U dây thần kinh số 8: Triệu chứng, nguyên nhân và cách chẩn đoán

U dây thần kinh số 8 thường là khối u lành tính. Nếu kích thước nhỏ và không gây triệu chứng, người bệnh cần khám theo dõi định kỳ. Vậy nguyên nhân gây bệnh u dây thần kinh sọ số 8 là gì, chẩn đoán và điều trị khi cần như thế nào?

U dây thần kinh số 8 là gì?

U dây thần kinh số 8 hay u tuyến tiền đình, u dây thần kinh thính giác (acoustic neuroma), là một khối u lành tính, thường phát triển chậm, hình thành từ các tế bào Schwann bao bọc dây thần kinh tiền đình – ốc tai (dây thần kinh sọ số 8). Dây thần kinh này thực hiện chức năng truyền tín hiệu âm thanh và thông tin về thăng bằng từ tai trong đến não.

Khi kích thước tăng lên, khối u có thể chèn ép các cấu trúc xung quanh, gây mất thính lực, rối loạn thăng bằng và các biến chứng thần kinh khác. Tình trạng này không phải là ung thư nhưng nếu không được kiểm soát hiệu quả, có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. (1)

Triệu chứng u dây thần kinh số 8

Các triệu chứng của u dây thần kinh sọ số 8 có thể khác nhau tùy thuộc vào kích thước và tốc độ phát triển của khối u, có thể bao gồm: (2)

• Mất thính lực một bên: Thường là dấu hiệu đầu tiên, có thể xảy ra đột ngột hoặc từ từ ở một bên tai.
• Ù tai (Tinnitus): Cảm giác có tiếng kêu ù, vo ve hoặc rè trong tai bị ảnh hưởng, thường đi kèm với tình trạng mất thính lực.
• Rối loạn thăng bằng: Người bệnh có thể cảm thấy mất cân bằng, đặc biệt là khi quay đầu hoặc di chuyển nhanh.
• Chóng mặt (Vertigo): Cảm giác quay cuồng hoặc mất phương hướng, nhưng ít phổ biến hơn các triệu chứng còn lại.
• Tê hoặc yếu cơ mặt: Khối u tăng kích thước có thể chèn ép lên các dây thần kinh lân cận, gây cảm giác tê bì, châm chích hoặc yếu cơ mặt.
• Đau đầu: Trong các trường hợp nghiêm trọng, khối u có thể làm tăng áp lực nội sọ, dẫn đến đau đầu dai dẳng.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Người bệnh nên đến cơ sở y tế, bệnh vện khám bác sĩ nếu nhận thấy các triệu chứng sau:

• Mất thính lực một bên kéo dài, đặc biệt là khi đi kèm dấu hiệu ù tai hoặc mất thăng bằng.
• Mất thính lực đột ngột
• Chóng mặt hoặc mất thăng bằng không rõ nguyên nhân, đặc biệt là khi diễn tiến nghiêm trọng theo thời gian.

Nguyên nhân gây bệnh u dây thần kinh số 8

Nguyên nhân gây bệnh u dây thần kinh số 8 vẫn chưa được xác định chính xác. Theo nghiên cứu, các yếu tố có thể liên quan đến tình trạng này gồm:

• Đột biến gen: Đột biến gen NF2 trên nhiễm sắc thể số 22 có thể dẫn đến sự hình thành u dây thần kinh tiền đình. Bình thường, gen này tạo ra một loại protein có vai trò ức chế sự phát triển của khối u. Khi gen bị đột biến, khả năng kiểm soát sự phát triển tế bào bị suy giảm, dẫn đến tình trạng hình thành khối u.
• Bệnh u sợi thần kinh loại 2 (Neurofibromatosis Type 2 – NF2): Một tỷ lệ nhỏ các trường hợp mắc u dây thần kinh tiền đình xuất phát từ nguyên nhân rối loạn di truyền NF2. Người mắc bệnh lý này có nguy cơ phát triển khối u trên cả hai dây thần kinh tiền đình ốc tai (u dây thần kinh tiền đình hai bên) và các khối u khác trong hệ thần kinh trung ương.
• Trường hợp tự phát (không do di truyền): Phần lớn các trường hợp u dây thần kinh tiền đình xảy ra ngẫu nhiên, không liên quan đến yếu tố di truyền. Những trường hợp này thường chỉ xuất hiện ở một bên (u dây thần kinh tiền đình đơn phương) và không có nguyên nhân rõ ràng.

Bệnh u dây thần kinh số 8 có nguy hiểm không?

