Tình trạng trẻ khó ngủ khiến nhiều bậc cha mẹ lo lắng. Trẻ khó vào giấc ngủ có thể do nhiều tác nhân, yếu tố nguy cơ gây ra, về lâu dài sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe, tinh thần và sự phát triển của trẻ. Vậy trẻ trằn trọc khó ngủ do đâu? Làm sao để có thể giúp trẻ ngủ ngon hơn?
Trẻ khó ngủ là tình trạng trẻ khó vào giấc ngủ, dễ giật mình tỉnh giấc lúc nửa đêm hoặc thức dậy quá sớm. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, các vấn đề về giấc ngủ xảy ra khá phổ biến, bao gồm cả tình trạng khó ngủ. Mất ngủ ở trẻ em có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh cho đến độ tuổi thanh thiếu niên.
Trẻ cần có nhiều thời gian để ngủ hơn so với người lớn. Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ khuyến nghị lượng giấc ngủ cho trẻ em như sau:
Tình trạng khó ngủ khiến trẻ ngủ không đủ thời gian khuyến nghị kể trên. Trẻ mất ngủ có thể diễn ra theo hai trường hợp. Một là, mất ngủ ngắn hạn, chỉ kéo dài khoảng vài ngày hoặc vài tuần. Hai là, mất ngủ dài hạn, kéo dài khoảng một tháng hoặc lâu hơn.
Các vấn đề về giấc ngủ có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, hoạt động và hành vi của trẻ. Về lâu dài, tình trạng mất ngủ khiến trẻ mệt mỏi, tăng động, khó kiểm soát cảm xúc… Trẻ em khó ngủ cũng có thể khiến người chăm sóc bị mất ngủ, gây căng thẳng và làm xáo trộn cuộc sống. Thế nên cần sớm tìm hiểu nguyên nhân để có phương hướng xử trí phù hợp, hiệu quả.(1)
Tình trạng mất ngủ ở trẻ em có thể có mối liên hệ với các bệnh lý, vấn đề về tâm lý hoặc là hệ quả của chế độ dinh dưỡng không hợp lý… Cần tìm hiểu đúng tác nhân, yếu tố nguy cơ khiến trẻ bị khó ngủ để can thiệp hiệu quả, có thể bao gồm:(2)
Một số vấn đề về sức khỏe có thể là tác nhân gây mất ngủ ở trẻ em, như chứng ngưng thở khi ngủ, hen suyễn, viêm tai giữa, tăng động giảm chú ý, hội chứng chân tay bồn chồn… Bệnh lý có thể khiến trẻ ngủ không ngon, gây ra nhiều triệu chứng khác làm ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Các chứng bệnh như trào ngược dạ dày thực quản, tiêu chảy, đầy hơi… có thể gây phản ứng kích thích sinh lý lúc ngủ, khiến trẻ buồn tiểu, buồn đi ngoài nên dễ thức giấc giữa đêm.
Căng thẳng có thể gây mất ngủ ở trẻ, mức độ và nguyên nhân gây căng thẳng có thể khác nhau theo từng độ tuổi. Trẻ em thường cảm thấy lo lắng về những thứ như bóng tối, tiếng động lạ… Khi bước sang độ tuổi vị thành niên, trẻ bắt đầu thay đổi về mặt cảm xúc và thể chất, lo lắng nhiều hơn về học tập, bạn bè, ngoại hình… Cảm giác lo sợ và thay đổi tâm sinh lý có thể khiến trẻ khó ngủ, ngủ không sâu giấc.
Bóng đè là tình trạng mất kiểm soát cơ trong lúc ngủ, khiến tay chân không thể cử động trong khi vẫn còn khả năng nhận thức. Bóng đè thường chỉ diễn ra trong khoảng vài phút, gây áp lực đè nặng lên lồng ngực. Nhiều người cho rằng tình trạng bóng đè có liên quan đến vấn đề tâm linh, đặc biệt là ở trẻ nhỏ. Điều này càng làm cho cảm giác lo lắng gia tăng, khiến khó ngủ, ngủ trong sợ hãi.
