Viêm khớp dạng thấp là một bệnh lý mạn tính với diễn biến phức tạp, tác động tiêu cực đến sức khỏe tổng thể của người bệnh. Việc hiểu rõ các giai đoạn của viêm khớp dạng thấp và cách nhận biết sớm từng giai đoạn là vô cùng quan trọng, giúp can thiệp kịp thời và nâng cao hiệu quả điều trị.
Việc hiểu rõ viêm khớp dạng thấp có mấy giai đoạn rất quan trọng vì bệnh có thể tiến triển khác nhau ở mỗi người và ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Viêm khớp dạng thấp (RA) có thể trải qua bốn giai đoạn chính, mỗi giai đoạn có mức độ viêm, tổn thương khớp và hạn chế vận động khác nhau, dẫn đến phác đồ điều trị và tiên lượng cũng khác nhau đối với từng giai đoạn. Nếu không được điều trị kịp thời và hiệu quả, viêm khớp dạng thấp có xu hướng tiến triển xấu đi, gây tổn thương vĩnh viễn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến khớp và chất lượng cuộc sống.
Phát hiện sớm các triệu chứng hỗ trợ bác sĩ đưa ra chẩn đoán chính xác về tình trạng sức khỏe, từ đó kịp thời điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp nhằm kiểm soát viêm, giảm thiểu cơn đau và làm chậm quá trình hủy khớp. Ngoài ra, nhận biết các giai đoạn viêm khớp dạng thấp còn giúp người bệnh chủ động hơn trong việc tái khám và chăm sóc sức khỏe, hạn chế biến chứng nghiêm trọng và nâng cao chất lượng cuộc sống về lâu dài.
Viêm khớp dạng thấp (RA) là một bệnh tự miễn mạn tính ảnh hưởng chủ yếu đến các khớp, gây viêm và tổn thương từ từ. Bệnh tiến triển qua bốn giai đoạn chính, các giai đoạn viêm khớp dạng thấp có đặc điểm lâm sàng và mức độ tổn thương khác nhau. (1)
Giai đoạn 1 là thời kỳ đầu tiên của RA, khi các dấu hiệu viêm mới bắt đầu xuất hiện ở màng hoạt dịch – lớp màng lót bên trong khớp. Lúc này, người bệnh có thể cảm thấy đau, cứng khớp hoặc sưng nhẹ ở các khớp bàn ngón tay và cổ tay. Cảm giác cứng khớp thường nặng nhất vào buổi sáng hoặc sau khi bất động lâu và có thể giảm bớt khi vận động.
Ở giai đoạn này, viêm chủ yếu giới hạn tại màng hoạt dịch, chưa gây tổn thương xương hay sụn. Vì các triệu chứng chưa rõ ràng và không đặc hiệu, nhiều người có thể không nhận biết mình mắc bệnh, khiến việc chẩn đoán bị trì hoãn. Nếu được phát hiện và điều trị đúng cách trong vòng 12 tuần kể từ khi xuất hiện triệu chứng, khả năng bệnh thuyên giảm và kiểm soát tốt là rất cao.
Giai đoạn 2 đánh dấu sự tiến triển của viêm, khi màng hoạt dịch viêm bắt đầu phá hủy sụn khớp – mô bảo vệ đầu xương trong khớp, gây tổn thương xương bên cạnh vùng sụn. Tổn thương này làm giảm lớp đệm bảo vệ, gây đau đớn ở các khớp và phạm vi vận động bị hạn chế. Ví dụ, ở bàn tay, người bệnh có thể thấy khó khăn trong việc gấp/duỗi các ngón tay do sưng và đau.
Ở giai đoạn này, việc điều trị tập trung vào kiểm soát viêm và điều hoà hệ miễn dịch với các nhóm thuốc đặc hiệu (DMARD cổ điển đường uống, thuốc sinh học đường tiêm truyền) để bảo vệ sụn và xương, ngăn ngừa tổn thương thêm.
Giai đoạn 3 được xem là giai đoạn nghiêm trọng của RA, khi quá trình viêm gây tổn thương sâu rộng tới cả sụn và xương. Khi lớp đệm sụn bị mòn, xương ở hai đầu khớp có thể cọ xát trực tiếp vào nhau, gây đau đớn dữ dội và sưng nặng nề hơn. Lúc này, người bệnh thường thấy cứng khớp kéo dài và phạm vi vận động giảm nhiều hơn so với giai đoạn trước.
Ngoài tổn thương xương, các biến dạng có thể bắt đầu xuất hiện, như ngón tay bị cong vẹo, đốt ngón tay dày lên hoặc gân bị tổn thương do viêm màng hoạt dịch kéo dài, dẫn đến biến chứng đứt gân duỗi ngón tay. Việc điều trị ở giai đoạn này tập trung mạnh vào kiểm soát viêm và hạn chế biến chứng, đồng thời có thể cần các biện pháp hỗ trợ vật lý trị liệu hoặc phẫu thuật để cải thiện chức năng vận động.
