Ung thư giai đoạn cuối bị phù chân do đâu? Cách khắc phục giảm nhẹ

Phù chân là triệu chứng khá phổ biến ở người bệnh ung thư giai đoạn cuối, gây cảm giác nặng nề, khó chịu và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Triệu chứng này có thể bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Qua bài viết dưới đây, bác sĩ CKII Nguyễn Trần Anh Thư, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết lý do người bệnh ung thư giai đoạn cuối bị phù chân và cách giảm nhẹ triệu chứng này.

Tại sao ung thư giai đoạn cuối bị phù chân?

Phù chân là một biểu hiện lâm sàng thường gặp ở người bị ung thư giai đoạn cuối. Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, phản ánh sự tiến triển của ung thư. Dưới đây là các nguyên nhân chính gây phù chân ở người bệnh, bao gồm: (1)

• Tắc nghẽn hệ bạch huyết: Đây là một nguyên nhân đặc trưng và phổ biến ở người bệnh K. Các tế bào ung thư có thể di căn đến các hạch bạch huyết ở vùng chậu hoặc bẹn, gây tắc nghẽn hệ thống dẫn lưu bạch huyết. Sự tắc nghẽn này ngăn chặn dịch bạch huyết lưu thông bình thường, dẫn đến sự tích tụ dịch và gây phù nề.
• Suy giảm chức năng các cơ quan quan trọng: Ở giai đoạn tiến xa, ung thư có thể ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến hoạt động của tim, gan và thận. Khi các cơ quan này suy yếu sẽ dẫn đến tình trạng suy tim, suy gan và suy thận. Tất cả đều có thể dẫn đến phù nề, nhất là ở vùng chân.
• Suy dinh dưỡng và giảm protein máu: Người bệnh K giai đoạn cuối thường gặp tình trạng suy kiệt, chán ăn; dẫn đến suy dinh dưỡng và giảm tổng lượng protein trong máu, đặc biệt là albumin. Albumin có vai trò quan trọng trong việc duy trì áp suất keo, sự thiếu hụt protein này làm giảm khả năng giữ nước trong mạch máu, góp phần gây phù.
• Tác dụng phụ của thuốc điều trị: một số thuốc hóa trị (taxanes, cisplatin,..), corticosteroids hoặc các liệu pháp nhắm trúng đích có thể gây giữ nước, tăng tính thấm mao mạch hoặc rối loạn chức năng nội mô, dẫn đến phù.
• Giảm khả năng vận động: Người bệnh K giai đoạn cuối thường có sức khỏe yếu, ít vận động. Việc này góp phần làm ứ trệ dịch và gây phù.

Triệu chứng phù chân do ung thư giai đoạn cuối như thế nào?

Phù chân là một triệu chứng thường gặp ở người bệnh giai đoạn cuối, có thể khởi phát âm thầm nhưng tiến triển nặng dần theo thời gian. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn làm giảm đáng kể chất lượng cuộc sống của người bệnh. Các biểu hiện lâm sàng thường gặp, bao gồm:

• Ban đầu, người bệnh có thể nhận thấy chân chỉ hơi sưng nhẹ. Tuy nhiên, theo thời gian, tình trạng sưng sẽ tăng lên đáng kể, khiến chân trở nên to hơn so với bình thường. Sự khác biệt về kích thước giữa 2 chân có thể trở nên rõ rệt.
• Vùng da bị phù thường có cảm giác căng bóng do sự tích tụ dịch bên dưới.
• Cảm giác nặng nề, khó chịu ở chân, làm hạn chế khả năng di chuyển và vận động.
• Da chân bị phù có thể trở nên dày hơn hoặc cứng hơn so với da ở vùng khác trên cơ thể.

Ngoài ra, người bệnh có thể gặp thêm các triệu chứng khác, như:

• Đau nhức âm ỉ hoặc đau khi vận động.
• Khó khăn khi cử động.
• Da đổi màu,…

Tình trạng phù chân có phải dấu bệnh K giai đoạn cuối trở nặng không?

