Viêm giác mạc chấm nông là tình trạng bề mặt giác mạc bị tổn thương và viêm khiến mắt bị cộm, đỏ, chảy nước và nhìn mờ. Bệnh gây khó chịu kéo dài, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và có thể dẫn tới một số biến chứng nếu không được xử trí đúng cách. Việc nhận biết sớm các dấu hiệu, nguyên nhân và điều trị kịp thời sẽ giúp bảo vệ sức khỏe đôi mắt và ngăn ngừa nguy cơ suy giảm thị lực, hình thành sẹo giác mạc ở bệnh nhân viêm giác mạc chấm.
Viêm giác mạc chấm nông (Superficial Punctate Keratitis – SPK) là một bệnh lý mắt đặc trưng bởi các tổn thương nhỏ li ti (dạng chấm) trên bề mặt giác mạc. Bệnh gây cảm giác cộm, xốn, đỏ mắt, chảy nước mắt và có thể ảnh hưởng đến thị lực nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. (1)
Có rất nhiều nguyên nhân gây nên viêm giác mạc chấm nông như vi khuẩn, virus, do hóa chất, tia UV hoặc do một số bệnh lý khác ở mắt khác như khô mắt, viêm bờ mi, mi quặm… (2)
Một số loại virus như Adenovirus có thể gây viêm kết mạc và lan rộng đến giác mạc, dẫn đến tổn thương dạng chấm trên bề mặt giác mạc. Tình trạng này thường xuất hiện sau viêm kết mạc cấp, kèm theo các triệu chứng như đỏ mắt, chảy nước mắt, cảm giác mắt cộm và có thể ảnh hưởng đến thị lực.
Bên cạnh virus, một số vi khuẩn như Staphylococcus aureus và Pseudomonas aeruginosa cũng là những tác nhân phổ biến gây viêm kết mạc, sau đó xâm nhập sâu hơn và gây tổn thương bề mặt giác mạc, làm xuất hiện các chấm viêm đặc trưng của bệnh lý này.
Viêm bờ mi là tình trạng tuyến tiết dầu ở bờ mi bị tắc nghẽn, gây sưng viêm, thường do vi khuẩn Staphylococcus aureus gây ra. Tình trạng này có thể làm rối loạn màng phim nước mắt, dẫn đến tổn thương lớp ngoài của giác mạc. Triệu chứng thường giống khô mắt nhưng có thể kèm theo ngứa mắt, mí mắt sưng đỏ và đóng vảy ở chân lông mi.
Hội chứng khô mắt xảy ra khi màng phim nước mắt bị mất ổn định, khiến nước mắt bay hơi nhanh và không đủ bôi trơn cho bề mặt nhãn cầu, từ đó khiến giác mạc dễ bị tổn thương và có thể dẫn tới tình trạng viêm giác mạc chấm. Các triệu chứng thường gặp bao gồm cảm giác nóng rát, cộm như có dị vật, mờ mắt, đỏ mắt hoặc thậm chí là chảy nước mắt phản xạ do kích thích.
Trợt giác mạc tái phát (Recurrent corneal erosion) là tình trạng lớp biểu mô ngoài cùng của giác mạc bị tách rời khỏi các lớp bên dưới. Nếu hiện tượng trợt xảy ra liên tục, nó có thể tiến triển thành các đốm viêm nông và gây khó chịu kéo dài.
Đau mắt hột là một bệnh nhiễm trùng mạn tính do vi khuẩn Chlamydia trachomatis gây ra, khiến kết mạc bị tổn thương kết mạc, làm lông mi mọc ngược và có thể lan rộng gây viêm giác mạc chấm. Việc tổn thương bề mặt giác mạc lặp đi lặp lại có thể gây cộm, đỏ mắt, nhìn mờ và thậm chí dẫn đến sẹo giác mạc. (3)
Bỏng hóa chất ở mắt, đặc biệt do axit hoặc kiềm, là một trong những nguyên nhân gây tổn thương lớp nông của giác mạc. Trong đó, tác nhân kiềm thường gây tổn thương nặng hơn vì có khả năng xâm nhập sâu và nhanh vào mô mắt hơn axit. Tổn thương giác mạc do bỏng hóa chất có thể xảy ra chỉ trong vài giây, dẫn đến viêm giác mạc chấm nghiêm trọng hoặc thậm chí mất thị lực nếu không được xử lý kịp thời.
Lông mi mọc lệch hoặc mọc ngược vào trong có thể cọ xát trực tiếp vào giác mạc, gây kích ứng và tổn thương và có thể dẫn đến tình trạng viêm kể trên. Nếu không được can thiệp kịp thời, tổn thương có thể tiến triển thành trầy xước, loét hoặc để lại sẹo giác mạc.
Viêm giác mạc chấm nông do tiếp xúc với tia UV (hay viêm giác mạc do tia cực tím) xảy ra khi mắt tiếp xúc kéo dài với tia UV trong ánh sáng mặt trời, đèn sưởi hoặc tia lửa hàn mà không được bảo vệ đúng cách. Bức xạ UV có thể gây tổn thương lớp bề mặt của giác mạc, dẫn đến tình trạng trên.
