Nhiễm trùng rốn khu trú: Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Trong thai kỳ, dây rốn đảm nhiệm vai trò vận chuyển oxy và chất dinh dưỡng từ nhau thai đến thai nhi và đào thải các chất thải. Khi trẻ được sinh ra, dây rốn được kẹp lại và cắt bỏ. Phần thạch rốn còn lại sẽ khô dần và rụng đi. Lúc này, rốn của trẻ rất dễ bị nhiễm trùng khi không được chăm sóc đúng cách. Vậy nhiễm trùng rốn khu trú ở trẻ sơ sinh là gì?

Nhiễm trùng rốn khu trú là gì?

Nhiễm trùng rốn khu trú là tình trạng nhiễm trùng xảy ra ngay tại rốn do sự xâm nhập của vi khuẩn. Đây là một tình trạng nguy hiểm, tiềm ẩn nhiều rủi ro, thậm chí đe dọa tính mạng trẻ nếu không được phát hiện và xử trí phù hợp.

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế Giới, có khoảng 47% trẻ sơ sinh nhiễm trùng huyết xuất phát từ nhiễm trùng rốn. Khoảng 21% trẻ sơ sinh đến bệnh viện khám vì các lý do khác có kèm nhiễm trùng rốn. Các chuyên gia khuyến cáo, bố mẹ cần chú ý trong chăm sóc rốn của trẻ sơ sinh nhằm ngăn ngừa nhiễm khuẩn; nếu nhận thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, trẻ cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức để bác sĩ kiểm tra và điều trị kịp thời.

Các nguyên nhân gây nhiễm trùng rốn khu trú

Nhiễm trùng rốn khu trú ở trẻ sơ sinh có thể do nhiều tác nhân, thường gặp là vi khuẩn Staphylococcus aureus, Streptococcus pyogenes. Ngoài ra, còn có các vi khuẩn gram âm như: Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae và Proteus mirabilis,…; các vi khuẩn kỵ khí như Bacteroides fragilis, Clostridium perfringens, Clostridium tetani,… (1)

Bên cạnh việc chăm sóc không đúng cách, nguy cơ sẽ cao hơn nếu:

• Mẹ bị viêm màng ối hoặc mắc bệnh nhiễm trùng khác.
• Cân nặng khi sinh thấp.
• Sinh tại nhà hoặc không đảm bảo các yếu tố vô trùng trong quá trình sinh nở và chăm sóc sau sinh.
• Vỡ ối sớm.
• Mẹ sốt khi sinh.
• Chuyển dạ kéo dài
• Trẻ có đặt catheter vào tĩnh mạch rốn (ống thông rốn).

Triệu chứng của nhiễm trùng rốn khu trú

Thời gian đầu sau khi kẹp, cắt dây rốn, rốn có thể chảy một ít dịch nhầy, dễ bị nhầm là mủ và rốn có thể hơi ẩm ướt, dính và có mùi nhẹ. Theo thời gian, cuống rốn tiếp xúc với không khí, khô dần, cứng lại và chuyển sang màu đen. Khoảng 1-3 tuần sau sinh, cuống rốn sẽ rụng, có thể tiết ít máu hoặc chất nhầy trắng tại rốn. Rốn sẽ cần khoảng 7-10 ngày để lành lại hoàn toàn. Ở một số trẻ, quá trình này có thể sẽ mất nhiều thời gian hơn do nhiễm trùng, suy giảm miễn dịch, thuốc kháng sinh hoặc do tác dụng của dung dịch sát khuẩn.

Khi trẻ bị nhiễm trùng rốn khu trú, rốn của trẻ sưng tấy, đỏ ửng, có quầng đỏ xung quanh, mất ranh giới bình thường giữa da và dây rốn. Rốn ướt, hôi, rỉ dịch mủ. Dây rốn viêm đỏ, chảy mủ, đôi khi có rỉ máu. Trẻ thường có các dấu hiệu nhiễm trùng toàn thân như sốt, quấy khóc bất thường, lừ đừ, bỏ bú. Tình trạng nhiễm trùng có thể lan rộng, dẫn đến đau, sưng, viêm mạch bạch huyết và các cơ quan lân cận, nhiễm trùng rốn nặng, nhiễm trùng huyết.

