Trẻ em không phải là người lớn thu nhỏ. Đặc điểm hệ hô hấp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh có hệ thống miễn dịch vẫn đang phát triển, do đó, phổi và đường hô hấp của trẻ nhỏ hơn người lớn, dễ bị ảnh hưởng bởi sự xâm nhập của vi khuẩn, vi rút… khiến trẻ dễ mắc bệnh hơn.
Hệ hô hấp ở trẻ em là một trong những cơ quan quan trọng nhất của cơ thể trẻ, đảm nhận nhiều chức năng quan trọng, giúp cơ thể trẻ em duy trì hoạt động bình thường. Hệ hô hấp mang không khí vào và ra khỏi phổi. Khi trẻ hít vào, không khí đưa oxy đi vào phổi, và khi thở ra khí thải CO2 (carbon dioxide) sẽ được đưa ra ngoài. Lượng oxy trẻ hít vào sẽ được các tế bào của cơ thể dùng làm năng lượng chuyển hóa và tăng trưởng.
Hệ hô hấp ở trẻ em được cấu thành từ các cơ quan thực hiện nhiệm vụ đưa oxy vào và thải carbon dioxide ra ngoài. Các cơ quan này bao gồm:
Hệ hô hấp trên ở trẻ em bao gồm các cơ quan:
Hệ hô hấp dưới ở trẻ em bao gồm các cơ quan:
Các cơ hỗ trợ hệ hô hấp ở trẻ em bao gồm:
Mặc dù cấu tạo cơ bản của phổi trẻ em và người lớn là giống nhau, nhưng vẫn tồn tại một số điểm khác biệt. Những khác biệt này có thể ảnh hưởng đến khả năng mắc bệnh và mức độ nghiêm trọng của các bệnh liên quan đến hệ hô hấp ở trẻ em, cũng như tác động đến phương pháp và kỹ thuật điều trị.
Một số đặc điểm hệ hô hấp ở trẻ em so khác biệt với người lớn bao gồm:
Hệ hô hấp ở trẻ em, tương tự như ở người lớn, bao gồm nhiều cơ quan và cấu trúc quan trọng. Sau đây là các cơ quan của hệ hô hấp bao gồm:
Mũi là cơ quan đầu tiên của hệ hô hấp, đóng vai trò dẫn khí, sưởi ấm và làm sạch không khí trước khi đưa vào phổi. Mũi bao gồm: Mũi ngoài, ổ mũi và các xoang cạnh mũi.
Miệng cũng tham gia vào quá trình dẫn khí vào phổi. So với mũi, miệng có khả năng đưa vào một lượng không khí lớn hơn do kích thước rộng hơn. Tuy nhiên, không khí vào qua miệng không được làm ấm và lọc sạch như qua mũi.
Họng chứa các cấu trúc như vòm họng, vòm bạch huyết và amidan, là nơi dễ bị viêm nhiễm. Hầu đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây hại từ bên ngoài.
Thanh quản là cơ quan được cấu tạo bởi sụn, cơ sợi, mạch máu và thần kinh, chịu trách nhiệm tạo ra âm thanh. Âm thanh phát ra từ luồng không khí tác động lên các dây thanh quản.
Nắp thanh quản là một tấm sụn cứng nằm phía trên và trước thanh quản, gắn liền với xương móng và nối với phần dưới của hầu. Nắp thanh quản đóng vai trò ngăn không cho thức ăn và đồ uống đi vào khí quản.
Khí quản là ống dẫn khí chính từ thanh quản đến các phế quản, đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì dòng khí vào và ra khỏi phổi.
Phế quản là những ống dẫn khí lớn phân nhánh từ khí quản vào trong phổi, chia nhỏ thành các tiểu phế quản.
Tiểu phế quản là những nhánh nhỏ hơn của phế quản, tiếp tục chia nhỏ cho đến khi dẫn khí vào các phế nang.
Phế nang là những túi khí nhỏ nằm ở cuối các tiểu phế quản, nơi xảy ra quá trình trao đổi khí giữa không khí và máu.
Phổi là cơ quan chính của hệ hô hấp, gồm hai lá phổi nằm trong lồng ngực, thực hiện chức năng trao đổi khí với môi trường bên ngoài.