Giai đoạn cuối cùng của RA là giai đoạn tàn phế, khi tình trạng viêm đã dừng lại nhưng tổn thương khớp trở nên nghiêm trọng và không thể hồi phục. Các khớp có thể bị phá hủy hoàn toàn, mất chức năng, thậm chí dính khớp (ankylosis), khiến người bệnh gần như không thể vận động hoặc thực hiện các hoạt động hàng ngày. Các biến dạng khớp đặc trưng trong viêm khớp dạng thấp bao gồm bàn tay gió thổi, biến dạng cổ thiên nga đốt ngón tay và biến dạng Boutonnière.
Người bệnh vẫn có thể cảm thấy đau, sưng và cứng khớp kéo dài, kèm theo yếu cơ do hạn chế vận động lâu ngày. Tùy vào vị trí khớp bị ảnh hưởng, người bệnh có thể gặp khó khăn trong việc cầm nắm, đi lại hoặc thực hiện các động tác cơ bản. Ở giai đoạn này, mục tiêu điều trị tập trung vào giảm đau, duy trì chức năng còn lại và hỗ trợ tâm lý cho người bệnh.
Tóm lại, các giai đoạn viêm khớp dạng thấp tiến triển không giống nhau ở mỗi người và có thể mất nhiều năm để tiến triển qua từng giai đoạn. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu và theo dõi sát sao qua từng giai đoạn giúp bác sĩ điều chỉnh phương pháp điều trị hiệu quả, hạn chế tổn thương khớp và giảm thiểu nguy cơ tàn phế.
Quá trình tiến triển của các giai đoạn viêm khớp dạng thấp chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố đa dạng, từ di truyền, môi trường, đến thói quen sinh hoạt, chế độ dinh dưỡng và điều trị. (2)
Tiền sử gia đình có người bị viêm khớp dạng thấp làm tăng nguy cơ mắc bệnh, do các yếu tố di truyền liên quan đến hệ miễn dịch. Các nghiên cứu cũng cho thấy sự liên quan của kiểu gen HLA-DRB1 trong việc thúc đẩy tiến triển của bệnh. Giới tính cũng đóng vai trò quan trọng, vì viêm khớp dạng thấp phổ biến hơn ở nữ giới, đặc biệt trong độ tuổi trẻ – trung niên.
Viêm khớp dạng thấp (RA) là bệnh tự miễn, trong đó hệ miễn dịch hoạt động sai lệch, tấn công vào màng hoạt dịch của khớp. Sự hiện diện của các kháng thể đặc hiệu như yếu tố thấp (RF) và peptide citrullinated vòng (anti-CCP) thường liên quan đến việc bệnh tiến triển nhanh và tổn thương huỷ khớp nặng nề hơn. Hệ miễn dịch hoạt động quá mức gây viêm mạn tính màng hoạt dịch, tràn dịch khớp, làm tổn thương mô sụn, xương và dây chằng quanh khớp, từ đó làm tăng mức độ nghiêm trọng của bệnh.
Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng làm tăng khả năng mắc RA cũng như làm bệnh tiến triển nặng hơn và kém đáp ứng điều trị. Nicotin và các chất độc hại trong thuốc lá có thể kích thích phản ứng viêm và làm suy giảm chức năng miễn dịch. Bên cạnh đó, người thừa cân hoặc béo phì cũng dễ gặp tình trạng viêm nghiêm trọng hơn do mỡ thừa kích thích sản sinh các cytokine viêm, góp phần làm tăng tổn thương khớp.
Chế độ dinh dưỡng có thể ảnh hưởng đến quá trình viêm và tiến triển của RA. Các nghiên cứu chỉ ra rằng ăn nhiều thực phẩm giàu chất chống oxy hóa như rau xanh, hoa quả, omega-3 từ cá… có thể giúp giảm viêm và cải thiện triệu chứng. Ngược lại, chế độ ăn nhiều đường, chất béo bão hòa hoặc thực phẩm chế biến sẵn… có thể làm tăng phản ứng viêm và thúc đẩy bệnh tiến triển nhanh hơn.
Stress kéo dài và căng thẳng tinh thần có thể làm tăng hoạt động của hệ miễn dịch theo hướng tiêu cực, gây ra hoặc làm trầm trọng thêm các đợt bùng phát của RA. Căng thẳng làm tăng sản xuất các hormone stress như cortisol và catecholamine, có thể ảnh hưởng đến phản ứng viêm và khả năng điều hòa miễn dịch của cơ thể. Việc kiểm soát stress thông qua các biện pháp thư giãn, tập thể dục hoặc hỗ trợ tâm lý là rất cần thiết để hạn chế tác động tiêu cực này.
Một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến tiến triển các giai đoạn viêm khớp dạng thấp là thời gian bắt đầu điều trị và mức độ tuân thủ dùng thuốc của người bệnh. Điều trị sớm trong vòng 12 tuần sau khi có triệu chứng đầu tiên giúp kiểm soát viêm hiệu quả, ngăn ngừa tổn thương khớp vĩnh viễn và có khả năng thuyên giảm bệnh cao hơn. Ngược lại, chậm trễ khám chữa hoặc không dùng thuốc đúng liều, không duy trì theo phác đồ sẽ khiến viêm phát triển, gây tổn thương khớp nghiêm trọng và làm giảm hiệu quả điều trị về lâu dài.