Chẩn đoán nhiễm trùng rốn khu trú

Trẻ được chẩn đoán nhiễm trùng rốn khu trú khi có các triệu chứng lâm sàng như: rốn có mủ, có quầng đỏ nề quanh rốn. Một số cận lâm sàng có thể được chỉ định để xác định tác nhân gây nhiễm trùng; từ đó có phác đồ điều trị tối ưu:

• Xét nghiệm máu, CRP: đánh giá tình trạng nhiễm trùng của trẻ.
• Cấy dịch rốn: xác định vi trùng gây nhiễm trùng và xây dựng phác đồ kháng sinh tương ứng.
• Cấy máu: thực hiện khi trẻ nhiễm trùng rốn nặng hoặc nhiễm trùng toàn thân.

>>>Xem thêm về: Hình ảnh rốn bị nhiễm trùng ở trẻ sơ sinh có thể bạn chưa biết

Cách điều trị nhiễm trùng rốn khu trú

Thông thường, trẻ nhiễm trùng rốn khu trú sẽ được bác sĩ hướng dẫn chăm sóc, điều trị và theo dõi tại nhà. Việc điều trị sẽ được kết hợp chặt chẽ giữa điều trị tình trạng nhiễm trùng và chăm sóc rốn đúng cách để rốn nhanh khô và rụng đi. Bác sĩ sẽ kê kháng sinh với liều dùng phù hợp và hẹn tái khám sau 2 ngày. Nếu tình trạng nhiễm trùng có dấu hiệu cải thiện, việc điều trị sẽ được tiếp tục cho đến khi đủ 7 ngày.

Nhưng nếu không cải thiện, thậm chí nhiễm trùng rốn nặng hơn, trẻ sẽ được chỉ định nhập viện để điều trị tích cực. Tại bệnh viện, bác sĩ Sơ sinh và nhân viên y tế sẽ theo dõi sát sao tình trạng sức khỏe của trẻ, chăm sóc rốn trẻ đúng cách kết hợp truyền kháng sinh qua đường tĩnh mạch trong khoảng 7-10 ngày.

Biến chứng điều trị nhiễm trùng rốn khu trú

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, nhiễm trùng rốn khu trú có thể tiến triển nhanh chóng, trở thành nhiễm trùng rốn nặng dẫn đến nhiễm trùng toàn thân, nhiễm trùng huyết, gây ảnh hưởng đa cơ quan, thậm chí tử vong. Ước tính, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh do các nguyên nhân xuất phát từ nhiễm trùng rốn lên đến 7-15%.

Một số biến chứng hiếm gặp khác của nhiễm trùng rốn gồm: viêm phúc mạc, hoại tử ruột, áp xe gan, viêm động mạch rốn nhiễm trùng, huyết khối tĩnh mạch cửa, viêm cân hoại tử. Trong đó, viêm cân hoại tử là biến chứng rất hiếm gặp, tỷ lệ tử vong lên tới 60-85%.

Phòng ngừa nhiễm trùng rốn khu trú

Hiểu rõ về quá trình rụng và lành rốn sẽ giúp bố mẹ chăm sóc rốn của trẻ tốt hơn, giảm nguy cơ bị nhiễm trùng rốn khu trú. Bố mẹ cần vệ sinh rốn cho trẻ tối thiểu 1 lần/ngày, sau khi bé tắm. Các bước chăm sóc rốn đúng cách:

• Rửa tay với xà phòng khử khuẩn và nước sạch.
• Dùng bông, gạc vô trùng hoặc tăm bông thấm nước muối sinh lý rồi nhẹ nhàng lau vùng rốn cho trẻ theo thứ tự chân rốn – vùng xung quanh theo hướng từ trong ra ngoài (bán kính ít nhất 5cm).
• Dùng gạc vô trùng lau khô lại, đặc biệt là các nếp sâu ở chân rốn.
• Để vùng rốn thoáng khí, không bôi bất kỳ chất gì lên rốn, không băng/che đậy vùng rốn và giữ rốn trẻ sạch sẽ, khô ráo.
• Quấn tã dưới rốn, mặc quần áo sạch, rộng rãi, thoáng khí, chú ý tránh để va chạm với vùng rốn.
• Rửa tay với xà phòng và nước sạch.

