7 cách phân loại suy tim phổ biến hiện nay theo mục tiêu cụ thể

Hiện nay, có nhiều phân loại suy tim nhằm giúp xác định mức độ bệnh từ nhẹ đến nặng với các triệu chứng tăng dần, đánh giá tình trạng tổn thương cơ tim. Từ đó, có phương pháp điều trị thích hợp nhằm cải thiện triệu chứng, nâng cao chất lượng đời sống cho bệnh nhân cũng như ngăn ngừa bệnh tiến triển gây biến chứng.

Phân loại suy tim là gì?

Phân loại suy tim là cơ sở giúp bác sĩ có cái nhìn rõ ràng hơn về mức độ nghiêm trọng của bệnh, từ đó đưa ra phương pháp điều trị phù hợp với từng bệnh nhân. Đây là một một hội chứng rối loạn chức năng tâm thất, xảy ra khi tim không còn đủ khả năng bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, gây ảnh hưởng đến tuần hoàn và chức năng các cơ quan.

Các triệu chứng thường gặp ở bệnh nhân bao gồm: khó thở, giảm khả năng gắng sức, phù, … khiến người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt hàng ngày, nguy hiểm hơn là có thể gặp các biến chứng nặng đe dọa tính mạng.

Để đánh giá mức độ ảnh hưởng của bệnh, các chuyên gia y tế sử dụng hệ thống phân loại giúp xác định tình trạng bệnh, từ nhẹ đến nặng. Hiện nay, suy tim có thể được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí khác nhau, phổ biến là phân loại theo giai đoạn tiến triển (A, B, C, D) hoặc theo mức độ triệu chứng (NYHA I, II, III, IV).

Mục tiêu của việc phân loại suy tim

Phân loại suy tim không chỉ giúp bác sĩ xác định tình trạng bệnh mà còn có vai trò quan trọng trong việc lựa chọn hướng điều trị suy tim hiệu quả, phù hợp cho từng bệnh nhân. Khi bệnh được phân loại chính xác, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ tiến triển bệnh, từ đó đưa ra các biện pháp phòng ngừa hoặc điều trị kịp thời. Đồng thời, phân loại còn giúp thiết lập mục tiêu điều trị cá nhân hóa, đảm bảo mỗi bệnh nhân được chăm sóc theo đúng mức độ bệnh lý của mình.

Quan trọng hơn, dựa vào hệ thống phân loại, có thể giúp theo dõi diễn biến sức khỏe, nhận biết những thay đổi bất thường và có kế hoạch kiểm soát bệnh lâu dài.

Những cách phân loại suy tim phổ biến hiện nay

Suy tim là tình trạng phức tạp và có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau nhằm giúp chẩn đoán và điều trị hiệu quả. Mỗi cách phân loại được dựa trên đặc điểm riêng của suy tim và mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe người bệnh.

1. Phân loại suy tim theo NYHA

Hệ thống phân loại theo Hiệp hội Tim mạch New York (NYHA) đánh giá suy tim dựa trên mức độ hạn chế của người bệnh khi hoạt động thể chất, những hạn chế/triệu chứng liên quan đến khó thở và hoặc đau thắt ngực. Phân loại suy tim theo NYHA được chia thành 4 độ:

• Độ 1 (NYHA I): Người bệnh không có triệu chứng khi hoạt động bình thường, tim vẫn đáp ứng tốt nhu cầu của cơ thể; đây là mức độ nhẹ nhất của suy tim;
• Độ 2 (NYHA II): Người bệnh có các triệu chứng nhẹ như mệt mỏi hoặc khó thở khi gắng sức, triệu chứng giảm khi nghỉ ngơi;
• Độ 3 (NYHA III): Các hoạt động thể chất bị giảm rõ rệt, triệu chứng khó thở, đau tức ngực xảy ra ngay cả khi vận động nhẹ; bệnh nhân cần được điều trị tích cực và theo dõi kỹ;
• Độ 4 (NYHA IV): Triệu chứng suy tim nghiêm trọng ngay cả khi nghỉ ngơi, người bệnh gặp khó khăn trong sinh hoạt, có thể bị phù, đau ngực liên tục hoặc khó thở nghiêm trọng; bệnh nhân cần nhập viện để điều trị tích cực hoặc chuẩn bị vào danh sách chờ ghép tim. (1)

2. Phân loại suy tim theo giai đoạn tiến triển

Suy tim là bệnh tiến triển theo thời gian và có thể được chia thành bốn giai đoạn, được ký hiệu bằng 4 chữ cái: A, B, C và D theo Đại học Tim mạch Hoa Kỳ/Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA):

