Viêm phổi do RSV có những dấu hiệu gì? Điều trị như thế nào?

Viêm phổi do virus hợp bào hô hấp (RSV) là bệnh thường gặp ở trẻ em và trẻ sơ sinh, dễ gây biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị đúng cách, kịp thời. Trẻ bị viêm phổi do RSV có dấu hiệu gì? Điều trị thế nào? Có phải nhập viện không?

Viêm phổi do RSV là gì?

Viêm phổi do RSV là tình trạng viêm nhiễm cấp tính ở phổi do virus hợp bào hô hấp (RSV) gây ra. Đây là một loại nhiễm trùng đường hô hấp dưới, ảnh hưởng đến các phế nang (túi khí nhỏ trong phổi) và các mô xung quanh, gây ra tình trạng viêm, tích tụ dịch trong phế nang.

Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), hầu hết trẻ dưới 2 tuổi đều nhiễm RSV ít nhất 1 lần. Tại Hoa Kỳ, ước tính mỗi năm có khoảng 58.000-80.000 trẻ dưới 5 tuổi nhập viện do RSV. Bệnh do RSV gây ra có thể gây nhiều nguy hiểm ở trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ thuộc nhóm nguy cơ cao, bao gồm: (1)

• Trẻ sinh non.
• Trẻ dưới 12 tháng tuổi, đặc biệt là dưới 6 tháng tuổi.
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu.
• Trẻ có bệnh lý tim mạch, bệnh hô hấp mạn tính.
• Trẻ mắc hội chứng rối loạn thần kinh cơ, gặp khó khăn khi nuốt và làm sạch dịch nhầy tiết ra.

Nguyên nhân gây viêm phổi do RSV

Tên đầy đủ là Respiratory Syncytial Virus, thường được viết tắt là RSV. “Syncytial” (hợp bào) trong tên của virus đề cập đến khả năng của virus này làm cho các tế bào bị nhiễm kết hợp với nhau tạo thành các tế bào lớn hơn, đa nhân, được gọi là hợp bào (syncytia). Đây là một dấu hiệu đặc trưng khi quan sát dưới kính hiển vi.

RSV có khả năng lây lan nhanh chóng, chủ yếu lây truyền qua đường giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Ngoài ra, RSV có thể tồn tại nhiều giờ trên các bề mặt như bàn ghế, tay vịn, đồ chơi, dụng cụ ăn uống, khiến trẻ có thể nhiễm bệnh khi chạm vào và đưa tay lên mặt. Thống kê cho thấy 1 trẻ nhiễm bệnh có thể lây cho 5 trẻ khác, đặc biệt tại các nhà trẻ, trường học.

Yếu tố làm tăng nguy cơ bị viêm phổi do RSV

Viêm phổi do RSV có thể xảy ra ở bất kỳ trẻ nào, phổ biến hơn ở trẻ nhỏ, đặc biệt là những trẻ có các yếu tố nguy cơ sau:

• Trẻ thuộc nhóm đối tượng nguy cơ cao.
• Trẻ sinh sống trong môi trường ô nhiễm (khói thuốc lá, khói bếp, khói bụi xe cộ, không khí ô nhiễm).
• Trẻ trong độ tuổi đi nhà trẻ, trường học, thường xuyên tiếp xúc với môi trường đông người, công cộng.
• Trẻ sinh sống trong khu vực đang có dịch bệnh do RSV.
• Trẻ sống ở khu vực có thời tiết lạnh.

Dấu hiệu của viêm phổi do RSV

Sau thời gian ủ bệnh, các triệu chứng ban đầu của viêm đường hô hấp do RSV tương tự như cảm lạnh thông thường hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên. Sau một vài ngày, bệnh có thể chuyển biến thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Các triệu chứng ban đầu khi nhiễm RSV ở trẻ gồm: sổ mũi, ăn/uống kém, ho, có thể tiến triển thành thở khò khè hoặc khó thở.