Mỗi phổi được chia thành các thùy: phổi phải có ba thùy và phổi trái có hai thùy, mỗi thùy lại được chia nhỏ thành các tiểu thùy.
Màng phổi là một lớp màng mỏng bao quanh phổi, giúp giảm ma sát giữa phổi và thành ngực khi hô hấp.
Ngoài các cơ quan chính, hệ hô hấp còn bao gồm nhiều cấu trúc và bộ phận hỗ trợ khác như cơ hoành, các cơ liên sườn và các mạch máu đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì chức năng của hệ hô hấp.
Phổi hấp thụ oxy, một nguyên tố thiết yếu giúp các tế bào trong cơ thể sống và thực hiện các chức năng bình thường. Đồng thời, phổi loại bỏ carbon dioxide, một chất thải của các tế bào.
Phổi được tạo thành từ mô xốp, có màu hồng xám. Phổi chiếm phần lớn không gian trong lồng ngực, hoặc ngực (phần cơ thể giữa đáy cổ và cơ hoành). Phổi được bao phủ bởi màng phổi và được ngăn cách bởi trung thất. Khu vực này chứa các cơ quan bao gồm:
Phổi phải có 3 thùy, phổi trái có 2 thùy. Khi trẻ hít thở, không khí sẽ lần lượt: Đi vào cơ thể qua mũi hoặc miệng, sau đó di chuyển xuống họng hoặc thanh quản và khí quản. Không khí đi vào phổi qua các phế quản chính và lần lượt thực hiện nhiệm vụ:
Chức năng chính của hệ hô hấp ở trẻ là đưa oxy vào cơ thể để cung cấp cho các tế bào và loại bỏ chất thải carbon dioxide (CO2). Quá trình này được thực hiện thông qua việc hít vào và thở ra, cũng như trao đổi khí giữa các túi khí nhỏ trong phổi (phế nang) và các mạch máu xung quanh. (1)
Ngoài ra, hệ hô hấp của trẻ còn có các chức năng sau:
Trẻ em, đặc biệt là những trẻ dưới 5 tuổi thường xuyên mắc các bệnh lý về đường hô hấp. Theo thống kê cho thấy có khoảng ⅓ trẻ mắc bệnh về hô hấp ở giai đoạn sơ sinh do hệ hô hấp của trẻ chưa được hoàn thiện.
Say đây là một số bệnh về hệ hô hấp của trẻ bậc phụ huynh cần lưu ý:
Nhiễm trùng đường hô hấp trên hay cảm lạnh ở trẻ thông thường là bệnh lý do virus gây ra. Đây là một trong những nguyên nhân chính khiến trẻ em hay bị ốm. Trung bình mỗi năm, trẻ em có thể bị cảm lạnh từ 6 đến 8 lần. Cảm lạnh dễ lây lan giữa trẻ em thông qua tiếp xúc gần hoặc qua tay, mũi,…
Các triệu chứng của nhiễm trùng đường hô hấp trên thường bao gồm: Chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, đau họng, ho, đau đầu, đau nhức cơ thể và sốt.
Viêm xoang là tình trạng viêm các xoang (các khoang chứa không khí kết nối với mũi). Sự tích tụ chất lỏng và sưng tấy ngăn chặn dòng chảy tự do của chất lỏng có thể dẫn đến nhiễm trùng. Viêm xoang thường đi kèm với cảm lạnh hoặc cúm và có thể do dị ứng đường hô hấp gây ra.
Viêm họng liên cầu khuẩn thường gặp ở trẻ em và là nguyên nhân gây ra khoảng 30% số ca viêm họng.
Nhiễm trùng liên cầu khuẩn không được điều trị có thể dẫn đến các biến chứng sức khỏe nghiêm trọng như thấp khớp, rối loạn miễn dịch ở trẻ em. Vì vậy, nếu trẻ bị đau họng, khó nuốt và sốt, hãy đưa trẻ đến bác sĩ ngay để được chẩn đoán và chữa trị kịp thời.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC), có hơn 6 triệu trẻ em ở Mỹ mắc bệnh hen suyễn, một bệnh lý nghiêm trọng ở phổi. Hiệp hội Phổi Mỹ ước tính các cơn hen suyễn là nguyên nhân phổ biến gây nhập viện ở trẻ em tại đây.