• Giai đoạn A: Người bệnh có yếu tố nguy cơ phát triển bệnh suy tim vì có tiền sử gia đình hoặc có một hoặc nhiều tình trạng bệnh lý như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành… nhưng chưa có tổn thương thực thể ở tim;
• Giai đoạn B: Xuất hiện bất thường về cấu trúc tim như bệnh van tim, rối loạn nhịp tim… nhưng chưa có triệu chứng suy tim trên lâm sàng;
• Giai đoạn C: Có tổn thương cấu trúc tim như giai đoạn B kèm theo các triệu chứng cơ năng như khó thở, hụt hơi, ho khan, đau thắt ngực, phù…;
• Giai đoạn D: Suy tim tiến triển nặng, người bệnh cần được can thiệp bằng thuốc, dụng cụ tái đồng bộ cơ tim, đặt dụng cụ hỗ trợ thất hoặc ghép tim. (3)

3. Phân loại theo chứng năng suy tim

Dựa vào chức năng bơm máu của tim, bệnh được chia thành suy tim tâm thu và suy tim tâm trương:

• Suy tim tâm thu: Khi tim không thể co bóp đủ mạnh để đẩy máu đi nuôi cơ thể, gây giảm phân suất tống máu, nguyên nhân thường gặp là do nhồi máu cơ tim, viêm cơ tim hoặc bệnh cơ tim giãn gây tổn thương cơ tim;
• Suy tim tâm trương: Tim trở nên cứng, mất khả năng giãn nở, dẫn đến giảm lượng máu nhận vào tâm thất, làm ảnh hưởng đến khả năng cung cấp oxy cho cơ thể. Dạng suy tim này phổ biến ở người cao tuổi, phụ nữ và bệnh nhân tăng huyết áp. (2)

4. Phân loại theo thời gian tiến triển suy tim

Dựa trên thời gian tiến triển của bệnh, có thể được phân thành suy tim cấp tính và mạn tính. Sự khác biệt giữa hai loại này không chỉ nằm ở tốc độ diễn biến bệnh, mà còn ảnh hưởng đến phương pháp điều trị và khả năng kiểm soát bệnh:

• Suy tim cấp tính: Phát triển đột ngột và các triệu chứng nghiêm trọng nhưng cải thiện nhanh chóng như khó thở nặng, nhịp tim nhanh, hồi hộp, tăng cân nhanh, sưng phù, đau ngực dữ dội. Nguyên nhân phổ biến gây suy tim cấp là do nhồi máu cơ tim, nhiễm trùng, rối loạn nhịp tim dẫn đến giảm đột ngột khả năng bơm máu của tim;
• Suy tim mạn tính: Dạng suy tim này phổ biến hơn tình trạng cấp tính, xảy ra khi các triệu chứng xuất hiện chậm và dần nặng theo thời gian do tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, bệnh van tim hoặc tổn thương cơ tim lâu năm. Khác với trường hợp cấp tính, suy tim mạn không có sự suy giảm đột ngột, nhưng vẫn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống nếu không được kiểm soát tốt.

5. Phân loại suy tim theo cung lượng tim

Phân loại dựa trên lượng máu tim bơm ra mỗi phút để đáp ứng nhu cầu của cơ thể gồm: suy tim cung lượng thấp và cung lượng cao.

• Suy tim cung lượng thấp: Xảy ra khi tim không bơm đủ máu để cung cấp oxy cho các cơ quan trong cơ thể, dẫn đến giảm hiệu quả tuần hoàn. Các triệu chứng phổ biến gồm mệt mỏi, da xanh xao, chóng mặt, khó thở, tay chân lạnh, do cơ thể không được cung cấp đủ oxy và dưỡng chất cần thiết;
• Suy tim cung lượng cao: Xảy ra khi tim hoạt động quá mức nhưng vẫn không đáp ứng đủ nhu cầu oxy của cơ thể, khiến hệ tuần hoàn mất cân bằng. Nguyên nhân thường gặp là do cường giáp, thiếu máu nặng, nhiễm trùng toàn thân, rò động – tĩnh mạch hoặc bệnh Beriberi do thiếu vitamin B1, khiến cơ thể có nhu cầu trao đổi chất cao nhưng tim không thể bơm đủ máu.

