Amidan có đốm trắng cần điều trị như thế nào?

Amidan có đốm trắng không phải bệnh lý độc lập mà là triệu chứng lâm sàng có thể cảnh báo bệnh tại vùng hầu họng. Vậy tại sao amidan có đốm hạt trắng? Điều trị amidan mảng trắng như thế nào?

Nguyên nhân gây ra amidan có đốm trắng

Amidan là hai khối mô mềm thuộc hệ thống bạch huyết, nằm ở hai bên thành họng. Chức năng chính là bảo vệ cơ thể trước sự xâm nhập của các tác nhân gây bệnh như virus và vi khuẩn qua đường miệng và mũi. Một số nguyên nhân gây ra hiện tượng amidan có đốm trắng bao gồm:

1. Viêm amidan cấp ( Acute Tonsillitis)

Đây là tình trạng amidan bị viêm và sưng to, thường do nhiễm virus, vi khuẩn. Tác nhân vi khuẩn gây bệnh phổ biến là liên cầu khuẩn nhóm A (Streptococcus pyogenes). Khi amidan bị nhiễm trùng, hệ thống miễn dịch phản ứng bằng cách tiết ra mủ để tiêu diệt mầm bệnh. Bệnh này thường gặp ở trẻ em độ tuổi đi học, đặc biệt khi vào mùa lạnh. Bệnh thường không quá nguy hiểm nhưng cần điều trị và nghỉ ngơi đầy đủ để tránh tiến triển thành viêm mạn tính, gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe.

2. Nấm miệng (Oral Thrush)

Nấm miệng (tưa miệng) do nấm Candida albicans gây ra, khiến vùng amidan và niêm mạc họng xuất hiện những mảng trắng như kem. Nấm thường lan lên lưỡi, vòm miệng và hai bên má trong, gây đau rát, khó nuốt, mất vị giác và cảm giác như có bông gòn trong miệng. Nhiễm nấm miệng hay gặp ở người suy giảm miễn dịch (người nhiễm HIV, mắc bệnh ung thư), người bị đái tháo đường, dùng kháng sinh dài ngày, hoặc dùng corticoid dạng hít nhưng chưa súc miệng kỹ. Nghiện thuốc lá nặng hoặc vệ sinh răng miệng kém ở người mang răng giả cũng tạo điều kiện cho nấm phát triển, gây ra tình trạng có đốm trắng ở amidan.

3. Sỏi amidan (Tonsilloliths/ Tonsil stones)

Sỏi amidan (hay còn gọi là bã đậu amidan, bã nhầy vôi hóa) là những khối cứng, có màu trắng hoặc vàng, hình thành bên trong các khe rãnh tự nhiên của amidan. Thành phần của sỏi bao gồm vi khuẩn, dịch nhầy, mẫu thức ăn vụn, tế bào chết tích tụ, sau đó bị vôi hóa theo thời gian. Nhiều người có sỏi nhưng không nhận biết được cho đến khi sỏi phát triển lớn, gây triệu chứng khó chịu. Trong một số trường hợp, bã nhầy vô hóa có thể tạo ổ cho vi khuẩn phát triển, dẫn tới viêm nhiễm amidan tái diễn.

4. Viêm họng do liên cầu khuẩn Streptococcus (Strep Throat)

Viêm họng liên cầu khuẩn là nguyên nhân phổ biến gây đốm mủ trắng trên amidan. Bệnh do liên cầu Streptococcus pyogenes gây ra, thường khởi phát đột ngột với triệu chứng đau họng nghiêm trọng, đau khi nuốt, sốt cao, amidan sưng đỏ có mủ trắng. Theo nghiên cứu, viêm họng liên cầu thường xảy ra ở trẻ em với tỷ lệ 40% và ở người lớn là khoảng 15%. Bệnh lây lan qua giọt bắn hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện, hoặc khi người khỏe mạnh tiếp xúc với bề mặt có chứa vi khuẩn rồi chạm tay vào mũi miệng. Đa số trường hợp viêm họng do liên cầu có thể tự khỏi trong khoảng 1 tuần, nhưng một số ca có thể tiến triển nặng, cần điều trị bằng kháng sinh để phòng ngừa biến chứng nghiêm trọng như sốt Scarlet (ban đỏ) hoặc sốt thấp khớp. (1)

5. Bệnh tăng bạch cầu đơn nhân (Mononucleosis)

Tăng bạch cầu đơn nhân nhiễm trùng (thường gọi là bệnh mono hoặc “bệnh hôn nhau”) do virus Epstein-Barr (EBV) gây ra, thường gặp ở thanh thiếu niên, người trẻ tuổi. Bệnh lây qua đường nước bọt (khi hôn, dùng chung đồ dùng ăn uống) nên dễ lan truyền trong cộng đồng. Đây cũng là một trong số những nguyên nhân khiến amidan có đốm trắng (nhưng ít gặp). Bệnh hình thành các mảng mủ trắng bám quanh amidan và họng. Triệu chứng của bệnh mono bao gồm sốt, đau họng, mệt mỏi rã rời, đau đầu, đau nhức cơ thể và hạch bạch huyết sưng ở cổ hoặc nách. Đôi khi gan và lách cũng sưng to, ban đỏ xuất hiện trên da. Đa số trường hợp sẽ hồi phục trong 2- 4 tuần, nhưng tình trạng mệt mỏi có thể kéo dài vài tháng sau đó.