Bệnh do virus RSV ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 6 tháng tuổi, các triệu chứng thường nghiêm trọng hơn như: bú kém, mệt mỏi, lờ đờ, có thể xuất hiện cơn ngưng thở (ngưng thở hơn 10 giây). Lưu ý, một số trẻ sơ sinh khi bị nhiễm RSV có thể không có biểu hiện sốt.

Chẩn đoán viêm phổi do RSV

Khi khám lâm sàng, bác sĩ sẽ kiểm tra cũng như đánh giá mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng viêm đường hô hấp: ho, sổ mũi, khó thở, thở khò khè… Bác sĩ sẽ hỏi bố mẹ một số thông tin về bệnh sử của trẻ như trẻ có phải sinh non hay có bệnh lý nền, tiền sử mắc bệnh hô hấp không? Các triệu chứng của trẻ xuất hiện đã lâu chưa? Bố mẹ đã làm gì để giúp trẻ giảm nhẹ các triệu chứng?

Tiếp đó, bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện một số cận lâm sàng để xác định tác nhân gây bệnh cũng như tình trạng sức khỏe của trẻ, từ đó xây dựng kế hoạch chăm sóc, điều trị phù hợp. Các cận lâm sàng này có thể bao gồm: chụp X-quang phổi, xét nghiệm máu, cấy dịch tiết đường hô hấp, nội soi phế quản, nuôi cấy dịch màng phổi, đo oxy xung, chụp CT ngực.

Điều trị viêm phổi do RSV

Hiện tại, chưa có thuốc đặc trị trực tiếp cho virus RSV. Việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và giảm nhẹ triệu chứng, giúp cơ thể tự phục hồi. Phương pháp điều trị viêm phổi do RSV sẽ tùy thuộc vào tình trạng sức khỏe của trẻ. Đối với những trường hợp bệnh được phát hiện sớm, bác sĩ sẽ kê thuốc và hướng dẫn chăm sóc, điều trị tại nhà:

• Dùng Paracetamol hoặc Ibuprofen theo liều lượng được khuyến cáo, đặc biệt với trẻ em cần có chỉ định của bác sĩ.
• Làm thông thoáng đường thở: Nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý và hút dịch mũi (đối với trẻ nhỏ) để giúp trẻ dễ thở và bú/ăn tốt hơn.
• Bù đủ nước: Cho bệnh nhân uống nhiều nước (nước lọc, sữa, oresol, súp…). Đối với trẻ nhỏ, chia nhỏ cữ bú/ăn để tránh nôn trớ.
• Tạo độ ẩm không khí: Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng để làm dịu đường hô hấp.
• Nghỉ ngơi đầy đủ: Đảm bảo bệnh nhân được nghỉ ngơi để cơ thể phục hồi.
• Tránh khói thuốc.

Những trường hợp có dấu hiệu nặng như khó thở, thở nhanh, tím tái, bỏ bú/ăn, li bì… cần được nhập viện để điều trị và theo dõi sát sao:

• Liệu pháp oxy: Cung cấp oxy bổ sung qua mũi hoặc mặt nạ để cải thiện tình trạng khó thở.
• Truyền dịch tĩnh mạch: Nếu bệnh nhân mất nước nghiêm trọng hoặc không thể uống đủ nước.
• Hỗ trợ hô hấp: Trong các trường hợp suy hô hấp nặng, có thể cần đến thở máy (đặt nội khí quản).
• Thuốc hỗ trợ:
  • Thuốc giãn phế quản: Có thể được xem xét để giúp mở rộng đường thở, nhưng hiệu quả còn tùy thuộc từng bệnh nhân.
  • Corticosteroid: Có thể được dùng để giảm viêm, nhưng cần cân nhắc.

Biến chứng của bệnh viêm phổi RSV

Viêm phổi RSV có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người già và người có sức đề kháng kém.

