Viêm khớp dạng thấp là bệnh mạn tính, vì vậy, chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp là một hành trình dài và cần thực hiện đúng quy trình, đúng phương pháp theo chỉ định của bác sĩ để đảm bảo hiệu quả điều trị. Vậy quy trình chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp được xây dựng như thế nào?
Trước khi xây dựng kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp có biến dạng hoặc không có biến dạng, bác sĩ cần thực hiện một số bước đánh giá ban đầu để xác định mức độ bệnh. Đây là bước tiền đề, quan trọng đối với việc xây dựng phác đồ điều trị thích hợp, hiệu quả. (1)
Bước đầu tiên trong chẩn đoán viêm khớp dạng thấp là khai thác bệnh sử và đánh giá triệu chứng lâm sàng:
Bệnh viêm khớp dạng thấp thường khó chẩn đoán trong giai đoạn đầu. Bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một số xét nghiệm cũng như chẩn đoán hình ảnh để chẩn đoán chuyên sâu hơn:
Các xét nghiệm trong chẩn đoán viêm khớp dạng thấp góp phần chẩn đoán như máu lắng, CRP, yếu tố RF, anti CCP. Bên cạnh đó, một số xét nghiệm khác cũng có thể cần thiết để loại trừ những nguyên nhân có thể chẩn đoán nhầm với viêm khớp dạng thấp như ANA, anti dsDNA, …
Ngoài ra, có thể làm thêm một số cận lâm sàng để khảo sát biến chứng của viêm khớp dạng thấp cũng như hỗ trợ điều trị, ví dụ xquang ngực thẳng, chức năng gan thận, …
Viêm khớp dạng thấp (Rheumatoid Arthritis – RA) có liên quan đến sự rối loạn tự miễn bên trong cơ thể. Hiện chưa có cách điều trị dứt điểm bệnh lý này. Vì vậy, quá trình chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp chủ yếu hướng đến mục tiêu cải thiện và kiểm soát triệu chứng, làm chậm diễn tiến bệnh và ngăn ngừa biến chứng.
Viêm khớp dạng thấp gây viêm, đau sưng khớp có tính chất đối xứng, chủ yếu xảy ra ở các khớp nhỏ và vừa. Nếu không chăm sóc người bệnh đúng cách, tình trạng đau sưng có thể diễn ra liên tục cả ngày, đau gia tăng về đêm và gần sáng, thậm chí kéo dài vài tuần đến vài tháng hoặc lâu hơn, và có nguy cơ tàn phế nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Viêm và đau khớp kéo dài khiến người bệnh mệt mỏi, suy nhược. Vì vậy, người bệnh cần được chăm sóc theo chỉ dẫn của bác sĩ để kiểm soát viêm, giới hạn tần suất xuất hiện cơn đau.
Một trong những mục tiêu quan trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp là ngăn ngừa biến dạng khớp, teo cơ. Đây là biến chứng nghiêm trọng, khiến người bệnh đau đớn và gặp khó khăn trong vận động. Điều trị và chăm sóc đúng cách trong giai đoạn sớm của viêm khớp dạng thấp có thể giúp giảm nguy cơ biến dạng khớp và teo cơ, duy trì chất lượng đời sống cho người bệnh.
Khi bệnh viêm khớp dạng thấp bước sang giai đoạn muộn, người bệnh có thể đối mặt với hàng loạt biến chứng như loãng xương, tổn thương thần kinh ngoại biên, biến dạng và mất chức năng khớp,…Các biến chứng này khiến vận động bị ảnh hưởng, người bệnh mất khả năng tự chăm sóc bản thân.
Do đó, chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp cũng hướng đến mục tiêu cải thiện tính linh hoạt của xương khớp, duy trì chức năng vận động, giúp người bệnh có đủ khả năng tự chăm sóc bản thân khi không có người thân hoặc chuyên viên y tế hỗ trợ.
Biến chứng viêm khớp dạng thấp không chỉ dừng lại ở ảnh hưởng xương khớp mà còn làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, hô hấp, mắt, ung thư… Bệnh càng tiến triển sang giai đoạn nghiêm trọng, tâm lý và chất lượng sống của người bệnh càng bị ảnh hưởng. Ngoài cải thiện sức khỏe thể chất, chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp còn có ý nghĩa quan trọng đối với tâm lý, đời sống tinh thần của người bệnh. Khi được điều trị đúng cách, được chăm sóc và chia sẻ tận tình, tâm lý người bệnh sẽ ổn định hơn, có thể tiếp nhận liệu trình điều trị hiệu quả hơn.
Theo BVĐK Tâm Anh, không chỉ là bác sĩ và điều dưỡng chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp, quá trình điều trị còn hướng đến mục tiêu giúp người bệnh biết cách tự chăm sóc bản thân. Trong mọi liệu trình điều trị bệnh lý, kể cả viêm khớp dạng thấp, sự chủ động của người bệnh đóng vai trò rất quan trọng, góp phần không nhỏ đến hiệu quả điều trị. Hơn nữa, vì điều trị và quản lý bệnh viêm khớp dạng thấp là một hành trình dài, nên người bệnh càng phải biết cách tự chăm sóc để không bị phụ thuộc.
