Bé bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại do đâu? Phòng ngừa tái phát

Viêm tiểu phế quản là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 24 tháng tuổi. Bệnh bùng phát chủ yếu vào mùa đông xuân, khi thời tiết ẩm ướt và dễ tái phát ở trẻ. Vậy bé bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại có nguyên nhân từ đâu? Và làm thế nào để phòng ngừa bệnh ở trẻ?

Triệu chứng khi trẻ bị viêm tiểu phế quản tái phát

Viêm tiểu phế quản là bệnh nhiễm trùng hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ, chủ yếu do virus, trong đó phổ biến nhất là virus hợp bào hô hấp (RSV), chiếm khoảng 30-50% các trường hợp, ngoài ra còn có Rhinovirus, Adenovirus, virus cúm, Metapneumovirus… Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng ho, khò khè, thở nhanh và co rút ngực. Có thể kèm theo sốt, mệt mỏi, bỏ bú….

Nghiên cứu cho thấy, trẻ bị nhiễm RSV, đặc biệt khi virus gây tổn thương đường hô hấp dưới, có thể để lại hậu quả lâu dài như tăng phản ứng đường thở và rối loạn chức năng phổi. Nghiên cứu cho thấy khoảng 40-50% trẻ sơ sinh phải nhập viện vì viêm tiểu phế quản sẽ bị khò khè tái phát trong những năm đầu đời. Dữ liệu theo dõi đa trung tâm từ Hoa Kỳ cho thấy tỷ lệ khò khè tái phát sau viêm tiểu phế quản cao tới 31%. Tỷ lệ trẻ bị tái phát có xu hướng giảm dần ở năm thứ hai, thứ ba.

Trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non (từ dưới 35 tuổi), trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc có tiền sử loạn sản phế quản phổi, có nguy cơ cao bị khò khè tái phát hoặc tiến triển thành hen suyễn. Hầu hết các trường hợp tái phát có triệu chứng nhẹ, nhưng vẫn cần theo dõi chặt chẽ ở nhóm trẻ có yếu tố nguy cơ cao. (1)

Vì sao bé bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại?

Bé có thể bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại do nhiều nguyên nhân, bao gồm:

• Yếu tố cơ địa và di truyền: Một nghiên cứu cho thấy trẻ sơ sinh trong nhóm khò khè tái phát có nhiều khả năng có tiền sử gia đình mắc bệnh hen suyễn, tăng bạch cầu ái toan trong máu và nhiễm Rhinovirus hơn so với trẻ không bị khò khè.
• Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện: Hệ miễn dịch ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa hoàn thiện, dễ bị virus tấn công. Khi trẻ mắc viêm tiểu phế quản lần đầu, lượng kháng thể miễn dịch với virus này ít và chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Do đó, trẻ có thể vẫn tái phát ở các lần sau.
• Nhiễm nhiều chủng virus khác nhau: Ngoài virus hợp bào hô hấp (RSV), trẻ có thể tái phát viêm tiểu phế quản khi bị các loại virus khác tấn công như virus cúm và á cúm (25%), virus Adenovirus (10%). Một nghiên cứu cho thấy, trẻ bị viêm tiểu phế quản tái phát có thể nhiễm/đồng nhiễm các loại virus khác như bocavirus, metapneumovirus, virus parainfluenza 3, parainfluenza.
• Trẻ có yếu tố nguy cơ cao: Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, bệnh xơ nang, phổi mạn tính, loạn sản phế quản phổi, suy giảm miễn dịch, sinh non,… có nguy cơ tái phát viêm tiểu phế quản cao hơn.
• Ảnh hưởng từ môi trường: Chưa rõ lý do dẫn đến các cơn khò khè tái phát sau viêm tiểu phế quản, tuy nhiên có thể do ảnh hưởng từ khói thuốc lá thụ động, bụi mịn, ô nhiễm môi trường đều làm tăng nguy cơ cao viêm và co thắt đường thở khiến bệnh dễ tái phát hoặc chuyển thành hen phế quản. (2)

Trẻ bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại có nguy hiểm không?

Có. Trẻ bị viêm tiểu phế quản, đặc biệt do virus hợp bào hô hấp hoặc Rhinovirus có thể gặp tình trạng khò khè tái phát nhiều lần. Đây là dấu hiệu cần được lưu ý bởi:

• Trẻ có khả năng tái phát bệnh cao hơn, triệu chứng lâm sàng và thời gian nhập viện dài hơn đáng kể nếu nhiễm đồng thời virus hợp bào hô hấp (RSV) và virus Rhinovirus (RV).
• Trẻ viêm tiểu phế quản thở khò khè tái phát liên quan đến RV và khả năng hen suyễn cao hơn.
• Tùy vào loại virus gây viêm tiểu phế quản mà khả năng tái phát và mức độ nguy hiểm ở trẻ có thể khác nhau.

Vì vậy mỗi đợt tái phát cần được bác sĩ đánh giá, nhằm hạn chế biến chứng như bội nhiễm viêm phổi, suy hô hấp.

Cách điều trị viêm tiểu phế quản tái phát nhiều lần ở bé

Hiện chưa có thuốc đặc trị viêm tiểu phế quản, do đó phương pháp điều trị tiểu phế quản tái phát nhiều lần chủ yếu tập trung vào việc làm giảm các triệu chứng.

