Cảnh giác về hội chứng bìu cấp

Hội chứng bìu cấp là khái niệm chung chỉ các tình trạng chấn thương, biến cố bệnh lý cấp tính vùng bìu cần can thiệp ngay nhằm bảo toàn chức năng của tinh hoàn. Nếu không được điều trị kịp thời, tinh hoàn có nguy cơ cao bị hoại tử, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản, chất lượng sống của nam giới về sau.

Hội chứng bìu cấp là gì?

Hội chứng bìu cấp tính được hiểu là tình trạng đau bìu từ mức độ vừa đến nặng, khởi phát đột ngột và tiến triển nhanh trong vòng vài phút đến 1-2 ngày. Tình trạng này không phải bệnh lý đơn lẻ mà là hội chứng lâm sàng, bao gồm nhiều nguyên nhân khác nhau liên quan đến tinh hoàn, mào tinh hoàn hoặc cấu trúc quanh bìu.

Bác sĩ Nguyễn Quang Vinh cho biết hội chứng đau bìu cấp có thể gặp ở cả trẻ em và người lớn. Hiện nay có rất ít báo cáo cụ thể về tỷ lệ đau bìu cấp tính. Tuy nhiên các thống kê tại Mỹ cho thấy, tỷ lệ xoắn tinh hoàn hàng năm ước tính là 1/160 nam giới, trong đó 2/3 trường hợp ở độ tuổi thiếu niên. (1)

Viêm mào tinh hoàn là nguyên nhân phổ biến nhất gây đau bìu cấp tính ở người lớn. Mỗi năm, ước tính có hơn 600.000 trường hợp nhận chẩn đoán mắc chứng đau bìu cấp do viêm mào tinh hoàn, phổ biến ở nam giới độ tuổi 18 đến 50.

Điểm đặc biệt của hội chứng này là sự đa dạng trong nguyên nhân và mức độ nghiêm trọng. Trong một số trường hợp đau bìu cấp, người bệnh có thể điều trị nội khoa và theo dõi, song cũng có trường hợp nguy hiểm như xoắn tinh hoàn, đòi hỏi cấp cứu phẫu thuật trong vòng 4-6 giờ (kể từ thời điểm khởi phát cơn đau) nhằm bảo tồn tinh hoàn. Do đó việc chẩn đoán sớm và có hướng xử trí kịp thời giúp giảm nguy cơ biến chứng, bảo toàn chức năng sinh sản của người bệnh.

Nguyên nhân dẫn đến hội chứng bìu cấp

Chứng đau bìu cấp tính liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể được chia thành các nhóm chính gồm:

1. Thiếu máu hoặc chấn thương

• Xoắn tinh hoàn.
• Xoắn phần phụ tinh hoàn.
• Tụ máu tinh hoàn.
• Chấn thương tinh hoàn.
• Giãn tĩnh mạch thừng tinh có huyết khối.
• Thoát vị bẹn bìu.

2. Nhóm nhiễm trùng – viêm

• Viêm mào tinh hoàn.
• Viêm tinh hoàn.

3. Nhóm đau thần kinh – đau quy chiếu

• Sỏi niệu đạo.
• Thoát vị bẹn tắc nghẽn hoặc nghẹt.
• Phình động mạch chủ bụng hoặc động mạch chậu.
• Chèn ép dây thần kinh.
• Bệnh lý đái tháo đường.
• Lạm dụng tình dục.

Nhìn chung, xoắn tinh hoàn và xoắn phần phụ tinh hoàn phổ biến gây tình trạng đau bìu cấp ở trẻ em và thanh thiếu niên. Trong khi đó, ở nam giới trên 25 tuổi, viêm mào tinh hoàn là nguyên nhân thường gặp.

Hội chứng bìu cấp thường đi cùng triệu chứng nào?

Tình trạng này là biểu hiện cấp tính tình trạng đau đột ngột ở bìu kèm theo dấu hiệu sưng, đỏ bìu hoặc dấu hiệu toàn thân (2). Triệu chứng khi đau bìu cấp xảy ra có sẽ khác biệt rõ ràng tùy thuộc vào từng nguyên nhân, cụ thể:

Chẩn đoán phân biệt hội chứng bìu cấp như thế nào?

Để chẩn đoán xác định tình trạng dẫn đến đau bìu cấp, bác sĩ cần thăm khám lâm sàng kết hợp cận lâm sàng nhằm phân biệt các nguyên nhân nguy hiểm như xoắn tinh hoàn với bệnh lý viêm nhiễm, chấn thương ít nguy hiểm hơn.