Quá trình chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp cần được thực hiện đúng phương pháp, đúng quy trình theo chỉ định của bác sĩ. Các phương pháp chăm sóc hướng đến quản lý sức khỏe hiệu quả, ngăn bệnh tiến triển nặng thêm bằng cách kết hợp dùng thuốc, cải thiện chế độ dinh dưỡng, nâng cao chức năng xương khớp và đời sống tinh thần. (2)
Các triệu chứng do viêm khớp dạng thấp gây ra có thể được kiểm soát bằng cách dùng thuốc giảm đau, thuốc chống viêm, thuốc ngăn chặn sự tấn công của hệ thống miễn dịch vào khớp (DMARD)… Trong thời gian dùng thuốc, người bệnh cần:
Các chuyên gia và bác sĩ nhận định chăm sóc bệnh nhân viêm khớp dạng thấp cần chú trọng việc dành thời gian nghỉ ngơi hợp lý. Mục tiêu là giúp người bệnh kiểm soát cơn đau, hạn chế tác động cơ học và tác động vật lý đến vị trí khớp đang bị tổn thương.
Ngoài dành thời gian nghỉ ngơi, người bệnh còn có thể giảm áp lực lên khớp bằng cách sử dụng một số loại nẹp để ổn định vị trí khớp. Việc sử dụng các thiết bị hỗ trợ cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ. Sử dụng nẹp khớp khi cần thiết giúp phòng tránh tình trạng di chuyển không đúng cách làm tăng áp lực lên khớp, từ đó có thể ngăn tình trạng viêm trở nên nghiêm trọng.
Cải thiện chế độ dinh dưỡng là một phần quan trọng trong kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp. Chế độ dinh dưỡng thích hợp mang lại hỗ trợ tích cực cho quá trình điều trị bệnh, giúp giảm tần suất xuất hiện triệu chứng và thúc đẩy quá trình chữa lành tổn thương ở xương khớp.
Người bệnh viêm khớp dạng thấp cần tăng cường bổ sung các chất dinh dưỡng thiết yếu thông qua chế độ ăn:
Các chất dinh dưỡng kể trên được tìm thấy trong các loại cá (cá hồi, cá trích, cá thu…), các loại hạt (hạt lanh, hạt óc chó, hạt chia…), các loại gia vị (nghệ, gừng, tỏi…) và nhiều loại thực phẩm khác. Bên cạnh đó, người bệnh cần hạn chế tiêu thụ các loại thịt đỏ, thực phẩm đóng hộp, các món chiên xào… để tránh gia tăng mức độ viêm khớp. Để xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học, người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ.
Xem thêm: Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì kiêng gì?
Một trong những mục tiêu quan trọng trong kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp là giúp người bệnh tăng cường khả năng linh hoạt ở các khớp. Các bài tập vận động phù hợp (dựa trên mức độ bệnh và thể trạng) có thể giúp tăng cường lưu thông máu, bổ sung dưỡng chất nuôi dưỡng sụn khớp, cải thiện khả năng cử động tại các cơ quanh khớp.
Người bệnh có thể tham khảo một bài tập như aerobic, bơi lội, yoga, pilates… Tiêu chí quan trọng khi chọn lựa hình thức tập luyện là sự phù hợp và tốt nhất nên làm theo chỉ dẫn của bác sĩ. Người bệnh viêm khớp dạng thấp nên tránh vận động bằng các bài tập cường độ cao như chạy bộ, đá bóng, tennis… để tránh gia tăng tổn thương khớp. Tuy nhiên, chọn lựa phù hợp nhất các môn chơi sẽ mang tính chất cá thể hoá và tuỳ vào khả năng của mỗi người.
Xoa bóp giảm đau kết hợp vật lý trị liệu là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp. Người bệnh nên nhờ đến sự hỗ trợ của các chuyên gia để tiến hành xoa bóp và tập vật lý trị liệu đúng cách. Phương pháp này giúp giảm đau, giãn cơ, giảm co cứng khớp và tăng cường khả năng linh hoạt khớp. Tuy nhiên, cần tham khảo ý kiến của bác sĩ.
Cân nặng vượt tiêu chuẩn có thể tạo thêm áp lực lên các khớp, vì vậy, người bệnh cần duy trì cân nặng ở mức phù hợp. Kiểm soát cân nặng khoa học chủ yếu dựa vào chế độ vận động và ăn uống cân bằng. Người bệnh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ, tránh các phương pháp kiểm soát cân nặng cực đoan.
Chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp bao gồm cả việc chăm sóc đời sống tinh thần. Nếu người bệnh căng thẳng và lo âu quá mức, hiệu quả điều trị bệnh có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, người bệnh cần kiểm soát căng thẳng (nếu có) bằng cách thiền định, đọc sách, nghe nhạc, xem phim, trò chuyện với người thân… Tinh thần tốt có thể giúp người bệnh tiếp nhận liệu trình điều trị tốt hơn.
Điều trị và chăm sóc người bệnh RA là hành trình lâu dài, cần kiên trì và tuân thủ theo các chỉ định của bác sĩ. Nguyên tắc quan trọng để quản lý sức khỏe thật tốt là thăm khám định kỳ. Nhờ đó, bác sĩ có thể theo dõi tiến triển bệnh, chỉ định phương pháp điều trị và chăm sóc thích hợp theo từng giai đoạn.
Để thăm khám và điều trị bệnh lý, bạn hãy liên hệ Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7 thông qua thông tin sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Kế hoạch chăm sóc người bệnh viêm khớp dạng thấp cần được xây dựng dựa trên tư vấn của bác sĩ. Song song với đó, người bệnh nên kiên trì thực hiện và tạo các thói quen lành mạnh để có thể kiểm soát sức khỏe tốt hơn. Nếu bệnh có dấu hiệu chuyển biến nặng, người bệnh hãy nhanh chóng đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám.
