Các bệnh da xuất huyết tăng sắc tố khá phổ biến

Bệnh da xuất huyết tăng sắc tố (PPD) là nhóm bệnh da liễu đặc trưng bởi những mảng da có màu nâu đỏ hoặc vàng nâu, hình thành do hiện tượng rò rỉ máu từ các mao mạch nhỏ dưới da. Bệnh có nhiều dạng khác nhau, mỗi dạng có biểu hiện riêng nên đôi khi dễ bị nhầm lẫn với viêm mạch. Hãy cùng tìm hiểu cụ thể về vấn đề da liễu này qua bài viết sau.

Bệnh da xuất huyết tăng sắc tố là gì?

Bệnh da xuất huyết tăng sắc tố (Pigmented Purpuric Dermatoses – PPD) là nhóm bệnh da mạn tính, thường gặp ở người trưởng thành. Tổn thương thường xuất hiện ở vùng cẳng chân, đặc trưng bởi sự xuất hiện các chấm hoặc mảng da màu nâu đỏ do hồng cầu thoát ra khỏi các mao mạch nhỏ rồi bị phân hủy, để lại sắc tố hemosiderin (một dạng sắc tố chứa sắt) trong mô da. Người bệnh thường không có triệu chứng rõ rệt, đôi khi chỉ cảm thấy ngứa nhẹ.

Các thể bệnh đặc trưng và biểu hiện lâm sàng

• Bệnh Schamberg: là thể thường gặp nhất của bệnh da xuất huyết tăng sắc tố. Biểu hiện bằng các chấm xuất huyết nhỏ rải rác, dần lan rộng thành mảng màu nâu đỏ hoặc nâu sẫm. Tổn thương chủ yếu ở hai cẳng chân, tiến triển mạn tính với các đợt bùng phát xen kẽ giai đoạn thuyên giảm.
• Bệnh Majocchi (xuất huyết hình vòng giãn mạch): đặc trưng bởi các đốm hoặc mảng xuất huyết hình vòng, trung tâm nhạt màu dần, viền ngoài có các mạch máu giãn nhỏ. Bệnh thường gặp ở trẻ em và thanh niên, đặc biệt ở nữ giới.
• Lichen vàng (lichen aureus): khởi phát đột ngột với các sẩn hoặc mảng da màu vàng gỉ sắt/vàng đồng. Tổn thương tiến triển chậm, kéo dài dai dẳng và hiếm khi tự khỏi.
• Xuất huyết ngứa (itching purpura): đặc trưng bởi các mảng xuất huyết hoặc tăng sắc tố lớn, kèm cảm giác ngứa rõ rệt hoặc dữ dội.
• Bệnh Doucas-Kapetanakis: biểu hiện giống chàm, với mảng da xuất huyết có vảy mịn và chấm đỏ rải rác. Da vùng tổn thương dày nhẹ, bệnh có thể nặng lên hoặc giảm đi theo từng giai đoạn.
• Bệnh Gougerot-Blum: tổn thương dạng liken, màu đỏ tím, xen lẫn chấm xuất huyết nhỏ. Thường ngứa, đối xứng hai bên, tiến triển mạn tính, dễ nhầm với u Kaposi (loại ung thư mạch máu ác tính).

Dạng không điển hình hiếm gặp:

• Ban xuất huyết ngứa lan tỏa: xuất hiện các mảng màu cam đến nâu, khởi phát nhanh nhưng tiến triển mạn tính.
• Viêm mao mạch tuyến tính một bên, xuất huyết sắc tố phân đoạn hoặc bệnh mao mạch tứ giác: tổn thương phân bố theo đường thẳng, theo vùng da hoặc theo phân đoạn, đôi khi tự hồi phục.
• Ban xuất huyết sắc tố dạng hạt: các mảng hoặc sẩn đỏ nâu, thường ở đầu gối và mắt cá chân, tiến triển dai dẳng và hay gặp ở người châu Á.