Có, tình trạng phù chân có thể là một dấu hiệu cho thấy bệnh đang tiến triển nặng hơn. Tuy nhiên phù chân là triệu chứng không đặc hiệu, có thể gặp trong nhiều tình trạng bệnh khác. Từ những nguyên nhân lành tính như người bệnh bất động kéo dài, suy dinh dưỡng,… đến những nguyên nhân nghiêm trọng hơn như có thể gặp trong nhiều tình trạng bệnh như suy tạng, thuyên tắc tĩnh mạch sâu, hoặc lan rộng của ung thư.

Người bệnh cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế khẩn cấp ngay lập tức nếu có bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, vì chúng có thể báo hiệu một tình trạng nghiêm trọng:

• Khó thở hoặc hụt hơi đột ngột: Có thể gợi ý tình trạng thuyên tắc phổi- một cấp cứu nội khoa.
• Đau đột ngột kèm theo sưng tấy: Gợi ý thuyên tắc tĩnh mạch sâu, đặc biệt khi đau tăng khi đứng, đi lại.
• Phù lan rộng nhanh chóng hoặc lan lên thân trên: Có thể báo hiệu chèn ép tĩnh mạch chủ dưới hoặc hội chứng chèn ép hệ thống bạch huyết trung tâm.
• Vùng phù đỏ, ấm, đau khi chạm vào: Nghi ngờ viêm mô tế bào hoặc nhiễm trùng mô mềm.
• Tăng cân nhanh không rõ nguyên nhân: Có thể do giữ nước toàn thân hoặc tràn dịch (màng bụng, màng phổi,…).
• Bí tiểu hoặc bí đại tiện: Có thể do nguyên nhân chèn ép tủy sống hoặc khối u vùng chậu.

Cách chẩn đoán phù chân do ung thư

Việc xác định nguyên nhân gây phù chân ở người bệnh, đòi hỏi bác sĩ phải thăm khám, kiểm tra một cách có hệ thống và toàn diện. Phù không chỉ là một triệu chứng mà có thể phản ánh tình trạng lan rộng của khối u, chèn ép hoặc suy chức năng cơ quan do sự tiến triển của bệnh ác tính. Do đó, mục tiêu của chẩn đoán là tìm ra nguyên nhân gây phù, từ đó đưa ra hướng xử trí phù hợp và hiệu quả. Các bước thường bao gồm:

• Thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng: Bác sĩ sẽ hỏi rất chi tiết về tiền sử bệnh của bạn, các triệu chứng đi kèm (như sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi, khó thở, đau, thay đổi thói quen tiểu,…) và tiền sử gia đình. Việc ấn lõm và đánh giá mức độ phù là một phần của bước này, giúp bác sĩ xác định xem có phù hay không và mức độ nặng nhẹ.
• Xét nghiệm máu tổng quát: Các xét nghiệm này giúp đánh giá chức năng của các cơ quan quan trọng như gan, thận, tim và kiểm tra các dấu hiệu viêm nhiễm, thiếu máu hoặc các bất thường về protein máu, vốn có thể là nguyên nhân gây phù hoặc liên quan đến ung thư.
• Chẩn đoán hình ảnh: Đây là nhóm phương pháp rất quan trọng để tìm kiếm khối u hoặc các nguyên nhân gây chèn ép, tắc nghẽn.
  • Siêu âm: Thường là phương pháp đầu tiên để đánh giá vùng sưng, có thể phát hiện cục máu đông (huyết khối tĩnh mạch sâu) hoặc các khối u lớn chèn ép mạch máu, hạch bạch huyết sưng to.
  • Chụp CT-scan (Computed Tomography) hoặc MRI (Magnetic Resonance Imaging): Những kỹ thuật này cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về các cơ quan nội tạng, hạch bạch huyết và mạch máu. Chúng giúp bác sĩ xác định vị trí, kích thước khối u, mức độ di căn, hoặc các nguyên nhân gây chèn ép lên hệ thống tuần hoàn, bạch huyết.
  • Chụp X-quang: dùng để phát hiện nhanh tràn dịch màng phổi, tổn thương di căn phổi,…
• Các xét nghiệm chuyên biệt khác: Xét nghiệm nước tiểu 24 giờ (nếu nghi ngờ hội chứng thận hư). Chọc hút dịch mô kẽ hoặc sinh thiết hạch (trong trường hợp phù do hạch lớn hoặc nghi ngờ phù bạch huyết do di căn). Tùy thuộc vào các triệu chứng và kết quả ban đầu, bác sĩ có thể yêu cầu thêm.