Việc sử dụng kính áp tròng không đúng cách là một trong những yếu tố có thể gây tổn thương giác mạc như đeo kính quá lâu, kính không đủ ẩm, không vệ sinh tay sạch sẽ trước khi đeo kính áp tròng… Kính quá chật hoặc không vừa vặn có thể cọ xát, làm trầy xước bề mặt giác mạc. Bên cạnh đó, các tác nhân bên ngoài môi trường như vi khuẩn, bụi… tích tụ trên bề mặt kính theo thời gian cũng có thể dẫn tới kích ứng và dẫn đến viêm giác mạc chấm.
Một số loại thuốc nhỏ mắt, dung dịch ngâm kính áp tròng, thuốc uống có thể gây kích ứng hoặc dẫn tới phản ứng dị ứng tại giác mạc. Từ đó khiến lớp biểu mô bề mặt giác mạc bị tổn thương và dẫn đến viêm dạng chấm ở giác mạc. Triệu chứng thường gặp bao gồm nóng rát, ngứa mắt và chảy nước mắt.
Liệt dây thần kinh ngoại biên (bao gồm liệt Bell) có thể làm giảm khả năng nhắm kín mắt hoàn toàn do yếu cơ quanh mắt. Tình trạng hở mi kéo dài khiến giác mạc bị phơi nhiễm, dễ bị khô và tổn thương bề mặt, từ đó dẫn đến tình trạng này. Nếu không được bảo vệ đúng cách, giác mạc có thể bị xước, loét hoặc nhiễm trùng thứ phát.
Do có nhiều nguyên nhân khác nhau, biểu hiện của bệnh cũng có thể thay đổi tùy từng trường hợp. Tuy vậy, người bệnh thường gặp một số dấu hiệu điển hình sau:
Các bước chẩn đoán viêm giác mạc chấm bao gồm:
Tùy theo nguyên nhân và mức độ tổn thương mà bác sĩ sẽ chỉ định phương pháp điều trị phù hợp. Dưới đây là một số cách điều trị phổ biến được áp dụng, nhằm làm giảm các triệu chứng của bệnh:
Dưới đây là một số biện pháp chăm sóc, bảo vệ mắt giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh:
Vi khuẩn, virus… có thể lây lan qua tiếp xúc thông thường. Do đó, để phòng tránh tình trạng tổn thương dạng chấm trên bề mặt giác mạc, cần hạn chế dụi mắt bằng tay bẩn, không dùng chung khăn mặt hay dụng cụ trang điểm vùng mắt (ví dụ cọ phấn mắt, chuốt mi) với nhiều người khác. Trong trường hợp thường xuyên tiếp xúc với môi trường có nguy cơ nhiễm khuẩn mắt, nên đeo kính bảo hộ để tránh bụi bẩn và vi khuẩn xâm nhập.
Vệ sinh mắt mỗi ngày bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý (Natri Clorid 0,9%) giúp loại bỏ bụi bẩn, dị nguyên và giảm nguy cơ viêm nhiễm. Nếu sử dụng kính áp tròng, cần tuân thủ đúng quy trình làm sạch, bảo quản và thay thế đúng thời hạn để tránh nhiễm trùng giác mạc.
Khi đi bơi, nên đeo kính bơi chuyên dụng để hạn chế mắt tiếp xúc với clo và vi khuẩn trong nước – những yếu tố có thể gây kích ứng hoặc dẫn đến tình trạng viêm kể trên, đặc biệt với người có tiền sử bệnh lý mắt.
Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin A, C, E và omega-3 để tăng cường sức khỏe mắt. Uống đủ nước cũng giúp duy trì độ ẩm cho mắt, hạn chế khô và kích ứng giác mạc.
Bản thân viêm giác mạc chấm nông không phải là bệnh lây truyền, nhưng nếu nguyên nhân gây viêm là do virus (như adenovirus) hoặc vi khuẩn, thì các tác nhân gây bệnh này có thể lây lan qua tiếp xúc thông thường, ví dụ như dùng chung khăn mặt, dụi mắt rồi chạm vào người khác, hoặc không rửa tay khi đeo kính áp tròng…
Thông thường, bệnh này không để lại sẹo nếu được điều trị đúng cách. Tuy nhiên, nếu bệnh kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, có thể gây tổn thương và để lại sẹo giác mạc.
Thời gian khỏi bệnh thường kéo dài khoảng vài tuần, có khi kéo dài đến vài tháng hoặc lâu hơn, tùy vào nguyên nhân và mức độ tổn thương.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Để phòng ngừa viêm giác mạc chấm nông, cần chú ý đến việc giữ vệ sinh và bảo vệ đôi mắt, đeo kính áp tròng đúng cách, đồng thời cần xử trí các bệnh lý khác về mắt khác như khô mắt, viêm kết mạc… kịp thời. Trong trường hợp gặp phải các dấu hiệu như cộm xốn, mờ mắt, sợ sáng hoặc đỏ mắt kéo dài, hãy đến bệnh viện có chuyên khoa mắt để được chẩn đoán và điều trị. Đặc biệt không nên tự ý mua thuốc nhỏ mắt khi không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa, tránh làm tình trạng trở nên trầm trọng hơn.