Tác dụng của một số loại thuốc có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ của trẻ nhỏ như thuốc chống trầm cảm, thuốc cảm lạnh và cúm, thuốc dùng trong điều trị rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)… Các loại thuốc này có thể làm cho tinh thần của trẻ tỉnh táo hơn, không cảm thấy buồn ngủ, trằn trọc khó ngủ.
Chế độ dinh dưỡng hàng ngày có vai trò quan trọng đối với giấc ngủ của trẻ nhỏ. Trong một số trường hợp, trẻ khó ngủ có thể là do cơ thể đang thiếu hụt vi chất, ví dụ như: thiếu magie, protein, omega-3, kẽm – những chất có tác dụng làm dịu và ổn định thần kinh, cân bằng hormone trong cơ thể, giúp ngủ ngon, sâu giấc hơn.
Thiếu chất không chỉ gây mất ngủ mà còn có thể dẫn đến suy dinh dưỡng ở trẻ nhỏ, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ trong tương lai.
Xem thêm: Trẻ trằn trọc khó ngủ thiếu chất gì?
Trẻ em không phải là đối tượng thường xuyên sử dụng rượu bia, tuy nhiên, caffeine có trong nước uống tăng lực, cà phê, trà hoặc nước ngọt cũng có thể kích thích hệ thần kinh tỉnh táo, gây khó ngủ ở trẻ. Tiêu thụ caffeine càng nhiều, lượng canxi đào thải qua nước tiểu càng lớn, làm tăng nguy cơ thiếu hụt canxi khiến trẻ còi xương, thấp bé, nhẹ cân, suy dinh dưỡng.
Trẻ thường có một số biểu hiện sau:
Vào ban ngày, những dấu hiệu mất ngủ ở trẻ em thường gặp là:
Quan sát những dấu hiệu bất thường về tình trạng giấc ngủ giúp cha mẹ theo dõi nhịp sinh học của trẻ và kịp thời liên hệ với bác sĩ trong trường hợp cần thiết.
Trẻ khó ngủ có nguy hiểm không còn tùy thuộc vào nguyên nhân. Đa số trường hợp đều là do những nguyên nhân tạm thời, thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu trẻ bị mất ngủ kéo dài kèm theo một số biểu hiện như ngáy to, khó thở, thở nhanh, sợ hãi khi tỉnh giấc… thì có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề sức khỏe thể chất hoặc tâm lý ở trẻ, cần được quan tâm.
Việc chẩn đoán tình trạng trẻ khó ngủ thường được thực hiện bởi các chuyên gia, bác sĩ chuyên khoa Thần kinh, giúp tìm hiểu nguyên nhân và đánh giá chu kỳ giấc ngủ của trẻ. Trong quy trình chẩn đoán, bác sĩ có thể thực hiện một hoặc một số phương pháp sau:
Nếu tình trạng khó ngủ ở trẻ kéo dài, có biểu hiện khó thở khi ngủ, ngáy to hoặc tinh thần có biểu hiện bất thường… thì nên đưa trẻ đi khám để chẩn đoán các vấn đề về sức khỏe thể chất và tâm lý. Một số vấn đề về giấc ngủ khác ở trẻ mà cha mẹ cần quan tâm có thể bao gồm:
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là cơ sở y tế uy tín giúp chẩn đoán, điều trị hiệu quả chứng thiếu ngủ, mất ngủ, rối loạn giấc ngủ… cho nhiều đối tượng người bệnh, bao gồm cả trẻ nhỏ, trẻ vị thành niên. Bệnh viện quy tụ đội ngũ bác sĩ có nhiều năm kinh nghiệm, được trang bị nhiều máy móc tân tiến, bao gồm cả máy đo đa ký giấc ngủ hiện đại. Quy trình khám chữa bệnh chuyên nghiệp với nhiều tiện ích y tế và áp dụng đầy đủ các chính sách bảo hiểm.
