Khám vận nhãn là một phương pháp kiểm tra mắt chuyên biệt, đánh giá khả năng vận động của nhãn cầu. Vậy cụ thể khám vận nhãn (khám dây thần kinh số 3, 4, 6) diễn ra như thế nào?
Vận nhãn được điều khiển bởi một hệ thống phức tạp gồm các cơ vận nhãn, dây thần kinh sọ và trung tâm điều khiển ở não bộ. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong hệ thống này đều có thể gây rối loạn vận nhãn.
Khám vận nhãn là bước đánh giá chức năng của các dây thần kinh sọ liên quan đến vận động mắt (dây thần kinh số III – vận nhãn chung, số IV – ròng rọc, số VI – vận nhãn ngoài). Qua đó, bác sĩ có thể phát hiện nhiều bệnh lý thần kinh và nhãn khoa như: (1)
Các dụng cụ cần thiết để khám chức năng vận nhãn, gồm:
Cùng một số dụng cụ khác tùy thuộc vào cơ sở y tế và phương pháp khám của bác sĩ.
Cách khám vận nhãn có thể được tiến hành theo những bước sau:
Quá trình kiểm tra vận động của mắt thường được thực hiện theo các bước sau: (2)
Nhìn chung, mắt của chúng ta di chuyển linh hoạt nhờ 6 cơ chính:
Khi các dây thần kinh III, IV, VI điều khiển các cơ vận nhãn này bị tổn thương, hoạt động của mắt cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Cụ thể:
Sụp mí mắt là tình trạng mí mắt trên bị sụp xuống thấp hơn bình thường, có thể che một phần hoặc toàn bộ con ngươi. Khi khám, bác sĩ sẽ yêu cầu người bệnh nhìn thẳng để đánh giá mức độ sụp ở một hoặc cả hai mắt. Nếu cần, bác sĩ sẽ dùng thước đo nhỏ để đo khoảng cách từ bờ mí mắt đến trung tâm đồng tử. Ngoài ra, người bệnh cũng có thể được yêu cầu chớp mắt nhiều lần, hoặc giữ mắt mở trong thời gian ngắn để kiểm tra xem mí có mỏi và sụp thêm không.
Phát hiện sụp mí rất quan trọng vì nó có thể là dấu hiệu của các bệnh lý tiềm ẩn như: tổn thương dây thần kinh vận nhãn, hội chứng Horner (rối loạn thần kinh giao cảm vùng mặt và mắt), hay các bệnh thần kinh – cơ như nhược cơ.
Đầu tiên, bác sĩ sẽ quan sát đồng tử trong điều kiện ánh sáng mờ. Đồng tử bình thường có kích thước khoảng 3mm; nếu lớn hơn 5 mm là giãn đồng tử, nhỏ hơn 2 mm là co đồng tử. Sự thay đổi kích thước này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn như:
Tiếp theo, bác sĩ sẽ tiến hành kiểm tra phản xạ ánh sáng bằng cách chiếu đèn vào từng mắt. Nếu đồng tử không phản ứng với ánh sáng nhưng vẫn co lại khi nhìn gần, người bệnh có nguy cơ mắc hội chứng Argyll-Robertson – dấu hiệu cảnh báo bệnh giang mai, viêm não, xơ cứng rải rác hoặc tổn thương tuyến tùng.
Cuối cùng, nếu nghi ngờ liệt cơ vận nhãn gây song thị, bác sĩ có thể thực hiện test Lancaster. Người bệnh sẽ được xác định hướng gây song thị rõ nhất – đây thường là hướng của cơ mắt bị yếu. Sau đó, bác sĩ đeo kính đỏ vào một mắt và yêu cầu người bệnh chỉ ra hình ảnh nào nằm ngoài cùng. Mắt cho hình ảnh lệch chính là mắt bị tổn thương.
Khám vận nhãn giúp bác sĩ phát hiện những dấu hiệu bất thường, cảnh báo tổn thương dây thần kinh sọ như: nhìn đôi, lác mắt, sụp mi, giãn đồng tử,… Để xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh, bác sĩ có thể chỉ định người bệnh thực hiện thêm một số kiểm tra, xét nghiệm như:
Phương pháp này sử dụng tia X để tạo ra các lát cắt hình ảnh chi tiết của não và hốc mắt. Chụp CT có thể phát hiện sớm các bất thường cấu trúc như chấn thương, xuất huyết hoặc khối u gây chèn ép lên dây thần kinh sọ.
Kỹ thuật không xâm lấn này sử dụng từ trường mạnh và sóng radio, tạo ra hình ảnh có độ phân giải cao hơn so với CT. MRI có thể đánh giá chi tiết mô mềm, phát hiện các tổn thương nhỏ, viêm nhiễm ảnh hưởng đến dây thần kinh – não.
Thủ thuật này được tiến hành bằng cách lấy một lượng nhỏ dịch não tủy (chất lỏng bao quanh não và tủy sống) để phân tích trong phòng thí nghiệm. Phương pháp này rất quan trọng trong việc chẩn đoán các bệnh lý viêm nhiễm, nhiễm trùng hoặc một số bệnh lý thần kinh tự miễn.
Đây là một biến thể của chụp CT thông thường, người bệnh được tiêm thuốc cản quang vào tĩnh mạch, làm nổi bật hình dạng các mạch máu và mô ở một phần cơ thể. Phương pháp giúp phát hiện các vấn đề về mạch máu như phình động mạch, dị dạng, tắc nghẽn mạch máu gây tổn thương dây thần kinh.
Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, người dân nên đến cơ sở y tế, bệnh viện càng sớm càng tốt. Đây có thể là dấu hiệu tổn thương dây thần kinh vận nhãn (dây III, IV, VI) cần được bác sĩ thăm khám và chẩn đoán kịp thời:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Bài viết đã cung cấp thông tin góp phần giải đáp thắc mắc về quá trình khám vận nhãn. Tùy theo tình trạng mỗi người, bác sĩ có thể khám lâm sàng kèm chẩn đoán hình ảnh hoặc xét nghiệm để chẩn đoán chính xác bệnh lý. Người có biểu hiện bất thường như nhìn đôi, lác mắt, sụp mí, đau đầu dữ dội không rõ nguyên nhân nên chủ động thăm khám sớm tại chuyên khoa thần kinh, nhãn khoa của các cơ sở y tế uy tín. Việc phát hiện bệnh từ giai đoạn sớm giúp bác sĩ có thể can thiệp đúng thời điểm, tăng hiệu quả điều trị, giảm thiểu các di chứng nặng nề.