Để làm chậm tiến triển và giảm các triệu chứng của viêm khớp dạng thấp, người bệnh cần kết hợp nhiều phương pháp điều trị và thay đổi lối sống. (3)
Việc phát hiện và chẩn đoán viêm khớp dạng thấp càng sớm càng giúp tăng cơ hội kiểm soát bệnh hiệu quả. Khi được điều trị trong vòng 12 tuần kể từ khi xuất hiện triệu chứng, khả năng thuyên giảm hoặc làm chậm tiến triển bệnh sẽ cao hơn nhiều. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ viêm và các giai đoạn viêm khớp dạng thấp để lựa chọn phương án điều trị phù hợp, ngăn ngừa tổn thương khớp và giảm thiểu đau đớn cho người bệnh.
Thuốc đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát viêm khớp dạng thấp. Các loại thuốc có thể được chỉ định sử dụng bao gồm:
Việc tuân thủ đúng phác đồ và liều lượng thuốc do bác sĩ kê và theo dõi định kỳ là rất quan trọng để đạt hiệu quả điều trị tối ưu.
Vận động đều đặn giúp duy trì chức năng khớp, tăng cường sức mạnh cơ bắp và cải thiện sức khỏe tổng thể. Người bệnh có thể thực hiện các bài tập tác động thấp như đi bộ, bơi lội, đạp xe… Ngoài ra, việc duy trì tập luyện còn giúp giảm cứng khớp, hạn chế teo cơ và cải thiện khả năng vận động. Tuy nhiên, trong các đợt bùng phát viêm nặng, cần kết hợp nghỉ ngơi hợp lý để tránh tổn thương khớp thêm.
Vật lý trị liệu hỗ trợ phục hồi chức năng và giảm đau cho người bệnh viêm khớp dạng thấp. Các liệu pháp như massage, điều trị bằng nhiệt (chườm nóng hoặc lạnh), siêu âm hoặc điện trị liệu có thể hỗ trợ giảm viêm, cải thiện tuần hoàn máu và giảm cứng khớp. Bên cạnh đó, chuyên gia vật lý trị liệu sẽ hướng dẫn các bài tập phù hợp nhằm duy trì khả năng vận động và ngăn ngừa biến dạng khớp.
Thay đổi thói quen sinh hoạt là yếu tố thiết yếu để kiểm soát viêm khớp dạng thấp. Người bệnh cần duy trì cân nặng hợp lý, vì thừa cân dễ gây áp lực lên các khớp, làm tăng tổn thương. Bỏ thuốc lá cũng rất quan trọng vì nicotine làm tăng phản ứng viêm. Ngoài ra, kiểm soát stress qua thiền, yoga hoặc các kỹ thuật thư giãn giúp giảm các đợt bùng phát RA. Việc giữ mối quan hệ xã hội tích cực và tham gia các hoạt động giải trí cũng góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Chế độ ăn lành mạnh, giàu chất chống oxy hóa và axit béo omega-3 có thể hỗ trợ giảm viêm và triệu chứng viêm khớp dạng thấp. Người bệnh nên tăng cường rau xanh, trái cây tươi, cá béo (như cá hồi), các loại hạt và dầu thực vật lành mạnh. Đồng thời, hạn chế thực phẩm chứa đường, chất béo bão hòa và đồ ăn chế biến sẵn để tránh kích thích phản ứng viêm. Một số thực phẩm bổ sung như dầu cá, nghệ cũng được nhiều nghiên cứu đánh giá là có lợi cho người bị viêm khớp dạng thấp.
Xem thêm: Viêm khớp dạng thấp nên ăn gì?
Khoa Cơ xương khớp và Trung tâm Chấn thương chỉnh hình thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ uy tín, quy tụ đội ngũ chuyên gia đầu ngành và bác sĩ ngoại khoa giàu kinh nghiệm, tận tâm trong việc chẩn đoán và điều trị các bệnh lý về cơ xương khớp.
Tại đây, người bệnh được thăm khám và theo dõi định kỳ với hệ thống máy móc hiện đại như máy chụp CT 768 lát cắt Somatom Drive, máy cộng hưởng từ thế hệ mới Magnetom Amira BioMatrix, máy đo mật độ xương và máy siêu âm… giúp phát hiện sớm các tổn thương một cách chính xác. Việc thăm khám và theo dõi định kỳ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh giúp người bệnh được chăm sóc toàn diện, kiểm soát tốt tiến triển bệnh và góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Các giai đoạn viêm khớp dạng thấp phản ánh mức độ tiến triển và tổn thương, giúp người bệnh và bác sĩ nhận biết giai đoạn viêm khớp dạng thấp để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Hãy chủ động đi khám và phòng ngừa để kiểm soát bệnh hiệu quả, tránh biến chứng nghiêm trọng.