Nguyên nhân gây bệnh da xuất huyết tăng sắc tố

Nguyên nhân chính xác gây ra bệnh da xuất huyết tăng sắc tố (PPD) hiện vẫn chưa được xác định rõ ràng, do đó phần lớn trường hợp được coi là vô căn. Tuy nhiên, nhiều yếu tố được cho là có liên quan và kích hoạt tình trạng này, bao gồm ứ trệ máu tĩnh mạch mạn tính; vận động nhiều, đứng lâu làm tăng áp lực mao mạch; thành mao mạch yếu dễ vỡ; uống rượu và nhiễm trùng tại chỗ.

PPD cũng có thể là phản ứng quá mẫn với một số loại thuốc như aspirin, acetaminophen, hydralazine, interferon alpha, hoặc thuốc tránh thai tiêm chứa medroxyprogesterone… Ngoài ra, PPD đôi khi xuất hiện cùng với các bệnh lý toàn thân như tiểu đường; các bệnh tự miễn như viêm khớp dạng thấp và lupus ban đỏ hệ thống; rối loạn tuyến giáp; bệnh gan; rối loạn mỡ máu và một số loại ung thư hiếm gặp.

Tìm hiểu thêm:

• Sắc tố da và những bệnh lý liên quan thường gặp
• Nơ vi hắc tố bẩm sinh có đáng lo ngại?

Biến chứng có thể gặp

Bệnh da xuất huyết tăng sắc tố thường lành tính và hiếm khi gây biến chứng nghiêm trọng. Trong một số ít trường hợp, bệnh có thể liên quan đến u lympho tế bào T tại da. Ngoài ra, các tổn thương sau khi lành thường để lại vùng da sậm màu sau viêm, khó phục hồi hoàn toàn ngay cả sau điều trị.

Phương pháp chẩn đoán

Việc chẩn đoán PPD thường cần kết hợp giữa đánh giá lâm sàng và các xét nghiệm chuyên sâu nhằm loại trừ các nguyên nhân xuất huyết khác và xác định bản chất của tổn thương da.

• Khám lâm sàng và khai thác bệnh sử: bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, thời gian xuất hiện và tiến triển của các mảng da đổi màu để định hướng ban đầu.
• Xét nghiệm máu: bao gồm công thức máu để kiểm tra số lượng tiểu cầu và xét nghiệm chức năng đông máu cơ bản. Mục đích chính là loại trừ nguyên nhân xuất huyết da do giảm tiểu cầu hoặc rối loạn đông máu toàn thân.
• Sinh thiết da: đây là phương pháp quyết định để xác định chính xác bệnh và loại trừ các bệnh lý da khác. Khi quan sát mẫu da dưới kính hiển vi, bác sĩ sẽ thấy hình ảnh đặc trưng gồm các tế bào lympho và đại thực bào tập trung quanh mao mạch nông, hồng cầu thoát ra ngoài mạch, và sự lắng đọng sắc tố hemosiderin (yếu tố tạo màu nâu sậm). Mức độ lắng đọng này thay đổi tùy theo giai đoạn bệnh.
• Soi da (Dermoscopy): là kỹ thuật không xâm lấn, sử dụng kính phóng đại để quan sát rõ hơn cấu trúc vi mô của tổn thương da. Hình ảnh soi da điển hình cho thấy các điểm xuất huyết nhỏ và vùng tăng sắc tố hemosiderin phân bố không đều, giúp hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn ngay tại phòng khám.
• Nghiệm pháp dây thắt (Tourniquet test): Dùng để đánh giá độ bền của thành mao mạch. Nếu thành mạch kém bền, sẽ xuất hiện các chấm xuất huyết nhỏ dưới da. Do bệnh da xuất huyết tăng sắc tố (Pigmented Purpuric Dermatoses – PPD) có đặc điểm viêm nhẹ quanh mao mạch và tăng tính thấm thành mạch, nghiệm pháp này có thể cho kết quả dương tính. Tuy nhiên, đây là xét nghiệm không đặc hiệu và chỉ mang tính hỗ trợ trong chẩn đoán.