Trẻ em thường chưa hiểu rõ tầm quan trọng của giấc ngủ nên chưa biết cách xử lý khi bị khó ngủ như thế nào cho đúng, đặc biệt là ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Khi đó, sự hỗ trợ của cha mẹ đóng vai trò rất quan trọng, trẻ cần được chăm sóc sức khỏe thể chất lẫn tinh thần, có thể bao gồm:
Nếu do nguyên nhân bệnh lý, cha mẹ cần cho trẻ dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Dựa vào chứng bệnh cụ thể mà trẻ đang gặp phải, bác sĩ có thể chỉ định dùng loại thuốc cần thiết với liều lượng phù hợp. Cha mẹ cần cho trẻ dùng thuốc đúng loại, đúng liều lượng như bác sĩ chỉ dẫn, không tự ý thay đổi thuốc hoặc tăng/giảm liều thuốc nếu chưa được bác sĩ tư vấn. Không dùng thuốc ngủ cho trẻ, đặc biệt là ở trẻ dưới 5 tuổi.
Trị liệu hành vi nhận thức là các giải pháp thay đổi thói quen, hành vi và tâm lý để giúp trẻ ổn định tinh thần, nhờ đó ngủ ngon hơn. Kế hoạch trị liệu cụ thể được xây dựng dựa trên nguyên nhân, chẳng hạn như:
Để trị liệu hành vi nhận thức hiệu quả, cha mẹ cần thấu hiểu tâm lý và thói quen ở trẻ. Khi cần thiết, hãy đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được tư vấn.
Để khắc phục tình trạng, cha mẹ cần giúp trẻ thiết lập đồng hồ sinh học hợp lý bằng cách xây dựng thời gian biểu cho giấc ngủ rõ ràng. Tức là cần có kế hoạch cụ thể để trẻ có được khung giờ ngủ cố định, đi ngủ và thức dậy đúng thời gian.
Thời gian biểu cho giấc ngủ ở trẻ cần bao gồm cả giấc ngủ trưa với thời gian ngủ cân đối. Cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc xây dựng kế hoạch điều chỉnh giấc ngủ ở trẻ. Nếu thay đổi quá đột ngột, nhịp sinh học trong cơ thể của trẻ có thể bị rối loạn.
Một không gian yên tĩnh, thoải mái là điều kiện cần thiết giúp trẻ dễ ngủ và ngủ ngon hơn. Hai yếu tố quan trọng để tạo không gian ngủ lý tưởng cho trẻ là nhiệt độ và âm thanh. Theo đó, tiếng ồn trắng từ quạt có thể giúp trẻ dễ ngủ hơn, nhiệt độ phòng giữ khoảng 18 – 22oC (tùy điều kiện thời tiết) để trẻ cảm thấy thoải mái.
Cha mẹ cũng nên hạn chế những hoạt động có thể khiến trẻ phân tâm như xem tivi, điện thoại, các trò chơi… tối thiểu một giờ trước khi đi ngủ. Cha mẹ nên chọn cho trẻ mền gối mềm mại, để trẻ dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý vừa giúp trẻ có sức khỏe tốt, vừa ổn định tinh thần để trẻ ngủ ngon hơn. Biết được trẻ trằn trọc khó ngủ do thiếu chất gì giúp cha mẹ biết cách xây dựng thực đơn phù hợp mỗi ngày. Trẻ thường cần được bổ sung các thực phẩm giàu canxi, vitamin, magie, kẽm, chất béo… Cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để có thể xây dựng khẩu phần ăn cân bằng các dưỡng chất cần thiết cho trẻ.