1. Điều trị y tế

Trẻ bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại cần được theo dõi và chăm sóc đúng cách, các phương pháp bao gồm:

Điều trị thể thông thường, không có suy hô hấp:

• Hút, rửa làm thông đường hô hấp trên.
• Việc sử dụng các thuốc khí dung, giãn phế quản nên được chỉ định bởi bác sĩ chuyên khoa.
• Đảm bảo nhu cầu dịch cho trẻ theo cân nặng.
• Vỗ rung, hút đờm, vật lý trị liệu hô hấp.
• Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có bằng chứng nhiễm khuẩn kèm theo.

Điều trị cấp cứu, có suy hô hấp: Đều có chỉ định nhập viện theo dõi chặt chẽ và điều trị nội trú.

2. Chăm sóc tại nhà

Việc chăm sóc trẻ tại nhà đúng cách giúp trẻ nhanh hồi phục và hạn chế các biến chứng:

• Trẻ cần nghỉ ngơi nhiều hơn.
• Duy trì độ ẩm và nhiệt độ phòng thích hợp.
• Kê cao đầu giường hoặc nôi cho trẻ nhằm giảm ứ đọng dịch, giúp trẻ thở dễ hơn. Không dùng gối để kê đầu đối với trẻ dưới 12 tháng tuổi.
• Làm sạch mũi và đường thở cho trẻ.
• Chú ý bổ sung nhiều nước, trẻ nhỏ cần được tiếp tục bú mẹ.
• Đảm bảo môi trường sạch sẽ, không khói thuốc, không khói bụi.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bố mẹ cần quan tâm

Viêm tiểu phế quản ở trẻ có thể trở nặng nếu phát hiện trễ, chăm sóc và điều trị không đúng cách. Do đó, khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu tái phát viêm tiểu phế quản, bố mẹ cần theo dõi sát sao các triệu chứng và đưa trẻ đến bệnh viện ngay trong trường hợp:

• Trẻ ho kéo dài, thở khò khè nặng hơn, thở mệt hoặc nhịp thở tăng bất thường.
• Có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng: Nôn ói, tiểu ít, trẻ sơ sinh không đi ngoài trong 6 giờ hoặc lâu hơn.
• Trẻ sốt kéo dài trên 48 giờ, sốt trên 38 độ C ở trẻ trên 3 tháng tuổi, trên 39 độ C ở những trẻ lớn hơn.
• Đổ mồ hôi nhiều, da nhợt nhạt, môi xanh tím.
• Trẻ ngủ li bì, lừ đừ, mệt mỏi nhiều.
• Trẻ biếng ăn, không chịu uống nước, trẻ sơ sinh bú kém hoặc bỏ bú.

Cách phòng ngừa bệnh viêm tiểu phế quản tái phát ở trẻ

Bé bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại có thể do nhiều nguyên nhân, điển hình là do cơ thể không có đủ kháng sinh miễn dịch với bệnh. Vì vậy, để phòng ngừa nguy cơ tái phát viêm tiểu phế quản ở trẻ và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm (suy hô hấp cấp, nhiễm trùng bội nhiễm, xẹp phổi, tràn khí màng phổi) và giảm thiểu nguy cơ tử vong, bố mẹ hãy:

• Tiêm vắc xin phòng ngừa RSV ở nhóm trẻ có nguy cơ cao: Trẻ sinh non, trẻ có tiền sử loạn sản phế quản phổi, bệnh tim bẩm sinh, suy giảm miễn dịch, bệnh phổi mạn tính,…. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh hiện là đơn vị đầu tiên thực hiện tiêm kháng thể đơn dòng Palivizumab nhằm phòng ngừa RSV và đã ghi nhận nhiều hiệu quả tích cực. Vắc xin phòng ngừa RSV là giải pháp mở ra một hướng đi mới trong việc phòng ngừa, điều trị tác động của bệnh viêm tiểu phế quản ở trẻ, đặc biệt là nhóm trẻ nguy cơ cao.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá, khói bụi để tránh kích thích cơn ho và khó thở.
• Vệ sinh không gian sống và môi trường xung quanh, luôn rửa tay bằng xà phòng trước và sau khi chăm sóc, ẵm bồng trẻ.
• Thường xuyên sát khuẩn đồ dùng, đồ chơi và vệ sinh sạch sẽ những khu vực mà trẻ tiếp xúc.
• Tăng cường bổ sung nhiều loại vitamin và khoáng chất từ rau củ quả, trái cây tươi và xây dựng chế độ ăn đa dạng, khoa học, giàu dưỡng chất cho trẻ.
• Hạn chế cho trẻ đến nơi đông người hoặc cho trẻ đeo khẩu trang khi ra ngoài.

Bé bị viêm tiểu phế quản tái đi tái lại không phải là tình trạng hiếm gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong mùa lạnh. Tuy đa phần các đợt tái phát có thể nhẹ, nhưng vẫn cần được theo dõi y tế để ngăn biến chứng. Các bác sĩ khuyến nghị: Tiêm kháng thể RSV, giữ vệ sinh môi trường, hạn chế khói thuốc và tăng cường miễn dịch tự nhiên là những biện pháp quan trọng nhất giúp bảo vệ hệ hô hấp non nớt của trẻ.