Điều trị các bệnh da xuất huyết tăng sắc tố

Mục tiêu chính của điều trị là giảm triệu chứng, cải thiện thẩm mỹ và hạn chế tiến triển. Trong nhiều trường hợp nhẹ, nếu tổn thương không gây khó chịu, người bệnh chỉ cần theo dõi định kỳ. Hiện chưa có phương pháp điều trị đặc hiệu, tùy thuộc vào mức độ và loại tổn thương bác sĩ sẽ có chỉ đình phù hợp:

• Thuốc bôi: corticosteroid tại chỗ có thể giúp giảm viêm và ngứa trong giai đoạn tiến triển, tuy nhiên hiệu quả thường tạm thời và dễ tái phát sau khi ngưng thuốc. Thuốc ức chế calcineurin (pimecrolimus, tacrolimus) là lựa chọn thay thế an toàn hơn khi cần điều trị kéo dài hoặc ở vùng da nhạy cảm, nhờ nguy cơ tác dụng phụ thấp hơn corticosteroid.
• Thuốc uống: được cân nhắc trong các trường hợp nặng, dai dẳng hoặc kháng trị. Các loại thuốc có thể được chỉ định bao gồm pentoxifylline, colchicine, dapsone, methotrexate hoặc cyclosporine. Những thuốc này cần chỉ định cẩn trọng do nguy cơ tác dụng phụ. Ngoài ra, các thuốc hỗ trợ thành mạch như vitamin C, canxi dobesilate hoặc flavonoid có thể giúp tăng cường sức bền thành mạch và giảm xuất huyết, nhưng hiệu quả còn hạn chế.
• Quang trị liệu (Phototherapy): có thể cân nhắc ở trẻ em hoặc tổn thương lan rộng không đáp ứng thuốc bôi, tuy nhiên hiệu quả còn hạn chế và cần theo dõi y tế kỹ lưỡng.
• Liệu pháp laser: một số nghiên cứu báo cáo rằng liệu pháp laser có thể mang lại hiệu quả trong việc điều trị PPD, đặc biệt là đối với các trường hợp kháng trị hoặc tổn thương khu trú.

Biện pháp hỗ trợ và phòng ngừa tái phát

Để hạn chế tái phát và kiểm soát triệu chứng, người bệnh nên thực hiện một số biện pháp chăm sóc cơ bản:

• Uống đủ nước và duy trì chế độ ăn cân đối, giàu vitamin C, flavonoid và các khoáng chất cần thiết nhằm hỗ trợ sức khỏe thành mạch và làn da.
• Duy trì vận động nhẹ nhàng, đều đặn; tránh đứng lâu hoặc để chân thấp trong thời gian dài để giảm ứ trệ tĩnh mạch.
• Giữ tinh thần thoải mái bằng các hoạt động thư giãn như thiền hoặc yoga, góp phần nâng cao sức khỏe tổng thể.
• Tránh các yếu tố kích thích như rượu, thuốc lá, nhiệt độ cao hoặc quần áo bó sát gây cản trở tuần hoàn.
• Kiểm soát tốt các bệnh lý mạch máu và bệnh mạn tính khác để hạn chế làm nặng thêm tình trạng da.

Các biện pháp trên không thay thế điều trị y khoa nhưng có thể giúp giảm nguy cơ tái phát và hỗ trợ điều trị.

Để đặt lịch khám, tư vấn với các bác sĩ tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Tóm lại, bệnh da xuất huyết tăng sắc tố thường lành tính, tiến triển chậm nhưng có thể kéo dài, ảnh hưởng đến thẩm mỹ và tâm lý của người bệnh. Phát hiện sớm, chăm sóc da đúng cách và tái khám định kỳ sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.