Các triệu chứng trong các cơn hen suyễn ở trẻ bao gồm ho, thở khò khè, tức ngực và khó thở. Những tác nhân kích thích cơn hen suyễn bao gồm bụi, phấn hoa và lông thú cưng, virus, vi khuẩn,…. Phụ huynh nên lưu ý cho trẻ đi khám khi phát hiện trẻ ho nhiều và khó thở, đặc biệt là khi vận động.
Viêm phế quản là tình trạng viêm nghiêm trọng của phế quản, thường do virus gây ra. Nguy cơ phát triển viêm phế quản cao hơn sau khi bị cảm lạnh hoặc cảm cúm.
Triệu chứng của viêm phế quản ở trẻ bao gồm: Ho dai dẳng, đặc biệt là ho có đờm kéo dài 3 – 4 tuần kèm theo chảy nước mũi, nghẹt mũi, đau họng, thở khò khè, đau ngực, sốt, ớn lạnh và mệt mỏi.
Viêm phổi là một bệnh nhiễm trùng phổi nguy hiểm có thể do vi khuẩn, virus và nấm gây ra. Có nhiều nguyên nhân có thể dẫn đến viêm phổi ở trẻ em như: vi khuẩn, virus, nấm, viêm phổi do hít sặc phải dị vật,….
Các triệu chứng thường bao gồm: Sốt cao, ho, thở nhanh, đau ngực và mệt mỏi. Viêm phổi ở trẻ em thường tiến triển nhanh hơn người lớn và có thể dẫn đến biến chứng suy hô hấp.
Tại Mỹ, cứ 12 trẻ em thì có 1 trẻ mắc bệnh hen suyễn, theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC). Để duy trì sức khỏe của trẻ và tránh các vấn đề về hô hấp, việc theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ nhi khoa và thay đổi lối sống là rất quan trọng.
Sau đây là một số cách giúp bậc phụ huynh bảo vệ trẻ khỏi các bệnh hô hấp hiệu quả:
Mặc dù không thể hoàn toàn tránh khỏi không khí ô nhiễm, phụ huynh có thể giảm thiểu lượng không khí xấu mà trẻ hít vào bằng cách dạy trẻ thói quen mang khẩu trang khi ra đường, hạn chế đến những nơi ô nhiễm khói bụi, xe cộ đông đúc,…
Xe cộ và đường phố tạo ra khói hóa chất có thể pha trộn với không khí và gây ảnh hưởng xấu đến phổi của trẻ. Hãy cố gắng giữ trẻ tránh xa đường phố và cho trẻ ở những nơi có không khí sạch.
Một trong những tác động nguy hiểm nhất có thể gây ra cho phổi của trẻ là để trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá. Theo CDC, khói thuốc lá có thể gây ra các cơn hen suyễn, tăng nguy cơ nhiễm trùng đường hô hấp trên và làm chậm sự phát triển của phổi.
Nếu trẻ thường xuyên bị nhiễm trùng tai, ho và khó thở, hãy xem xét lượng khói thuốc trong môi trường sống của trẻ và liên hệ ngay với bác sĩ chuyên khoa.
Phụ huynh cũng có thể giúp trẻ giảm nguy cơ nhiễm trùng bằng cách thực hành các thói quen vệ sinh lành mạnh.
Giúp trẻ giảm đáng kể nguy cơ nhiễm trùng với các thói quen đơn giản sau:
Phụ huynh cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa, giúp trẻ duy trì thói quen từ nhỏ để đảm bảo cho phổi của trẻ phát triển toàn diện và khỏe mạnh.
Nếu phát hiện trẻ có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất hoặc liên hệ bác sĩ chuyên khoa để tránh những biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ.
Đặt lịch tư vấn, thăm khám và điều trị trong lĩnh vực Nội Nhi tại khoa Nhi Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách có thể liên hệ theo thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Mặc dù các đặc điểm hệ hô hấp ở trẻ em tương tự như người lớn, tuy nhiên do bộ máy hô hấp của trẻ chưa hoàn thiện khiến trẻ dễ mắc bệnh hơn. Phụ huynh cần lưu ý chăm sóc trẻ để kịp thời phát hiện và chữa trị các vấn đề liên quan đến hệ hô hấp của trẻ, đảm bảo cho sự phát triển toàn diện của trẻ sau này.
