hai nhóm: nhóm xương sọ (bao gồm trần sọ và nền sọ) và nhóm xương mặt.
Dưới đây là một số hình ảnh mô phỏng cấu trúc hộp sọ con người:
Hộp sọ của con người gồm 22 xương, một số trường hợp là 29, bao gồm xương tai trong và xương móng, chủ yếu được kết nối với nhau bằng các khớp xương hóa xương, được gọi là các đường khớp sọ. Hộp sọ được chia thành 2 phần: phần hộp sọ bao phủ não (neurocranium) và hộp sọ mặt hay còn gọi là xương mặt (viscerocranium). Chức năng chính của là bảo vệ não bộ. (2)
Giải phẫu hộp sọ người gồm 2 phần chính sau đây: (3)
Ngoại trừ xương hàm dưới, tất cả các xương khác của hộp sọ đều được nối với nhau bằng các khớp synarthrodial – hình thành bởi quá trình cốt hóa xương, sở hữu đặc tính linh hoạt nhờ hệ thống các sợi Sharpey.
Hộp sọ của con người thường gồm 22 xương, trong đó có:
Một số xương như xương chẩm, xương đỉnh, xương trán trong hộp sọ và xương mũi, xương lệ, xương lá mía trong bộ xương mặt là xương phẳng.
Nền sọ là phần dưới của hộp sọ thần kinh, bao gồm các phần của xương trán, xương sàng, xương bướm, xương chẩm và xương thái dương. Từ góc độ bên trong, nền sọ được chia thành hố sọ trước, hố sọ giữa và hố sọ sau, cụ thể như sau:
Các cấu trúc quan trọng khác bao gồm:
Hộp sọ cũng chứa các xoang. Các khoang này chứa đầy không khí và có nhiều lỗ thông, được gọi là xoang cạnh mũi. Các xoang được lót bằng biểu mô hô hấp, thực hiện chức năng làm giảm trọng lượng hộp sọ, hỗ trợ cộng hưởng giọng nói, làm ấm và làm ẩm không khí được hút vào khoang mũi.
Cấu tạo hộp sọ còn có hệ thống lỗ mở, trong đó lớn nhất là lỗ chẩm của xương chẩm, tạo không gian để tủy sống, dây thần kinh và mạch máu đi qua.
Tất cả các bộ phận xương sọ kết hợp lại với nhau để thực hiện hai chức năng chính:
Hộp sọ là một trong những cấu trúc đầu tiên hình thành trong quá trình phát triển phôi thai. Các thành phần của hộp sọ hình thành trong 8 tuần đầu tiên của thai kỳ, song song với sự phát triển ban đầu của hệ thần kinh. Trong thời gian còn lại của thai kỳ, xương bắt đầu có hình dạng đặc trưng của hộp sọ người.
Hộp sọ có thể bị ảnh hưởng bởi các bệnh lý và tình trạng sức khỏe sau đây:
Chấn thương sọ não là tình trạng nguy hiểm, có thể đe dọa đến tính mạng. Bình thường, hộp sọ thực hiện chức năng bảo vệ não khỏi tổn thương thông qua khả năng chống biến dạng. Cấu trúc này hiếm khi biến dạng, đường kính chỉ giảm 1 cm khi chịu lực khoảng 1000 kg. Tuy nhiên, trong một số trường hợp chấn thương vùng đầu, áp lực nội sọ tăng thông qua cơ chế tụ máu dưới màng cứng có thể dẫn đến thoái vị não ra khỏi lỗ chẩm. Lúc này, cấp cứu phẫu thuật là giải pháp tối ưu để làm giảm áp lực, hạn chế đáng kể nguy cơ tử vong.
Gãy xương sọ là tình trạng xương sọ xuất hiện vết nứt, bao gồm cả vết nứt nhỏ. Nguyên nhân chủ yếu do tai nạn hoặc chấn thương. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào kích thương vết nứt. Vết nứt nhỏ có thể không làm di lệch xương sọ hay tổn thương não, trong khi đó, một số trường hợp có khả năng gây tổn thương mô, xương đáng kể, cần can thiệp cấp cứu kịp thời.
Chứng dính liền khớp sọ sớm là tình trạng các đường khớp của hộp sọ đóng lại quá sớm, dẫn đến biến dạng hộp sọ trong quá trình não phát triển và đẩy vào xương sọ. Đối với những trường hợp này, bác sĩ thường chỉ định điều trị bằng can thiệp phẫu thuật.
Các cục máu đông hình thành bên trong hộp sọ có nhiều mức độ khác nhau, từ nhẹ đến đe dọa tính mạng. Nguyên nhân chủ yếu do chấn thương đầu gây chảy máu bên trong hộp sọ, dẫn đến xuất hiện cục máu đông. Nhiều trường hợp có nguy cơ diễn tiến thành đột quỵ, thậm chí tử vong. Do đó, ngay khi bị chấn thương đầu, người bệnh cần được đưa đi cấp cứu và can thiệp y tế kịp thời để tránh đe dọa đến tính mạng.
Các khối u bất thường cũng có thể phát triển bên trong hộp sọ, có thể là u lành tính hoặc ác tính. Điều trị kịp thời là phương án tối ưu để cải thiện tiên lượng. Các triệu chứng thường gặp khi có khối u hình thành trong hộp sọ bao gồm:
Một số trường hợp bị dị tật hộp sọ do bẩm sinh hoặc di truyền, chẳng hạn như thể tam bội (Triploidy) cũng làm biến dạng hoặc biến đổi kích thước hộp sọ một cách bất thường.
Nhiều trường hợp bị hở hàm ếch cũng là một tình trạng bất thường về hộp sọ nhưng có thể điều trị được. Các bệnh lý nghiêm trọng hơn, như hội chứng Treacher-Collins cũng gây ra sự khác biệt đáng kể trong quá trình phát triển khuôn mặt trước khi sinh.
Để bảo vệ hộp sọ khỏe mạnh, điều quan trọng là cần bảo vệ vùng đầu khỏi các chấn thương, tai nạn có thể xảy ra như: va đập, tai nạn giao thông… Vì vậy, khi chơi thể thao, leo trèo, lao động trên cao, lái xe lưu ý cần đội mũ bảo hiểm, thắt dây an toàn… để tránh sự cố ngoài ý muốn. Đặc biệt, trong trường hợp nghi ngờ chấn thương sọ não, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện cấp cứu kịp thời để tránh đe dọa đến tính mạng.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trên đây là bài viết tổng hợp thông tin chi tiết liên quan đến giải phẫu hộp sọ não, hình ảnh hộp sọ người, cấu trúc, chức năng và một số bệnh lý gây tổn thương hộp sọ. Hy vọng người bệnh đã có thêm nhiều cập nhật hữu ích để biết cách chăm sóc sức khỏe não bộ tốt hơn.
