Huyết áp tâm trương thấp: Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Huyết áp tâm trương thấp là tình trạng có thể gặp phải ở bất cứ ai, phổ biến hơn ở những người sau tuổi 50 và người đang dùng thuốc điều trị. Chỉ số này giảm thấp làm tăng nguy cơ tổn thương tim, mắc bệnh mạch vành, suy tim tâm trương, thậm chí đe dọa tính mạng người bệnh. Vậy chỉ số tâm trương như thế nào là thấp? Bệnh có thể gây ra các triệu chứng gì?

Huyết áp tâm trương thấp là gì?

Huyết áp tâm trương thấp là tình trạng áp lực máu giữa các nhịp tim thấp hơn bình thường khi tim giãn.

Chỉ số huyết áp được thể hiện bằng 2 giá trị: chỉ số tâm thu (số lớn) và chỉ số tâm trương (số nhỏ). Trong đó huyết áp tâm trương biểu thị cho áp lực dòng máu tác động lên thành mạch khi tim nghỉ ngơi giữa các nhịp co bóp. Chỉ số tâm trương có ý nghĩa quan trọng, giúp bác sĩ đánh giá mức huyết áp và chẩn đoán tình hình sức khỏe tim mạch của một người.

Ở đa số người trưởng thành, huyết áp khỏe mạnh duy trì ở mức 120/80 mmHg, trong đó chỉ số tâm trương lý tưởng dao động trong khoảng 75-80 mmHg. Nếu chỉ số này giảm xuống mức dưới 60 mmHg được coi là tình trạng huyết áp tâm trương giảm thấp. (1)

Nguyên nhân huyết áp tâm trương thấp?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng huyết áp tâm trương giảm thấp, bao gồm các lý do dưới đây.

1. Tuổi tác

Trong khi huyết áp tâm thu có xu hướng tăng dần theo tuổi tác, huyết áp tâm trương lại có xu hướng giảm, nhất là sau tuổi 50. Tình trạng này xảy ra do thành động mạch mất đi độ đàn hồi, trở nên xơ cứng hơn, khiến máu không được đẩy ra liên tục khi tim nghỉ giữa 2 lần co bóp. (2)

2. Cơ thể mất nước

Mất nước là nguyên nhân gây hạ huyết áp, khiến chỉ số tâm trương giảm. Nếu cơ thể không được bù nước kịp thời, chỉ số huyết áp có thể giảm thấp tới mức nguy hiểm. Tình trạng này có thể xảy ra ở những bệnh nhân đang sử dụng thuốc lợi tiểu, khi lượng nước mất đi nhiều hơn lượng nạp vào.

3. Lý do tim mạch

Một số vấn đề tim mạch như tổn thương van tim, suy tim, nhịp tim chậm có thể gây hạ huyết áp, khiến chỉ số tâm trương xuống thấp hơn mức bình thường.

4. Rối loạn nội tiết

Nội tiết tố bị rối loạn cũng là một trong những nguyên nhân gây ra tình trạng này giảm thấp. Các bệnh nội tiết ảnh hưởng đến tình trạng này như đái tháo đường, hạ đường huyết, bệnh Addison,…

5. Tác dụng phụ của một số loại thuốc

Người lớn tuổi đang sử dụng các loại thuốc điều trị huyết áp cao có nguy cơ gặp phải tình trạng chỉ số tâm trương tụt thấp. Bên cạnh đó, người đang sử dụng một số loại thuốc khác như thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu, thuốc điều trị rối loạn cương dương, thuốc chẹn alpha,… cũng có khả năng gặp tình trạng này.

6. Nguyên nhân khác

Một số nguyên nhân khác dẫn đến chỉ số tâm trương thấp như bệnh Parkinson, cơ thể nhiễm trùng nghiêm trọng, thiếu máu, phản ứng dị ứng, uống rượu bia, mang thai, chảy máu, chế độ ăn thiếu vitamin B12 và folate, đứng lâu một chỗ hoặc nằm nghỉ lâu trên giường,…

Triệu chứng huyết áp tâm trương thấp

Huyết áp tâm trương thấp có thể gây ra các triệu chứng như:

• Chóng mặt, hoa mắt, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột;
• Mệt mỏi kéo dài, cảm giác yếu ớt;
• Ngất xỉu hoặc dễ té ngã (phổ biến hơn ở người cao tuổi);
• Nhức đầu, tim đập nhanh, hồi hộp;

Khi huyết áp tâm trương giảm xuống mức quá thấp, lượng máu cung cấp cho các cơ quan bị suy giảm. Một số hậu quả nguy hiểm có thể bao gồm:

• Nguy cơ sốc tuần hoàn, sốc phản vệ trong trường hợp huyết áp tụt quá thất.
• Huyết áp tâm trương thấp làm giảm lưu lượng máu đến tim, dẫn đến những cơn đau thắt ngực. Về lâu dài, tình trạng này có thể gây ra suy tim tâm trương, với những triệu chứng đặc trưng như hụt hơi, lú lẫn, tim đập nhanh, sưng bàn chân hoặc sưng mắt cá chân.