Cách khắc phục tình trạng phù chân cho người bệnh ung thư giai đoạn cuối

Phù chân ở người bệnh ung thư giai đoạn cuối có thể gây ra cảm giác nặng nề, hạn chế vận động và làm giảm chất lượng cuộc sống. Việc kiểm soát phù cần được cá thể hóa, dựa trên xác định nguyên nhân, thể trạng người bệnh và mục tiêu chăm sóc. Dưới đây là một số biện pháp thường được áp dụng, bao gồm: (2)

• Sử dụng vớ áp lực hoặc băng ép y khoa: Đây là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để kiểm soát phù chân. Vớ hoặc băng ép được thiết kế để tạo áp lực nhẹ nhàng lên vùng chân bị sưng, giúp đẩy dịch ứ đọng trở lại hệ tuần hoàn và ngăn ngừa dịch tích tụ thêm. Sử dụng vớ áp lực hoặc băng ép cũng hỗ trợ cải thiện lưu thông máu.
• Tránh quần áo, giày dép bó sát: Việc lựa chọn trang phục bó sát có thể cản trở lưu thông máu và làm tình trạng sưng tấy trở nên nghiêm trọng hơn. Nên ưu tiên quần áo rộng rãi, thoải mái và giày dép vừa vặn.
• Nâng cao chân khi nghỉ ngơi: Đứng hoặc ngồi một chỗ quá lâu có thể khiến chất lỏng dồn xuống chân và bàn chân, làm phù trầm trọng hơn. Khi nghỉ ngơi hoặc nằm, hãy kê chân lên cao hơn tim bằng gối hoặc ghế đẩu.
• Vận động nhẹ nhàng và đi bộ ngắn: Các hoạt động thể chất nhẹ nhàng như đi bộ ngắn có thể cải thiện lưu thông máu và giúp di chuyển chất lỏng trong cơ thể. Điều này cần được thực hiện dưới sự hướng dẫn của y tá hoặc bác sĩ để đảm bảo phù hợp với tình trạng sức khỏe của người bệnh.
• Chế độ ăn uống cân bằng và hợp lý: Việc điều chỉnh chế độ ăn có thể hỗ trợ giảm phù. Hạn chế các thực phẩm chứa nhiều natri (muối) như khoai tây chiên, thịt xông khói, jambon và súp đóng hộp, vì muối có thể làm cơ thể giữ nước.
• Sử dụng thuốc lợi tiểu: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể kê đơn thuốc lợi tiểu để giúp cơ thể đào thải chất lỏng dư thừa thông qua việc nước tiểu. Các loại thuốc thường dùng bao gồm hydrochlorothiazide và furosemide.

Việc điều trị và xử trí phù chân ở người bệnh K giai đoạn cuối nên phối hợp đa chuyên khoa. Mục tiêu chính là giảm khó chịu, phòng biến chứng và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.

Hỗ trợ chăm sóc người bệnh ung thư giai đoạn cuối bị phù chân

Ở giai đoạn cuối bệnh ung thư, phù chân không chỉ là biểu hiện của sự tiến triển bệnh, mà còn ảnh hưởng đến khả năng vận động, sự thoải mái và chất lượng cuộc sống. Trong giai đoạn này, vai trò của gia đình và người chăm sóc là vô cùng quan trọng, không chỉ giúp người bệnh về mặt thể chất mà còn là chỗ dựa tinh thần quý giá.