• Suy hô hấp cấp: Khó thở nghiêm trọng, cần thở oxy hoặc thậm chí thở máy.
• Phổi bị viêm nặng: Tình trạng viêm lan rộng khắp phổi.
• Bội nhiễm vi khuẩn: Nhiễm thêm vi khuẩn, làm bệnh nặng và khó điều trị hơn.
• Viêm tai giữa: Biến chứng phổ biến, đặc biệt ở trẻ em.
• Khò khè tái phát/Hen suyễn: Nguy cơ phát triển các vấn đề hô hấp mãn tính sau này, nhất là ở trẻ nhỏ từng bị nặng.
• Ngừng thở: Các cơn ngừng thở ngắn, đặc biệt nguy hiểm ở trẻ sơ sinh.
• Làm nặng thêm bệnh lý nền: Tình trạng của các bệnh tim hoặc phổi mãn tính (như COPD, hen suyễn) trở nên trầm trọng hơn.

Chăm sóc trẻ bị viêm phổi do RSV

Để tăng hiệu quả điều trị phổi bị viêm do RSV, giúp trẻ nhanh hồi phục, bệnh cạnh việc phối hợp chặt chẽ, tuân theo đúng chỉ định điều trị của bác sĩ, bố mẹ cần chăm sóc trẻ đúng cách: (2)

• Cho trẻ nghỉ ngơi nhiều hơn: Trẻ ngủ đủ và sâu giấc sẽ hồi phục nhanh hơn. Bố mẹ nên cho trẻ nghỉ ngơi trong không gian thông thoáng, yên tĩnh, để trẻ dễ ngủ và ngủ sâu giấc.
• Giữ ấm đúng cách: Bố mẹ cho trẻ mặc quần áo thoáng mát nhưng đủ ấm, tránh đắp chăn quá dày và duy trì nhiệt độ cơ thể ổn định.
• Cho trẻ uống đủ nước: Khuyến khích trẻ uống đủ nước để tránh mất nước. Bên cạnh nước lọc, bố mẹ có thể cho trẻ uống các loại nước ép trái cây, ăn thức ăn dạng lỏng như cháo, súp để bổ sung nước, giữ ẩm đường hô hấp. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ mẹ chia thành nhiều cữ bú nhỏ và cho trẻ bú thường xuyên hơn.
• Theo dõi thân nhiệt và hạ sốt đúng cách: Trẻ sốt cao, bố mẹ hạ sốt cho trẻ bằng thuốc acetaminophen, paracetamol hoặc ibuprofen theo đúng chỉ định của bác sĩ để giúp trẻ thoải mái hơn. Tuyệt đối không tự ý mua thuốc cho trẻ sử dụng vì việc sử dụng sai liều lượng có thể khiến trẻ gặp phải các tác dụng phụ nguy hiểm, gây tổn thương gan, thận hoặc ngộ độc.
• Giúp trẻ làm thông thoáng đường hô hấp: Thường xuyên vệ sinh mũi họng bằng nước muối sinh lý để làm sạch dịch mũi, long đờm và ngăn ngừa bít tắc. Bố mẹ có thể cân nhắc sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ để giúp làm dịu cảm giác khô khó chịu ở đường hô hấp cũng như cơn ho ở trẻ.
• Tái khám đúng hẹn hoặc khi có dấu hiệu bất thường: Điều này giúp bác sĩ theo dõi tình trạng sức khỏe, sự hồi phục của trẻ, có điều chỉnh hoặc can thiệp y tế kịp thời.

Biện pháp phòng ngừa phổi bị viêm do virus RSV

Trẻ từng mắc bệnh do RSV vẫn có nguy cơ tái nhiễm viêm phổi do virus này gây ra. Do đó, bố mẹ cần chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ hiệu quả, ngay cả khi trẻ trẻ đã được chữa khỏi bệnh. Một số biện pháp phòng ngừa viêm phổi do RSV hiệu quả: (3)