Cách chế biến món ăn cho trẻ khác nhau tùy theo từng độ tuổi. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ nên ăn các món ăn mềm, dễ tiêu hóa như bột, cháo… Trẻ từ đủ 2 – 5 tuổi trở lên có thể bắt đầu ăn món ăn giống như người lớn, nhưng cần xé nhỏ thức ăn. Ngoài bữa ăn chính, cha mẹ có thể cho trẻ uống 1 ly sữa ấm trước khi ngủ để thư giãn tinh thần và cải thiện chất lượng giấc ngủ.
Ngoài việc khắc phục những vấn đề về bệnh lý và tâm lý, khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể chất, tập thể dục thường xuyên cũng là cách hiệu quả để góp phần cải thiện tình trạng khó ngủ ở trẻ. Hướng điều trị này đặc biệt thích hợp nếu nguyên nhân là do mắc chứng chân tay bồn chồn.
Vận động nhiều vào ban ngày khiến trẻ tiêu hao nhiều năng lượng, qua đó dễ đi vào giấc ngủ ban đêm hơn. Tuy nhiên, không nên để trẻ vận động mạnh trong khoảng ba giờ trước giờ đi ngủ. Chất lượng giấc ngủ của trẻ cũng có thể được cải thiện bằng một số biện pháp tự nhiên như mở nhạc nhẹ nhàng, đọc truyện cho trẻ nghe trước giờ ngủ…
Có thể phòng ngừa bằng cách ngăn ngừa các vấn đề về sức khỏe thể chất và tâm lý ở trẻ tiềm ẩn nguy cơ gây khó ngủ. Theo đó, có 4 khía cạnh quan trọng mà cha mẹ cần lưu ý để giúp trẻ duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần tốt, qua đó có thể ngủ ngon hơn, bao gồm:
Một số câu hỏi thường gặp liên quan đến tình trạng trẻ khó ngủ bao gồm:
Câu trả lời là có thể. Sự thay đổi thời tiết có thể làm ảnh hưởng đến cơ chế điều hòa thân nhiệt, nhịp sinh học và tâm trạng, khiến bị mất ngủ, ngủ không sâu giấc hoặc thức giấc nhiều lần trong đêm. Thay đổi thời tiết còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, khiến trẻ không thể ngủ do các triệu chứng khó chịu như nghẹt mũi, hắt hơi, ho…
Nguyên nhân có thể do cơ thể thiếu hụt các chất dinh dưỡng quan trọng như canxi, magie, sắt, photpho… Thiếu các vi chất này làm ảnh hưởng đến hoạt động của hệ thần kinh, tinh thần và chất lượng giấc ngủ. Nếu nghi ngờ do nguyên nhân này, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám để được bác sĩ tư vấn về chế độ dinh dưỡng phù hợp.
Vấn đề này có thể do nhiều nguyên nhân, không hẳn là dấu hiệu sớm của tự kỷ, nhưng cũng không loại trừ nguy cơ này. Một trong những biểu hiện khi bị tự kỷ ở trẻ là khó đi vào giấc ngủ, thường xuyên giật mình giữa đêm hoặc dậy rất sớm. Nhằm xác định chính xác có phải do tự kỷ không, cha mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để bác sĩ thăm khám.
Để giúp trẻ ngủ ngon tự nhiên, có thể bổ sung một số thực phẩm tốt cho giấc ngủ vào thực đơn hàng ngày của trẻ như sữa, cá, các món từ trứng, trái cây, ngũ cốc, các loại rau xanh… Những thực phẩm kể trên giàu dưỡng chất, giúp trẻ ngủ ngon, hỗ trợ tăng cường sức đề kháng. Cha mẹ nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng về cách xây dựng thực đơn phù hợp cho trẻ dựa theo từng độ tuổi.
Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Trẻ khó ngủ là tình trạng khá phổ biến nhưng không nên chủ quan. Về lâu dài, chứng mất ngủ có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe thể chất và tinh thần của trẻ. Nếu trẻ có biểu hiện bất thường khi ngủ, cha mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện thăm khám, điều trị sớm.