6. Phân loại suy tim theo vị trí

Dựa vào vị trí tổn thương của buồng tim có thể chia thành:

• Suy tim trái: Thất trái bị suy yếu hoặc tổn thương, không thể bơm đủ máu đến cơ thể và các cơ quan chính. Máu bị ứ ở các mạch máu phổi, gây ứ máu ở phổi, dẫn đến khó thở, ho và phù phổi cấp.
• Suy tim phải: Thất phải bị suy yếu hoặc tổn thương, không thể bơm đủ máu đến phổi để lấy oxy mới đưa đến bên trái của tim. Máu có xu hướng ứ ở các tĩnh mạch hệ thống, gây ứ máu ở hệ tuần hoàn ngoại vi, dẫn đến phù chân, gan to và suy giảm chức năng thận.
• Suy tim toàn bộ: Là tình trạng cả tâm thất trái và phải đều bị tổn thương, thường gặp trong giai đoạn nặng của bệnh tim mạch.

7. Phân loại suy tim theo phân suất tống máu (EF)

Phân suất tống máu (EF – Ejection Fraction) là chỉ số đo lường lượng máu mà tâm thất bơm ra trong mỗi lần co bóp so với tổng lượng máu có trong tâm thất. Đây là thông số quan trọng giúp bác sĩ đánh giá mức độ suy tim và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Dựa vào EF, tình trạng này được chia thành 4 loại chính bao gồm:

• Suy tim phân suất tống máu giảm (HFrEF): Suy tim có triệu chứng với LVEF ≤40%, tim mất khả năng co bóp hiệu quả, khiến lượng máu được đẩy đi nuôi cơ thể bị suy giảm;
• Suy tim phân suất tống máu giảm nhẹ (HFmrEF): Suy tim có triệu chứng với LVEF từ 41-49%, có đặc điểm trung gian giữa HFrEF và HFpEF;
• Suy tim phân suất tống máu bảo tồn (HFpEF): Suy tim có triệu chứng với LVEF ≥50%, tim vẫn co bóp tốt nhưng khả năng giãn nở để nhận máu bị suy giảm, dẫn đến lượng máu bơm đi không đủ;
• Suy tim có cải thiện phân suất tống máu (HFimpEF): Là phân loại mới được định nghĩa là suy tim có triệu chứng với LVEF ban đầu ≤40%, tăng ≥10 điểm so với LVEF ban đầu và phép đo thứ hai LVEF >40%.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao lại có nhiều phương pháp phân loại suy tim?

Vì suy tim là bệnh lý phức tạp với nhiều nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng khác nhau, nên cần có nhiều phương pháp phân loại để đánh giá chính xác tình trạng bệnh. Mỗi cách phân loại dựa trên tiêu chí riêng như triệu chứng lâm sàng, cấu trúc tim, mức độ tổn thương hoặc khả năng bơm máu của tim, giúp bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Sử dụng đa dạng phương pháp phân loại không chỉ hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn mà còn giúp theo dõi tiến triển bệnh và điều chỉnh liệu pháp một cách tối ưu cho bệnh nhân.

2. Cách phân loại suy tim nào phổ biến tại Việt Nam?

Tại Việt Nam, phân loại suy tim được sử dụng rộng rãi nhất là phân độ suy tim của Hiệp hội Tim mạch New York (NYHA), giúp đánh giá khả năng hoạt động thể chất của bệnh nhân. Ngoài ra, phân loại theo giai đoạn tiến triển (A, B, C, D) theo Đại học Tim mạch Hoa Kỳ/Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (ACC/AHA) cũng được áp dụng rộng rãi để xác định mức độ nghiêm trọng của suy tim và có phác đồ điều trị thích hợp.

3. Khi nào nên đi khám suy tim?

Người bệnh nên đi khám suy tim nếu xuất hiện triệu chứng như khó thở kéo dài, mệt mỏi, phù hoặc đau tức ngực không rõ nguyên nhân. Nếu các triệu chứng xuất hiện ngay cả khi nghỉ ngơi, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh cần kiểm tra ngay. Bên cạnh đó, người có tiền sử bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc gia đình có người mắc bệnh tim nên thăm khám, tầm soát nhằm giúp phát hiện bệnh sớm và có phương pháp ngăn ngừa bệnh tiến triển.

Đối với bệnh nhân suy tim, cần tuân thủ lịch tái khám để bác sĩ theo dõi khả năng đáp ứng điều trị. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc có dấu hiệu nặng hơn, người bệnh cần đến gặp bác sĩ ngay để kiểm tra và được điều chỉnh phương pháp điều trị.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị trực tiếp với các bác sĩ tại Trung tâm Tim mạch, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin sau:

Mỗi phân loại suy tim sẽ được dựa trên những tiêu chí khác nhau để đánh giá tình trạng bệnh nhân. Thông qua việc lựa chọn phân loại suy tim thích hợp, đánh giá chính xác sẽ giúp bác sĩ lê phác đồ điều trị hiệu quả cho từng bệnh nhân.