Ngoài ra, nếu người bệnh đồng thời có chỉ số tâm thu và tâm trương thấp, có thể gặp thêm các triệu chứng như choáng váng, buồn nôn, sa sút thị lực, lú lẫn, da lạnh và nhợt nhạt, nhịp thở nhanh và nông, hồi hộp, đau đầu, trầm cảm,…

Huyết áp tâm trương thấp có nguy hiểm không?

Huyết áp tâm trương thấp không phải lúc nào cũng dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Mặc dù chỉ số huyết áp này lý tưởng thường dao động ở mức 75-80 mmHg, nhưng trong một số trường hợp chỉ số này có sự chênh lệch vẫn có thể được chấp nhận.

Tuy nhiên, nếu chỉ số tâm trương giảm thấp hơn 60 mmHg được xem là dấu hiệu nguy hiểm, có khả năng đe dọa đến tính mạng người bệnh nếu tình trạng kéo dài.

Một nghiên cứu công bố năm 2018 cho thấy, chỉ số huyết áp tâm trương giảm thấp dưới 70 mmHg (60-69 mmHg) làm tăng nguy cơ đau tim và nhập viện do suy tim. Người bệnh có khả năng bị tổn thương tim cao hơn 52% và tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh. Đáng lo ngại hơn, khi chỉ số này giảm đến mức quá thấp, dưới 60 mmHg, làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạch vành, suy tim và tổn thương tim mạch cao.

Trường hợp người bệnh có mức huyết áp tâm trương thấp hơn 60 mmHg nhưng huyết áp tâm thu bình thường (>100 mmHg) được gọi là hạ huyết áp tâm trương đơn độc. Tình trạng này ảnh hưởng đến việc điều hòa lưu lượng máu não, làm tăng khả năng đột quỵ.

Đồng thời, một số nghiên cứu cũng chỉ ra, chênh lệch lớn giữa chỉ số tâm trương và chỉ số tâm thu khiến cơ tim không nhận được đủ lượng máu cần thiết, theo thời gian dễ dẫn đến suy tim tâm trương, nhất là ở người lớn tuổi.

>> Xem thêm: Huyết áp 100/50 là cao hay thấp?

Các xét nghiệm chẩn đoán khi huyết áp tâm trương thấp

Thông thường, để kiểm tra huyết áp tâm trương thấp, người bệnh có thể thực hiện đo tại nhà bằng máy đo cơ hoặc máy đo huyết áp điện tử. Trong trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể cho người bệnh đeo máy theo dõi huyết áp 24 giờ, giúp đo huyết áp ngay trong lúc nghỉ ngơi và vận động để đánh giá chính xác hơn. Ngoài ra, một số chẩn đoán cận lâm sàng cũng cho biết tình trạng huyết áp và sức khỏe tim mạch của người bệnh.

1. Xét nghiệm máu

Xét nghiệm máu giúp tìm nguyên nhân tiềm ẩn gây chỉ số tâm trương thấp cũng như đánh giá sức khỏe tổng thể của người bệnh.

• Công thức máu: Kiểm tra xe người bệnh có bị thiếu máu không;
• Đường huyết: Phát hiện tình trạng hạ đường huyết hoặc bệnh lý đái tháo đường liên quan đến rối loạn huyết áp;
• Cholesterol và mỡ máu: Đánh giá nguy cơ mắc bệnh tim mạch;
• Ngoài ra còn kiểm tra chức năng thận, men gan, chức năng tuyến giáp,…

2. Điện tâm đồ ECG

Điện tâm đồ ECG đo hoạt động điện tim, cho biết nhịp đập của tim nhanh hay chậm, tình trạng thiếu máu cơ tim và giúp bác sĩ quan sát buồng tim.

3. Siêu âm tim

Siêu âm Doppler tim cho thấy hình ảnh chi tiết về cấu trúc tim, giúp bác sĩ đánh giá chức năng và xác định nguy cơ có tổn thương tim liên quan đến huyết áp.

Cách điều trị huyết áp tâm trương thấp

Mục tiêu của điều trị huyết áp tâm trương thấp là giúp người bệnh đạt mức huyết áp mục tiêu và giảm triệu chứng. Bệnh nhân gặp các vấn đề về huyết áp cần theo dõi chặt chẽ biểu hiện của bệnh, thăm khám tại bệnh viện có chuyên khoa Tim mạch và tái khám định kỳ theo chỉ định.

Hiện chưa có thuốc điều trị tình trạng này, do đó người bệnh không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Đối với bệnh nhân bị huyết áp tâm trương giảm thấp và đang sử dụng thuốc chẹn alpha, bác sĩ sẽ chỉ định đổi thuốc chẹn alpha sang loại thuốc khác.

Người gặp vấn đề huyết áp có thể kiểm soát tình trạng bệnh như:

• Mang vớ nén y khoa để cải thiện tuần hoàn máu;
• Bổ sung nhiều nước cho cơ thể, nhằm ngăn ngừa mất nước và tăng thể tích máu;
• Không ngồi hoặc đứng lâu một chỗ trong thời gian dài;
• Thay đổi tư thế từ từ khi ngồi hoặc nằm;
• Thực hiện lối sống lành mạnh: giảm muối, bổ sung dinh dưỡng đầy đủ, vận động thể lực vừa sức, kiểm soát cân nặng, ngủ đủ giấc.

Việc thay đổi về lối sống là biện pháp giúp kiểm soát tình trạng huyết áp hiệu quả đối với bệnh nhân có chỉ số này thấp. Thực tế cho thấy việc giảm lượng muối ăn hàng ngày có tác dụng nhanh chóng trong 1-2 ngày. Các biện pháp tích cực khác như ăn uống lành mạnh, tập thể dục thường xuyên, kiểm soát cân nặng, ngừng hút thuốc,… có thể thấy được hiệu quả cải thiện trong vài tuần.

Biện pháp phòng ngừa huyết áp tâm trương thấp

Bệnh huyết áp tâm trương thấp không phải lúc nào cũng có thể phòng ngừa, vì quá trình lão hóa tự nhiên có thể là một trong những nguyên nhân gây ra bệnh. Tuy nhiên có thể thực hiện một số biện pháp giúp giảm nguy cơ mắc phải tình trạng này như:

• Kiểm soát cân nặng, duy trì chỉ số BMI từ 18.5-22.9 kg/m2, vòng bụng < 90cm ở nam và < 80cm ở nữ;
• Giảm muối trong chế độ ăn, đảm bảo lượng muối không vượt quá 5g/ngày, theo khuyến nghị của WHO;
• Bổ sung đủ nước cho cơ thể, hạn chế sử dụng rượu, bia;
• Ngừng hút thuốc lá;
• Bổ sung nhiều trái cây, rau củ quả và ngũ cốc vào chế độ ăn uống;
• Thường xuyên vận động thể chất với cường độ vừa phải từ 30-60 phút mỗi ngày, tần suất tối thiểu 5 lần/tuần.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao huyết áp tâm thu cao mà huyết áp tâm trương lại thấp?

Huyết áp tâm thu cao nhưng chỉ số tâm trương thấp là tình trạng có thể gặp phải ở một số bệnh nhân. Trường hợp này xảy ra khi chỉ số tâm trương giảm xuống dưới mức 60 mmHg, trong khi chỉ số tâm thu vẫn ở mức khỏe mạnh hoặc cao, được gọi là hạ huyết áp tâm trương đơn độc. Nguyên nhân có thể đến từ việc người bệnh đang sử dụng thuốc chẹn alpha, khiến chỉ số tâm trương bị giảm nhiều hơn so với huyết áp tâm thu.

2. Người trẻ có huyết áp tâm trương thấp có sao không?

Một số người có huyết áp thấp tự nhiên và không gây ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên huyết áp tâm trương thấp cũng có thể xảy ra khi người bệnh gặp các vấn đề như đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh Parkinson, nhiễm trùng nghiêm trọng, thiếu máu,… Vì vậy, nếu người trẻ có các dấu hiệu liên quan, tốt nhất nên thăm khám càng sớm càng tốt.

3. Khi nào nên gặp bác sĩ?

Trường hợp huyết áp tâm trương thấp dưới 60 mmHg hoặc huyết áp hạ đột ngột từ 20 mmHg trở lên kèm theo các dấu hiệu mệt mỏi, choáng váng, chóng mặt, thường xuyên té ngã,… cần được thăm khám tại chuyên khoa Tim mạch.

Huyết áp tâm trương thấp gây ra những ảnh hưởng đáng lo ngại đến sức khỏe. Từ những triệu chứng như choáng váng, chóng mặt, té ngã đến các tổn thương tim nghiêm trọng với nguy cơ tử vong cao. Vì vậy, người bệnh gặp tình trạng này giảm thấp bất thường hoặc các dấu hiệu liên quan cần thăm khám kịp thời để được chẩn đoán và tư vấn điều trị, đề phòng các biến chứng nguy hiểm.