U dây thần kinh số 8 không phải ung thư, nhưng nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, khối u có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như:

• Mất thính lực: Khối u có thể gây mất thính lực một bên, ảnh hưởng đến khả năng nghe và giao tiếp của người bệnh.
• Mất thăng bằng và chóng mặt: Dây thần kinh tiền đình bị ảnh hưởng làm cho người bệnh khó giữ thăng bằng, thường xuyên cảm thấy chóng mặt.
• Tê liệt cơ mặt: Khối u tăng kích thước có thể chèn ép các dây thần kinh mặt, dẫn đến tê liệt hoặc yếu cơ mặt.
• Tăng áp lực nội sọ: Trong những trường hợp hiếm gặp, khối u lớn có thể gây tăng áp lực trong sọ và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người bệnh.

Ngoài ra, việc điều trị muộn bằng phẫu thuật cũng có thể tiềm ẩn biến chứng đáng lo ngại như rò dịch não tủy, viêm màng não, liệt mặt, đau đầu và rối loạn thăng bằng. Do đó, việc chẩn đoán sớm, theo dõi và can thiệp chữa trị kịp thời là rất quan trọng.

Tìm hiểu thêm: U dây thần kinh số 8 có nguy hiểm không? Ảnh hưởng như thế nào?

Cách chẩn đoán khối u thần kinh số 8

Đối với trường hợp bị u dây thần kinh số VIII, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện các phương pháp chẩn đoán sau:

1. Khám lâm sàng và đánh giá thính lực

• Khám tai: Bác sĩ sẽ kiểm tra tai để phát hiện các dấu hiệu bất thường bên trong cấu trúc này.
• Đo thính lực (audiogram): Xác định mức độ và kiểu mất thính lực, thường là mất thính lực cảm giác thần kinh không đối xứng.

2. Chẩn đoán hình ảnh

• Chụp cộng hưởng từ (MRI): Phương pháp này sử dụng từ trường và sóng radio để tạo ra hình ảnh chi tiết của não và tai trong, giúp xác định khối u nhỏ đến 1-2 mm.
• Chụp cắt lớp vi tính (CT): Được chỉ định thực hiện trong trường hợp kết quả chụp MRI chưa rõ ràng.

3. Các xét nghiệm khác

• Đo phản ứng thân não thính giác (ABR): Đánh giá hoạt động của dây thần kinh thính giác và các đường dẫn truyền thính giác trong não.
• Đo điện rung giật nhãn cầu (ENG): Đánh giá chức năng thăng bằng thông qua việc ghi lại chuyển động mắt.

Cách điều trị u dây thần kinh số 8

Phương pháp điều trị u dây thần kinh số 8 được chỉ định tùy thuộc vào kích thước khối u, tốc độ phát triển, tuổi tác và tình trạng sức khỏe của người bệnh, ví dụ: (3)

• Theo dõi: Nếu khối u nhỏ và không gây triệu chứng nghiêm trọng, người bệnh có thể chỉ cần theo dõi định kỳ bằng MRI và đo thính lực.
• Phẫu thuật: Can thiệp phẫu thuật để loại bỏ khối u bằng các phương pháp như tiếp cận qua mê nhĩ (translabyrinthine), tiếp cận dưới chẩm (retrosigmoid), hoặc tiếp cận hố giữa (middle fossa).
• Xạ trị định vị (Stereotactic Radiosurgery): Liệu pháp Gamma Knife hoặc CyberKnife sử dụng tia xạ có độ chính xác cao để tác động vào khối u, ngăn chặn khối u phát triển. Phương pháp này là lựa chọn thay thế tối ưu đối với những trường hợp không thể can thiệp phẫu thuật.

Có thể phòng ngừa bệnh u thần kinh số 8 không?

Hiện chưa có biện pháp phòng ngừa tuyệt đối khối u dây thần kinh số 8 phát sinh ngẫu nhiên. Tuy nhiên, với những người có tiền sử gia đình bị u sợi thần kinh loại 2 (NF2), các bác sĩ khuyến nghị nên đi khám và kiểm tra định kỳ để phát hiện sớm các bất thường (nếu có). Nhận biết triệu chứng và thăm khám kịp thời là phương án tối ưu giúp kiểm soát bệnh lý này một cách hiệu quả.

U dây thần kinh số 8 là bệnh lý hiếm gặp, phần lớn lành tính nhưng cũng cần theo dõi thường xuyên để kiểm soát hiệu quả, tránh diễn tiến thành các tình trạng nghiêm trọng hơn. Nếu nhận thấy biểu hiện bệnh như mất thính lực, ù tai kéo dài, người bệnh nên đi khám bác sĩ để được tư vấn điều trị sớm.