• Khám lâm sàng: Bác sĩ sẽ khám lâm sàng bằng cách quan sát bìu, sờ nắn tinh hoàn kết hợp thăm hỏi tiền sử, triệu chứng khởi phát. Nếu nghi ngờ xoăn tinh hoàn, cần hội chẩn ngoại khoa cấp cứu ngay. Thời gian “vàng” để bảo tồn tinh hoàn là cấp cứu trong vòng 6 giờ kể từ thời điểm khởi phát triệu chứng. Sau 6-12 giờ, tỷ lệ bảo tồn tinh hoàn giảm còn 80-88%, 31% sau 24 giờ và chỉ còn 2,6% sau 48 giờ.
• Xét nghiệm: Trước ca phẫu thuật, người bệnh sẽ được chỉ định một số xét nghiệm gồm công thức máu, tổng phân tích nước tiểu, soi cặn lắng, phết niệu đạo tìm lậu cầu và chlamydia. Với trường hợp bệnh nhân có bệnh lý toàn thân hoặc nhiễm trùng huyết, có thể cân nhắc cấy máu, đánh giá các dấu hiệu viêm…
• Siêu âm Doppler màu: Đây là phương tiện chẩn đoán hình ảnh ưu tiên để đánh giá bìu cấp, có khả năng chẩn đoán xoắn tinh hoàn, viêm tinh hoàn, viêm mào tinh hoàn…
• Chẩn đoán hình ảnh khác: Chỉ định MRI có độ nhạy 93%, đặc hiệu 100% trong chẩn đoán xoắn tinh hoàn, tuy nhiên gặp hạn chế về mặt thời gian. Trong khi đó, CT-Scan thường chỉ định khi nghi ngờ viêm hoại tử da và mô mềm.

Làm thế nào để giảm nguy cơ bị hội chứng bìu cấp?

Không phải lúc nào cũng có thể phòng tránh hoàn toàn đau bìu cấp tính, nhất là hiện tượng xoắn tinh hoàn. Tuy nhiên, việc chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản, giảm thiểu các yếu tố nguy cơ dẫn đến chứng đau bìu cấp như viêm tinh hoàn, tụ máu hoặc chấn thương tinh hoàn. Các biện pháp có thể được áp dụng gồm:

• Tiêm vắc xin quai bị: Đây là phương pháp hiệu quả, tiết kiệm và an toàn nhất để dự phòng quai bị. Các hướng dẫn y tế khuyến cáo tất cả đối tượng từ trẻ em, thanh thiếu niên đến người trưởng thành chưa có miễn dịch cần chủ động tiêm chủng phòng ngừa quai bị, giảm nguy cơ bị viêm tinh hoàn.
• Quan hệ tình dục an toàn: Sử dụng bao cao su nhằm giảm nguy cơ mắc các bệnh lý lây truyền qua đường tình dục như lậu, chlamydia – nguyên nhân thường gặp gây viêm mào tinh hoàn.
• Điều trị sớm nhiễm trùng tiết niệu: Người bệnh chủ động điều trị dứt điểm các bệnh lý viêm nhiễm đường tiểu, nhiễm trùng niệu đạo.
• Biết cách tự kiểm tra tinh hoàn tại nhà: Nam giới nên tự khám tinh hoàn hàng ngày để kiểm tra, sớm phát hiện những thay đổi bất thường. Nếu phát hiện khối u, nốt sần cứng hoặc dịch tiết bất thường từ dương vật, cần thăm khám sớm để được chẩn đoán và điều trị.
• Hạn chế chấn thương vùng bìu: Nam giới nên mang các dụng cụ bảo vệ bìu khi chơi bóng đá, võ thuật, đạp xe; tránh mang vác vật nặng sai tư thế hoặc những hoạt động dễ va đập vùng hạ bộ.
• Khám sức khỏe định kỳ: Việc duy trì thăm khám sức khỏe sinh sản định kỳ giúp sớm phát hiện các bất thường tinh hoàn, dương vật, từ đó có hướng xử trí kịp thời.

Nhìn chung, hội chứng bìu cấp là dấu hiệu cảnh báo những vấn đề bất thường tinh hoàn, cần thăm khám và điều trị đúng cách, kịp thời. Khi nam giới xuất hiện các triệu chứng đau bìu cấp tính không rõ ràng, cần nhanh chóng chuyển cấp cứu đến bệnh viện có chuyên khoa Nam học để được chẩn đoán, có phương án xử trí phù hợp. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc điều trị tại nhà khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ chuyên khoa.