Bệnh bạch hầu có tái phát không, có mắc lại?

Bạch hầu là một bệnh truyền nhiễm cấp tính nguy hiểm. Nguy cơ tái nhiễm phụ thuộc vào khả năng miễn dịch và tình trạng tiêm chủng. Vậy bệnh bạch hầu có tái phát không, nguyên nhân là gì và triệu chứng cảnh báo ra sao?

Bệnh bạch hầu có tái phát không?

Bệnh bạch hầu không tái phát nếu người bệnh có miễn dịch đầy đủ, tiêm chủng đúng khuyến cáo và tiêm nhắc đúng lịch. Miễn dịch chống lại vi khuẩn bạch hầu (Corynebacterium diphtheriae) phụ thuộc vào sự hiện diện của kháng thể kháng độc tố (antitoxin) có khả năng trung hòa độc tố bệnh. Tuy nhiên, tái phát hoặc tái nhiễm vẫn có thể xảy ra trong một số tình huống nhất định.

Thời gian tái nhiễm lại và những biểu hiện cần cảnh giác

Mặc dù đa số người đã được tiêm chủng hoặc từng mắc bệnh bạch hầu có khả năng miễn dịch, nhưng khả năng bảo vệ này không kéo dài suốt đời. Thời gian miễn dịch trung bình sau khi tiêm chủng đầy đủ là khoảng 10 năm. Sau thời gian này, nếu không tiêm vắc xin nhắc lại, lượng kháng thể kháng độc tố trong máu giảm dần, làm tăng nguy cơ tái nhiễm nếu tiếp xúc lại với vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae.

Tình trạng bạch hầu tái phát có thể xuất hiện do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:

• Không tiêm nhắc vắc-xin đúng lịch: Sau tiêm chủng cơ bản ở thời thơ ấu, nếu không được tiêm nhắc định kỳ mỗi 10 năm, cơ thể sẽ mất dần khả năng bảo vệ. Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây tái nhiễm.
• Điều trị chưa triệt để trong lần mắc trước: Một số trường hợp bệnh nhân không được dùng đủ liều kháng sinh hoặc không tiêm huyết thanh kháng độc tố (DAT) có thể vẫn còn vi khuẩn tồn lưu trong đường hô hấp, dẫn đến tái phát.
• Tiếp xúc với nguồn bệnh hoặc người mang vi khuẩn không triệu chứng: Người mang mầm bệnh Corynebacterium diphtheriae nhưng không có triệu chứng (carrier) có thể lây bệnh cho người khác, đặc biệt trong môi trường đông người như trường học, trại tập trung, nhà máy…
• Sự tồn tại của các chủng vi khuẩn khác nhau: Ngoài C. diphtheriae, các loài vi khuẩn liên quan như C. ulcerans và C. pseudotuberculosis cũng có thể sản sinh độc tố tương tự, dẫn đến biểu hiện bệnh bạch hầu mới, ngay cả ở người đã được tiêm chủng hoặc từng mắc bệnh trước đó.
• Suy giảm miễn dịch tạm thời hoặc mạn tính: Người bị bệnh mạn tính, suy dinh dưỡng, tiểu đường, HIV/AIDS hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch có thể dễ dàng bị tái nhiễm hơn do khả năng tạo kháng thể yếu.

Thời gian có thể tái nhiễm:

• Nguy cơ tái nhiễm thường xuất hiện sau 5-10 năm kể từ lần tiêm chủng cuối hoặc lần mắc bệnh đầu tiên, nếu không được tiêm nhắc. Ở những người có hệ miễn dịch suy yếu, thời gian này có thể rút ngắn hơn nữa.
• Một số nghiên cứu cho thấy, nồng độ kháng thể kháng độc tố giảm xuống dưới mức bảo vệ sau khoảng 8-12 năm, tùy thuộc vào độ tuổi, tình trạng dinh dưỡng và yếu tố di truyền của từng cá nhân.