Triệu chứng đi kèm khi amidan có hạt trắng

Amidan xuất hiện đốm trắng thường đi kèm với một số triệu chứng toàn thân hoặc triệu chứng tại chỗ như:

1. Đau họng, sốt và nổi hạch cổ

Trường hợp amidan có đốm trắng do nhiễm trùng thường khởi phát bằng dấu hiệu sốt và đau họng đột ngột. Người bệnh có cảm giác đau rát họng, đau tăng khi nuốt, kèm theo sốt cao và hạch bạch huyết ở cổ sưng đau. Amidan sưng to và có thể đỏ, trên bề mặt nổi rõ các mảng trắng hoặc mủ. Cơ thể cũng có phản ứng mệt mỏi, đau nhức toàn thân.

2. Hơi thở hôi, có cảm giác vướng họng

Hơi thở có mùi hôi là triệu chứng thường gặp khi amidan có hạt trắng, đặc biệt trong trường hợp sỏi amidan, viêm amidan hốc mủ. Người bệnh còn có cảm giác như có vật lạ mắc kẹt trong họng, gây khó chịu hoặc kích ứng liên tục.

3. Triệu chứng cảnh báo nguy hiểm

Mặc dù hầu hết các trường hợp amidan có đốm trắng là do nhiễm trùng thông thường, tuy nhiên người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu nghiêm trọng sau:

• Sốt cao dai dẳng hoặc kiệt sức: Sốt trên 38–39ºC kéo dài nhiều ngày không giảm, kèm mệt mỏi kiệt sức hoặc choáng váng.
• Đau họng dữ dội, sưng tấy chặn đường thở hoặc khó nuốt nghiêm trọng: Amidan và họng sưng quá mức gây khó thở, khó mở miệng, tăng đau khi nuốt, dẫn đến không ăn uống được.
• Triệu chứng bất thường khác: Vàng da, vàng mắt, đau đầu dữ dội kèm cứng cổ (nghi ngờ viêm màng não), hoặc hơi thở hôi kéo dài dù vệ sinh răng miệng sạch sẽ, hạch cổ nổi cục to, có máu trong nước bọt hoặc đờm.

Cách chẩn đoán amidan có đốm trắng

Để xác định nguyên nhân gây đốm trắng trên amidan, bác sĩ thường khai thác triệu chứng và tiến hành thăm khám kỹ vùng họng miệng. Trước tiên, bác sĩ dùng đèn soi quan sát và kiểm tra vùng cổ. Thông thường, viêm amidan do vi khuẩn có thể gây sưng hạch bạch huyết, còn sỏi amidan đơn thuần không gây sưng.

Sau đó, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện một số xét nghiệm, kỹ thuật cận lâm sàng để hỗ trợ xác định chẩn đoán, bao gồm:

• Xét nghiệm máu để xem số lượng bạch cầu và chỉ số CRP, giúp đánh giá mức độ viêm trong cơ thể.
• Phết họng – nuôi cấy vi khuẩn/nấm để xác định tác nhân gây bệnh.
• Nội soi tai mũi họng để quan sát rõ vị trí và mức độ tổn thương.

Amidan có đốm trắng có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp amidan có đốm trắng không gây nguy hiểm đến tính mạng, nhưng nếu không điều trị kịp thời hoặc đúng cách, có thể gây ra biến chứng nặng.

Chẳng hạn, viêm họng do liên cầu khuẩn có thể gây biến chứng sốt thấp khớp, viêm cầu thận. Viêm nhiễm nặng có thể tiến triển thành áp-xe, gây chèn ép đường thở.

Nếu đốm trắng trên amidan kéo dài bất thường, người bệnh nên chủ động đến bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Cách xử trí khi amidan có đốm trắng

Tùy theo nguyên nhân, tình trạng bệnh… mà cách xử trí amidan có hạt trắng sẽ khác nhau. Với những trường hợp nhẹ, người bệnh có thể tự chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Nếu bệnh nặng, khởi phát do vi khuẩn, virus, nấm, cần sử dụng thuốc đặc hiệu hoặc phẫu thuật theo chỉ định của bác sĩ.