• Phù chân thường gây khó khăn và đau đớn khi di chuyển. Gia đình cần chủ động hỗ trợ người bệnh đi lại an toàn. Đồng thời, khuyến khích các bài tập chân nhẹ nhàng như co duỗi cổ chân, xoay bàn chân (nếu người bệnh đủ sức) để cải thiện lưu thông máu và giảm sưng.
• Hãy giúp người bệnh dọn dẹp phòng và môi trường sống, đảm bảo luôn thoáng mát, sạch sẽ và khô ráo. Thường xuyên vệ sinh vùng chân bị phù một cách nhẹ nhàng, sau đó thoa kem dưỡng ẩm không mùi để da không bị khô nứt, giúp phòng ngừa nhiễm trùng.
• Gia đình hãy thường xuyên quan sát mức độ sưng, màu sắc da và bất kỳ dấu hiệu khác thường nào liên quan. Gia đình nên chủ động trao đổi những thông tin này với bác sĩ để có kế hoạch điều trị kịp thời.
• Người bệnh đang ở đầy biến động về cảm xúc như lo âu, buồn bã, sợ hãi hoặc thậm chí trầm cảm. Sự hiện diện, đồng hành và lắng nghe của gia đình có thể xoa dịu những nỗi lo âu. Gia đình hãy cùng người bệnh duy trì những hoạt động nhẹ nhàng mà họ yêu thích (nghe nhạc, xem ảnh gia đình, đọc kinh, nói chuyện…) giúp mang lại cảm giác an toàn và kết nối. Tuy nhiên, khuyến khích người bệnh tự thực hiện những việc nhỏ mà họ còn khả năng, để duy trì cảm giác tự chủ và phẩm giá cá nhân.

Có thể phòng ngừa phù chân ở người bệnh ung thư giai đoạn cuối không?

Dù không thể phòng ngừa hoàn toàn tình trạng phù chân ở tất cả người bệnh K giai đoạn cuối; tuy nhiên, việc can thiệp sớm và chủ động vẫn có thể giúp giảm nguy cơ khởi phát phù, hạn chế mức độ nặng và cải thiện chất lượng sống đáng kể cho họ. Điều quan trọng là người bệnh nên duy trì hoạt động thể chất phù hợp theo khả năng, xây dựng chế độ ăn uống lành mạnh, tuân thủ chặt chẽ lời khuyên và chỉ dẫn của bác sĩ để quản lý bệnh nền cũng như các triệu chứng đi kèm.

Nếu bạn nhận thấy các dấu hiệu bất thường hoặc tình trạng phù chân trở nên nghiêm trọng, hãy đến ngay Khoa Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM. Đây là địa chỉ uy tín trong khám và điều trị ung thư tại TP.HCM, nổi bật với:

• Đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm, tận tâm và nhiệt huyết, luôn đặt sức khỏe và sự thoải mái của khách hàng lên trên hết.
• Trang thiết bị y tế hiện đại, như robot phẫu thuật Da Vinci Xi, máy chụp MRI 3 Tesla, và hệ thống CT-scan 1975 lát cắt.
• Cập nhật liên tục các loại thuốc điều trị ung thư mới nhất và hiệu quả nhất theo phác đồ chuẩn quốc tế.

Sống chung với bệnh là một hành trình đầy thử thách. Người bệnh ung thư giai đoạn cuối bị phù chân phải đối mặt thêm với chứng phù nề có thể càng làm tăng thêm gánh nặng. Tuy nhiên, điều quan trọng cần nhớ là bạn không hề đơn độc, đừng ngần ngại lên tiếng ngay lập tức nếu bạn cảm thấy có bất kỳ điều gì không ổn hoặc tình trạng phù nề có vẻ tệ hơn. Hãy nhớ rằng, bạn là người hiểu rõ cơ thể mình nhất và và việc chia sẻ cùng mọi người xung quanh là vô cùng quan trọng trong quá trình điều trị bệnh.