Những biểu hiện cần cảnh giác khi nghi ngờ tái nhiễm bệnh:

• Đau họng dữ dội, nuốt khó hoặc khàn tiếng
• Sốt nhẹ đến vừa, mệt mỏi kéo dài
• Giả mạc bạch hầu bám chặt ở vùng amidan, họng hoặc thanh quản có màu trắng xám
• Khó thở, thở rít, sưng cổ (cổ bò)
• Đau ngực, rối loạn nhịp tim, yếu cơ (có thể là dấu hiệu độc tố đã lan sang tim hoặc thần kinh).

Khi xuất hiện các triệu chứng trên, người bệnh cần đến bệnh viện hoặc cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán chính xác và điều trị khẩn cấp, tránh biến chứng nguy hiểm về sau.

Mắc lại bệnh bạch hầu có nghiêm trọng hơn lần đầu không?

Trong hầu hết các trường hợp, bệnh bạch hầu tái phát có thể nghiêm trọng ngang bằng, hoặc thậm chí nặng hơn so với lần nhiễm đầu tiên, đặc biệt khi hệ miễn dịch của cơ thể đã suy yếu theo thời gian. Sau khi khỏi bệnh, một số người thường cho rằng, cơ thể đã được bảo vệ hoàn toàn, nhưng miễn dịch với bệnh này sẽ giảm dần, đặc biệt là khi không được tiêm nhắc lại vắc-xin định kỳ.

Khi tái nhiễm, bệnh có thể diễn tiến nhanh hơn, với các triệu chứng như đau họng, sốt, khó thở và hình thành các mảng giả màu xám ở cổ họng. Nếu vi khuẩn sản sinh lượng độc tố lớn, chúng có thể lan theo đường máu, gây ra các biến chứng nghiêm trọng như viêm cơ tim, tổn thương thần kinh hoặc suy hô hấp.

Những người chưa từng tiêm đủ liều vắc xin bạch hầu hoặc không duy trì tiêm nhắc lại định kỳ có nguy cơ cao gặp phải tình trạng tái phát nặng. Do đó, các tổ chức y tế như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) luôn khuyến cáo cần hoàn thành đầy đủ các mũi tiêm và tiêm nhắc lại đúng thời gian để duy trì khả năng bảo vệ suốt đời.

Có cách nào ngăn ngừa bạch hầu tái phát?

Cách hiệu quả nhất để ngăn ngừa bệnh bạch hầu tái phát là tiêm chủng đầy đủ và tiêm nhắc định kỳ. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khả năng miễn dịch đối với bệnh sẽ giảm dần theo thời gian, ngay cả khi đã được tiêm đủ các mũi vắc-xin trong thời thơ ấu (1). Vì vậy, tiêm nhắc lại vắc-xin sau mỗi 10 năm được khuyến nghị mạnh mẽ cho cả trẻ em và người lớn, nhằm duy trì hiệu quả bảo vệ lâu dài. Các biện pháp ngăn ngừa khác bao gồm:

• Chú trọng giữ gìn vệ sinh cá nhân
• Tránh tiếp xúc gần với người mắc bệnh đường hô hấp
• Đảm bảo môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ để giúp giảm nguy cơ tái nhiễm.
• Đối với người đã từng mắc bệnh bạch hầu, cần theo dõi sức khỏe định kỳ và kiểm tra lại tình trạng tiêm chủng để đảm bảo đã được bảo vệ đầy đủ.
• Theo dõi, phát hiện bệnh sớm để phòng ngừa tái phát và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.

Bài viết đã giải đáp thắc bệnh bạch hầu có tái phát không. Bệnh có thể tái phát nhưng có thể phòng ngừa được bằng cách tiêm chủng đầy đủ, tiêm nhắc đúng lịch và duy trì vệ sinh tốt. Tóm lại, chủ động bảo vệ sức khỏe và duy trì khả năng miễn dịch là chìa khóa để ngăn bệnh tái nhiễm nghiêm trọng hơn.