1. Điều trị y tế

Quá trình điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, tình trạng bệnh… Một số phương pháp được áp dụng như:

• Dùng thuốc kháng sinh: Nếu nguyên nhân gây amidan có đốm trắng là do nhiễm vi khuẩn, bác sĩ thường chỉ định dùng thuốc kháng sinh trong 5–10 ngày. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý dùng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ do có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh hoặc lờn thuốc.
• Dùng thuốc kháng nấm: Với nguyên nhân gây bệnh là do nấm Candida, bác sĩ có thể chỉ định dùng thuốc kháng nấm dạng dung dịch súc miệng hoặc viên ngậm, sử dụng trong 7–14 ngày.
• Điều trị virus: Nếu đốm trắng do virus gây ra, kháng sinh hầu như không đem lại hiệu quả. Trong trường hợp này, bác sĩ thường điều trị triệu chứng bằng các loại thuốc hạ sốt, giảm đau. Với bệnh tăng bạch cầu đơn nhân, người bệnh được khuyến nghị hạn chế vận động mạnh để phòng ngừa nguy cơ vỡ lách.
• Thủ thuật hoặc phẫu thuật: Với viêm amidan mạn tính hoặc tái phát nhiều, phẫu thuật cắt amidan được bác sĩ cân nhắc thực hiện nhằm loại bỏ ổ nhiễm trùng. Trong một số trường hợp ít gặp, khi sinh thiết phát hiện bạch sản hoặc nghi ngờ ung thư amidan, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp sớm bằng phẫu thuật hoặc laser để loại bỏ hoàn toàn tổn thương.

Biện pháp chăm sóc tại nhà

Các biện pháp này có thể hỗ trợ giảm nhẹ triệu chứng và đẩy nhanh quá trình hồi phục, nhưng không thay thế hoàn toàn các phương pháp điều trị y tế.

• Súc miệng bằng nước muối sinh lý: Đây là một biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả cao. Súc miệng với nước muối ấm nhiều lần trong ngày giúp làm sạch, sát khuẩn vùng họng, từ đó giảm viêm và loại bỏ vi khuẩn.
• Uống đủ nước ấm: Uống nhiều nước ấm, súp ấm hoặc trà ấm pha mật ong, gừng, chanh có thể làm dịu cơn đau, giữ cho cổ họng ẩm và giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng hiệu quả.
• Nghỉ ngơi và áp dụng chế độ ăn uống khoa học: Nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể tập trung năng lượng chống lại bệnh tật. Nên ăn các loại thức ăn mềm, dễ nuốt và tránh dùng các chất kích thích như khói thuốc lá, rượu bia, hoặc thức ăn cứng, cay nóng, có tính axit.
• Loại bỏ sỏi amidan tại nhà đúng cách: Đối với các trường hợp sỏi nhỏ, không gây triệu chứng, người bệnh có thể dùng tăm bông ấn nhẹ vào mô amidan gần sỏi, hoặc dùng máy tăm nước áp suất thấp để xịt nhẹ nhàng làm sỏi bong ra. Cần lưu ý rằng những thao tác này phải được thực hiện cẩn thận, dưới sự hướng dẫn của bác sĩ, để tránh gây tổn thương hoặc nhiễm trùng.

Phòng ngừa

Mỗi người có thể phòng ngừa tình trạng amidan có đốm hạt trắng bằng những biện pháp sau:

• Khám sức khỏe định kỳ: Người có tiền sử viêm amidan mạn tính hoặc sỏi amidan tái phát nên khám chuyên khoa Tai Mũi Họng định kỳ 1-2 năm/lần.
• Giữ vệ sinh răng miệng – họng: Vệ sinh răng miệng đúng cách giúp hạn chế vi khuẩn và mảnh vụn thức ăn, từ đó giảm nguy cơ viêm nhiễm, hình thành sỏi amidan. Người bệnh nên đánh răng tối thiểu 2 lần mỗi ngày, dùng chỉ nha khoa, làm sạch lưỡi và súc miệng thường xuyên bằng nước muối sinh lý hoặc dung dịch sát khuẩn.
• Tăng cường miễn dịch: Hệ miễn dịch khỏe mạnh là tuyến phòng thủ tối ưu. Áp dụng chế độ ăn cân bằng, giàu vitamin và khoáng chất giúp duy trì sức đề kháng của cơ thể. Nên bổ sung thực phẩm chứa vitamin C (cam quýt, ớt chuông đỏ, kiwi), vitamin E (hạnh nhân, hạt hướng dương), kẽm, selen, cùng tỏi, gừng, rau xanh có đặc tính chống viêm. Mỗi người cần ngủ đủ giấc, tập thể dục đều đặn và uống đủ nước (khoảng 40 ml/kg cân nặng mỗi ngày). Sử dụng các loại đồ uống ấm như trà xanh, trà gừng hay nước chanh mật ong cũng hỗ trợ làm dịu họng và tăng cường miễn dịch.

Tóm lại, amidan có đốm trắng có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân, từ các bệnh nhiễm trùng thông thường đến các bệnh lý mạn tính. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt cao, khó thở, khó nuốt, đau họng kéo dài, người bệnh nên đến bệnh viện có chuyên khoa Tai Mũi Họng để được bác sĩ thăm khám và điều trị kịp thời. Mỗi người nên xây dựng cho mình thói quen vệ sinh răng miệng, ăn uống đủ chất, khám sức khỏe định kỳ 1-2 lần/năm để bảo vệ sức khỏe.