Cách chăm sóc trẻ sơ sinh nhiễm trùng rốn khu trú

Đối với rốn bị nhiễm khuẩn, bố mẹ cần vệ sinh rốn cho trẻ ít nhất 3 lần/ngày. Các bước thực hiện gồm:

• Rửa tay với xà phòng khử khuẩn và nước sạch.
• Dùng nước sạch và dung dịch vệ sinh nhẹ nhàng rửa trôi mủ và các lớp vảy ở vùng rốn (nếu có).
• Dùng tăm bông/vải mềm lau khô rốn.
• Bôi thuốc sát khuẩn lên rốn.
• Để thoáng rốn.
• Rửa tay với xà phòng khử khuẩn và nước sạch.

Trong thời gian trẻ còn nhiễm trùng rốn, tả của trẻ luôn phải nằm ở mức dưới rốn để ngăn ngừa phân, nước tiểu làm bẩn, gây tăng nhiễm trùng ở rốn. Đồng thời, bố mẹ không nên cho trẻ mặc quần áo bó sát vào vùng rốn. Tuyệt đối không đắp lá, bôi kem hay rắc bất kỳ loại bột nào lên rốn của trẻ.

Bên cạnh chăm sóc và vệ sinh rốn đúng cách, bố mẹ chú ý giữ vệ sinh cho trẻ sạch sẽ, tắm rửa cho trẻ hàng ngày, lưu ý không cho trẻ ngâm trong bồn tắm cho đến khi nhiễm trùng khỏi hẳn. Trẻ cần được nghỉ ngơi trong không gian thông thoáng, không ẩm mốc, khói bụi, ô nhiễm.

Nhiễm trùng rốn khiến trẻ khó chịu và biếng bú hơn bình thường. Vì vậy, mẹ nên chia nhỏ cữ bú và cho trẻ bú thường xuyên hơn để đảm bảo trẻ được bổ sung đủ dinh dưỡng và năng lượng, ngăn ngừa mất nước.

Khi nào nên đưa trẻ đi khám bác sĩ?

Trẻ có dấu hiệu nghi ngờ nhiễm trùng rốn khu trú cần được đưa đến cơ sở y tế uy tín để bác sĩ kiểm tra và tư vấn phù hợp. Ngoài ra, trong quá trình chăm sóc trẻ nhiễm trùng rốn tại nhà, bố mẹ cần theo dõi sát sao các biểu hiện của trẻ và đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu các triệu chứng không có dấu hiệu cải thiện, thậm chí nặng hơn sau 2 ngày dùng thuốc và chăm sóc theo hướng dẫn của bác sĩ.

Một số dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức:

• Trẻ sốt.
• Trẻ quấy khóc hoặc đau nhiều khi chạm vào vùng rốn hoặc quanh rốn.
• Rốn chảy máu.
• Chân rốn và khu vực xung quanh rốn sưng tấy, chảy mủ, có mùi hôi.
• Trẻ bỏ bú.
• Trẻ có biểu hiện mệt mỏi, lừ đừ.

Hy vọng với những thông tin trên, quý phụ huynh đã hiểu rõ hơn về nhiễm trùng rốn khu trú. Trẻ nhiễm trùng rốn khu trú thường sẽ được chữa khỏi sau vài ngày khi được chăm sóc và điều trị đúng cách, kịp thời và không có di chứng. Việc phát hiện sớm đóng vai trò quan trọng trong điều trị và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm.