Các loại u não lành tính phổ biến hiện nay và tiên lượng

Các loại u não lành tính có nhiều dạng khác nhau, như u màng não, u sọ hầu, u tuyến yên… Phần lớn các trường hợp thường không phải ung thư, tiến triển chậm nhưng người bệnh vẫn cần thăm khám, điều trị kịp thời.

Các loại u não lành tính phổ biến hiện nay

U não được phân loại thành hai nhóm chính: u ác tính (ung thư) và u lành tính (không ung thư). U não lành tính cũng bao gồm nhiều loại khác nhau, mỗi loại có đặc điểm và cơ chế tác động khác nhau đến sức khỏe, cụ thể như sau: (1)

1. U màng não

U màng não là một trong các loại u não lành tính phổ biến, phát triển từ các màng bao bọc não và tủy sống. Khối u này có thể xuất hiện ở bất kỳ đâu trong não hoặc tủy sống, nhưng thường gặp nhất là ở gần bề mặt não. U phát triển chậm và thường không phải ung thư, nhưng có thể gây ra các vấn đề nghiêm trọng tùy vào kích thước và vị trí cụ thể.

Triệu chứng:

• Đau đầu
• Co giật
• Vấn đề về thị giác
• Mất thính giác
• Thay đổi nhận thức

Phương pháp điều trị:

Điều trị u màng não bao gồm theo dõi, phẫu thuật hoặc xạ trị, tùy thuộc vào kích thước và vị trí của u. Trong đó, phẫu thuật là phương pháp điều trị tối ưu đối với các trường hợp có thể can thiệp phẫu thuật và u gây ra triệu chứng.

2. U Schwannoma

U schwannoma là những khối u lành tính phát triển từ các tế bào Schwann – tế bào thực hiện chức năng bao phủ các sợi thần kinh. Những khối u này thường phát triển trên dây thần kinh ốc tai (dây thần kinh vestibulocochlear) – dây thần kinh liên quan đến chức năng thính giác và cân bằng. U schwannoma phát triển chậm, có thể gây ra triệu chứng nghiêm trọng nếu chèn ép vào các cấu trúc xung quanh. (2)

Triệu chứng:

• Mất thính giác, đặc biệt là một bên tai
• Gặp vấn đề về cân bằng hoặc chóng mặt
• Ù tai
• Mặt bị tê hoặc yếu (nếu khối u ảnh hưởng đến các dây thần kinh mặt)

Phương pháp điều trị:

Phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp điều trị phổ biến đối với u Schwannoma, đặc biệt là nếu khối u lớn hoặc gây ra các triệu chứng nghiêm trọng. Trong một số trường hợp, xạ trị có thể được sử dụng như một phương pháp thay thế hoặc hỗ trợ cho phẫu thuật.

3. U tuyến yên

U tuyến yên, hay còn gọi là u tuyến yên lành tính là khối u phát triển ở tuyến yên – tuyến nhỏ nằm ở đáy não, chịu trách nhiệm điều chỉnh các hormone trong cơ thể. Những khối u này thường là u lành tính và phát triển chậm, nhưng cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone và nhiều chức năng khác trong cơ thể. (3)

Triệu chứng:

• Mất cân bằng hormone (chẳng hạn như thay đổi chu kỳ kinh nguyệt, vấn đề về sinh sản, hoặc tăng trưởng bất thường).
• Đau đầu
• Vấn đề về thị giác (do tác động áp lực lên dây thần kinh thị giác)
• Tăng hoặc giảm cân bất thường
• Khát nước hoặc tiểu nhiều

Phương pháp điều trị:

Điều trị u tuyến yên phụ thuộc vào loại u (hoạt động hay không hoạt động) và triệu chứng biểu hiện. Trong đó, phẫu thuật cắt bỏ khối u là phương pháp điều trị chính. Xạ trị cũng có thể được xem xét nếu khối u không thể loại bỏ hoàn toàn. Trong trường hợp mất cân bằng hormone, bác sĩ có thể chỉ định điều trị thay thế hormone.

4. U sọ hầu

U sọ hầu là khối u hiếm gặp, lành tính phát triển gần tuyến yên và vùng dưới đồi. Tình trạng này có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone và gây ra các vấn đề thần kinh, nội tiết.

Triệu chứng:

• Vấn đề về thị giác (đặc biệt là mất thị giác ngoại biên)
• Mất cân bằng hormone
• Đau đầu
• Vấn đề tăng trưởng (đặc biệt ở trẻ em)
• Thay đổi hành vi hoặc nhận thức

Phương pháp điều trị:

Phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp điều trị chính, nhưng việc loại bỏ hoàn toàn u có thể gặp khó khăn do khối u gần các cấu trúc quan trọng. Xạ trị có thể được sử dụng sau phẫu thuật nếu khối u không thể loại bỏ hoàn toàn.

5. U tuyến tùng

U tuyến tùng là những khối u hiếm gặp, lành tính, phát triển trong tuyến tùng, một tuyến nhỏ nằm sâu trong não, có nhiệm vụ điều chỉnh chu kỳ giấc ngủ thông qua việc sản xuất melatonin. Những khối u này có thể ảnh hưởng đến chức năng não và gây ra một loạt các triệu chứng như:

• Đau đầu
• Buồn nôn và nôn (do áp lực tăng lên trong não)
• Vấn đề về thị giác (đặc biệt là khó nhìn lên)
• Mất cân bằng hormone
• Rối loạn giấc ngủ

Phương pháp điều trị:

Phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp điều trị chính đối với các trường hợp có u tuyến tùng. Xạ trị hoặc hóa trị cũng có thể được xem xét nếu khối u không thể phẫu thuật hoặc tái phát.

6. U nguyên bào mạch máu não

U nguyên bào mạch máu não là khối u hiếm gặp, lành tính phát triển từ các mạch máu trong não. Những khối u này thường liên quan đến các bệnh lý di truyền, điển hình như bệnh von Hippel-Lindau. U nguyên bào mạch máu có thể phát triển ở nhiều khu vực khác nhau trong não, nhưng phổ biến nhất là ở tiểu não.

Triệu chứng:

• Đau đầu
• Buồn nôn và nôn
• Rối loạn phối hợp (khó khăn trong việc phối hợp các cử động)
• Rối loạn thị giác
• Co giật

Phương pháp điều trị:

Phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp điều trị chủ yếu đối với u nguyên bào mạch máu não. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định xạ trị.

7. Khối u cuộn tĩnh mạch

Khối u cuộn tĩnh mạch là những khối u hiếm gặp, lành tính phát triển tại bóng tĩnh mạch cảnh, nằm ở đáy hộp sọ. Những khối u này phát sinh từ các tế bào glomus – tế bào thực hiện nhiệm vụ điều chỉnh huyết áp và mức độ oxy trong cơ thể. Mặc dù là u lành tính nhưng u cuộn tĩnh mạch vẫn có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như:

• Mất thính giác
• Ù tai
• Chóng mặt
• Khó nuốt
• Yếu dây thần kinh mặt

Phẫu thuật cắt bỏ là phương pháp điều trị chính đối với khối u cuộn tĩnh mạch. Tuy nhiên, quá trình phẫu thuật đòi hỏi phải thực hiện cẩn thận vì u nằm gần các cấu trúc quan trọng. Nếu không thể loại bỏ u hoàn toàn, bác sĩ có thể chỉ định xạ trị.

Các loại u não lành tính có thể phát triển thành ác tính không?

Các loại u não lành tính thường không phải là ung thư, phát triển chậm và không lan rộng sang các bộ phận khác của cơ thể. Tuy nhiên, trong một số trường hợp hiếm gặp, u lành tính vẫn có thể diễn thành ác tính theo thời gian, đặc biệt là khi không được điều trị hoặc có thay đổi liên quan đến di truyền, môi trường… Một số yếu tố làm tăng nguy cơ chuyển hóa này bao gồm:

• Đột biến gen: Một số u lành tính có thể chứa các đột biến gây ra chuyển hóa ác tính. Các đột biến này có thể xảy ra một cách ngẫu nhiên hoặc do các yếu tố môi trường, ví dụ như phơi nhiễm với bức xạ.
• Vị trí và mô hình phát triển của u: Những u nằm ở các khu vực khó tiếp cận hoặc gần vùng não quan trọng như thân não có thể tiếp tục phát triển theo thời gian và chuyển hóa sang giai đoạn ác tính.
• Loại u lành tính: Một số loại u não lành tính như u màng não có thể có khả năng diễn tiến thành ác tính nhưng thường rất hiếm.
• Điều trị bức xạ trước đó: Những trường hợp đã từng điều trị ung thư bằng bức xạ có nguy cơ cao hơn.
• Yếu tố di truyền: Một số tình trạng di truyền, như hội chứng neurofibromatosis, có thể làm tăng nguy cơ chuyển hóa từ các loại u não lành tính thành u ác tính.

Nhìn chung, phần lớn các loại u não lành tính không chuyển thành ung thư. Việc theo dõi và điều trị kịp thời có thể giúp kiểm soát các yếu tố này một cách hiệu quả.

Tiên lượng các loại u não lành tính có tốt không?

Tiên lượng đối với các loại u não lành tính khá tích cực, mức độ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm: kích thước, vị trí khối u và khả năng loại bỏ hoàn toàn sau phẫu thuật.

• Vị trí của u: U nằm ở vùng não khó tiếp cận hoặc gần các khu vực quan trọng như thân não có thể khó can thiệp phẫu thuật, thậm chí gây tổn thương các chức năng não quan trọng nếu không đánh giá chính xác.
• Kích thước của u: Những u não nhỏ thường dễ điều trị và có tiên lượng tốt hơn so với những khối u kích thước lớn.
• Phương pháp điều trị: Phẫu thuật cắt bỏ khối u là phương pháp điều trị phổ biến và tối ưu đối với phần lớn các trường hợp u não lành tính, thường mang lại kết quả tốt.

Hầu hết các trường hợp bị u não lành tính đều sống lâu và khỏe mạnh sau điều trị. Tỷ lệ sống sót thường rất cao với nguy cơ tái phát thấp sau phẫu thuật thành công. Tuy nhiên, người bệnh cũng cần theo dõi thường xuyên để kiểm soát sự phát triển của khối u và dấu hiệu tái phát.

Điều trị u não lành tính như thế nào hiệu quả?

Bác sĩ tại bệnh viện sẽ chỉ định phương pháp điều trị u não lành tính tùy thuộc vào loại, vị trí, kích thước khối u và triệu chứng gặp phải, phổ biến gồm:

1. Điều trị phẫu thuật

• Cắt bỏ u phẫu thuật: Phương pháp điều trị phổ biến nhất đối với các loại u não lành tính là phẫu thuật cắt bỏ u, đặc biệt là những khối u nằm ở khu vực dễ tiếp cận. Trong các trường hợp phức tạp, khó phẫu thuật, bác sĩ có thể cân nhắc kế hoạch điều trị phù hợp để tránh gây ảnh hưởng đến chức năng não.
• Phẫu thuật ít xâm lấn: Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện thuật phẫu thuật ít xâm lấn như phẫu thuật nội soi để loại bỏ khối u, hạn chế gây tổn thương các mô xung quanh và đẩy nhanh tốc độ phục hồi.

2. Xạ trị

Nếu không thể cắt bỏ hoàn toàn khối u thông qua phẫu thuật, bác sĩ có thể chỉ định xạ trị để thu nhỏ kích thước hoặc điều trị các tế bào u còn sót lại sau phẫu thuật. Xạ trị thường được thực hiện thông qua xạ trị vi mô (như Gamma Knife hoặc CyberKnife) – kỹ thuật không xâm lấn, tập trung bức xạ chính xác vào u.

Một số trường hợp có thể được chỉ định điều trị bằng xạ trị phân đoạn. Phương pháp này sử dụng các liều bức xạ nhỏ trong một khoảng thời gian dài hơn, thường được sử dụng khi không thể loại bỏ hoàn toàn khối u.

3. Thuốc

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thuốc để kiểm soát các triệu chứng như đau đầu, động kinh, hoặc sưng não. Người bệnh có thể cần dùng corticosteroid để giảm viêm và áp lực trong não hoặc thuốc chống động kinh để kiểm soát sự xuất hiện của các cơn động kinh.

Trong một số trường hợp, nếu u nhỏ, không gây triệu chứng và không phát triển, bác sĩ có thể khuyến nghị theo dõi định kỳ bằng các xét nghiệm hình ảnh như chụp MRI, CT…

Để đặt lịch thăm khám, điều trị bệnh tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Phòng khám Đa khoa Tâm Anh Quận 7, Quý khách vui lòng liên hệ:

Các loại u não lành tính thường không phải ung thư, nhưng cũng cần theo dõi định kỳ hoặc can thiệp sớm theo chỉ định của bác sĩ để tránh biến chứng nguy hiểm. Đối với các trường hợp đã điều trị, người bệnh cần thăm khám theo đúng lịch hẹn để xem xét tốc độ phục hồi cũng như ngăn ngừa tái phát.