• Cho trẻ tiêm vaccine đủ mũi và đúng lịch theo khuyến cáo, đặc biệt là các vaccine phòng bệnh hô hấp như phế cầu, cúm mùa, ho gà để tăng cường miễn dịch và giảm nguy cơ mắc bệnh. Trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao, bố mẹ tham khảo ý kiến bác sĩ về biện pháp phòng ngừa RSV bằng kháng thể đơn dòng Palivizumab.
• Hạn chế cho trẻ tiếp xúc với nguồn bệnh, tránh đưa trẻ đến nơi đông người khi có dịch, đeo khẩu trang khi ra ngoài và không để trẻ tiếp xúc với người có triệu chứng ho, hắt hơi hoặc khói bụi, thuốc lá.
• Vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ, tắm rửa cho trẻ hàng ngày, súc miệng bằng nước muối sinh lý, không dùng chung đồ dùng cá nhân và khử khuẩn đồ dùng cá nhân, không gian sống định kỳ.
• Giữ ấm đúng cách, tránh sốc nhiệt đột ngột và hạn chế cho trẻ dùng đồ lạnh như ăn kem, uống nước đá.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học, đầy đủ với nhiều rau xanh, trái cây tươi và uống đủ nước sẽ giúp tăng cường đề kháng.
• Tạo thói quen, lối sống khoa học, ngủ đủ giấc và thường xuyên tập luyện thể dục thể thao vừa sức.
• Cho trẻ thăm khám sức khỏe định kỳ nhằm phát hiện sớm các vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.

Câu hỏi liên quan

Một số câu hỏi tường gặp về phổi bị viêm do RSV ở trẻ em:

1. Bệnh có nguy hiểm không?

Có, bệnh này có thể gây nguy hiểm nếu không được chăm sóc và điều trị đúng cách. Đặc biệt trẻ sinh non, có bệnh nền tim phổi hoặc hệ miễn dịch yếu, bệnh nguy cơ diễn biến nặng, gây biến chứng.

2. Viêm phổi do RSV có lây không?

Có, RSV là chủng virus có khả năng lây lan nhanh chóng, chủ yếu lây qua đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi họng, đồ vật bị nhiễm virus. Trẻ em, đặc biệt là trẻ nhỏ, rất dễ bị lây nhiễm khi tiếp xúc gần với người bệnh hoặc trong môi trường đông người như nhà trẻ, trường học.

3. Viêm phổi do RSV ở trẻ em có tự khỏi không?

Có, bệnh có thể tự khỏi trong một số trường hợp nhẹ, đặc biệt là ở những trẻ lớn có hệ miễn dịch khỏe mạnh. Tuy nhiên, bố mẹ vẫn nên cho trẻ đi khám và theo dõi sát triệu chứng của trẻ nhằm có biện pháp chăm sóc đúng cách cũng như can thiệp y tế kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

4. Viêm phổi do RSV ở trẻ em bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục ở trẻ bị bệnh này sẽ khác nhau ở từng trẻ, tùy thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ nghiêm trọng của bệnh, tình trạng sức khỏe ban đầu của trẻ, khả năng đáp ứng với điều trị… Nếu trẻ bị viêm phổi nhẹ, được chăm sóc và điều trị đúng cách và kịp thời, bệnh có thể khỏi sau khoảng 1-2 tuần. Nhưng nếu bị nặng, điều trị muộn hoặc có bệnh lý nền, quá trình điều trị thường sẽ phức tạp và kéo dài hơn.

5. Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Khi trẻ có dấu hiệu viêm đường hô hấp, bố mẹ nên đưa trẻ đến bệnh viện để được bác sĩ kiểm tra, xác định nguyên nhân và tư vấn chăm sóc, điều trị phù hợp. Đặc biệt, trẻ cần được đưa đến bệnh viện ngay nếu có các triệu chứng sau:

• Thở nhanh, thở gấp hoặc thở rút lõm ngực.
• Môi, đầu ngón tay, ngón chân tím tái.
• Sốt cao không thuyên giảm dù đã dùng thuốc hạ sốt.
• Bú kém, bỏ bú, nôn nhiều hoặc lừ đừ, khó đánh thức.
• Quấy khóc bất thường hoặc có dấu hiệu co giật.

Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về viêm phổi do RSV. Chăm sóc trẻ đúng cách, chủ động phòng ngừa RSV cho trẻ là yếu tố cần thiết để giúp trẻ giảm nguy mắc phải bệnh hô hấp do RSV gây ra.