Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh ung thư phổ biến thứ 2 ở nam giới. Việc phát hiện sớm bệnh thông qua khám tầm soát ung thư tuyến tiền liệt giúp gia tăng đáng kể tỷ lệ sống của người bệnh. Vậy khám tầm soát ung thư tiền liệt tuyến gồm những phương pháp gì, ai nên thực hiện? Hãy cùng tìm hiểu qua chia sẻ của bác sĩ chuyên khoa I Lý Minh Hoàng, Khoa Tiết niệu, Trung tâm Tiết niệu – Thận học – Nam khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM.
Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt là hoạt động khám nhằm phát hiện sớm ung thư khởi phát từ tuyến tiền liệt trước khi bệnh gây triệu chứng. Mục đích tầm soát các bệnh ung thư nói chung đều nhằm phát hiện và điều trị bệnh ở giai đoạn sớm, giúp tiên lượng điều trị tốt hơn, hạn chế các biến chứng, tác dụng phụ của quá trình điều trị, nâng cao tỷ lệ và chất lượng sống của người bệnh. Với ung thư tuyến tiền liệt, tính mạng của người bệnh gần như được đảm bảo nếu phát hiện và điều trị ở giai đoạn sớm.
Ung thư tiền liệt tuyến là một trong những ung thư thường gặp nhất ở nam giới lớn tuổi. Điểm đặc biệt của bệnh này là diễn tiến không đồng nhất: có những trường hợp tiến triển chậm, “sống chung” nhiều năm mà không ảnh hưởng đáng kể đến tuổi thọ; nhưng cũng có những trường hợp tiến triển nhanh, cần can thiệp sớm để tránh biến chứng.
Chính vì sự khác biệt đó, tầm soát ung thư tiền liệt tuyến (đặc biệt là xét nghiệm PSA) dễ bị hiểu sai.Có người xem PSA như “xét nghiệm định mệnh”: chỉ cần chỉ số tăng là lo lắng quá mức, nghĩ ngay đến ung thư. Có người thấy PSA bình thường thì hoàn toàn yên tâm, bỏ qua các dấu hiệu khác.
Tầm soát ung thư tiền liệt tuyến vì vậy không phải là thực hiện xét nghiệm PSA cho tất cả nam giới mà cần xét nghiệm đúng thời điểm. Nam giới cũng cần hiểu đúng về kết quả xét nghiệm PSA. Tầm soát ung thư tiền liệt tuyến cần tuân thủ bốn nguyên tắc cốt lõi:
Những nguyên tắc này phù hợp với các khuyến cáo hiện hành của Cơ quan Y tế dự phòng Hoa Kỳ (USPSTF), Mạng lưới Ung thư Quốc gia Mỹ (NCCN) và Hiệp hội Ung thư Y học Châu Âu (ESMO), trong đó nhấn mạnh vai trò của tư vấn cá nhân hóa trước và sau xét nghiệm PSA, thay vì làm đại trà.
Khám tầm soát ung thư tuyến tiền liệt có thể cần kết hợp nhiều phương pháp, trong đó khám tuyến tiền liệt qua trực tràng và chỉ số PSA (kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt) đóng vai trò chính yếu. Thông qua 2 phương pháp này, bác sĩ có thể phát hiện những bất thường ban đầu, từ đó chỉ định các phương pháp chẩn đoán chuyên sâu hơn. (1)
Khám tuyến tiền liệt qua đường trực tràng là phương pháp đơn giản dùng để chẩn đoán những bất thường trong tuyến tiền liệt như khối u hay phì đại tuyến tiền liệt. Bác sĩ sẽ đeo bao tay được bôi trơn và dùng ngón tay thâm nhập qua đường hậu môn – trực tràng để chạm vào tuyến tiền liệt và cảm nhận sự thay đổi bất thường. (2)
Tuy nhiên, ở ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn đầu (giai đoạn I) gần như không có sự thay đổi kích thước ở tuyến tiền liệt, do đó, bác sĩ khó có thể phát hiện nếu chỉ khám bằng phương pháp này. Thay vào đó, bác sĩ sẽ dùng phương pháp xét nghiệm chỉ số PSA.
Chỉ số PSA hay kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt trong máu giúp bác sĩ phát hiện ung thư tuyến tiền liệt. Chỉ số PSA bình thường nằm ở ngưỡng từ 3-4ng/mL (nanogram/mililit) trở xuống, nếu cao hơn ngưỡng bình thường (ví dụ >10ng/mL), bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh và sinh thiết để xác định tình trạng bệnh cụ thể.
PSA là 1 loại protein được sản xuất bởi mô lành lẫn mô ung thư trong tuyến tiền liệt. PSA tăng cao bất thường có thể là dấu hiệu nam giới đang gặp vấn đề trong tuyến tiền liệt như tăng sinh tuyến tiền liệt lành tính, viêm hay ung thư. Do đó, nếu chỉ với chỉ số PSA cao, bác sĩ chưa thể khẳng định người bệnh có bị ung thư tuyến tiền liệt hay không.
Xét nghiệm PSA không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi nam giới, mà nên được cân nhắc thực hiện ở những mốc tuổi và nhóm nguy cơ. Nhóm nam giới nên cân nhắc làm xét nghiệm PSA gồm:
Ở những trường hợp này, PSA giúp định hướng nguy cơ và quyết định bước theo dõi tiếp theo.
Với nam giới trẻ, không có triệu chứng, không có yếu tố nguy cơ, xét nghiệm PSA định kỳ để “cho yên tâm” thường không được khuyến cáo. Nhóm nam giới chưa cần làm xét nghiệm PSA sớm gồm:
PSA tăng không đồng nghĩa với việc phải sinh thiết ngay. Trong thực hành, khi gặp một kết quả PSA tăng, bác sĩ thường xác nhận lại PSA trước, vì chỉ số này có thể dao động do nhiều yếu tố tạm thời. Việc lặp lại PSA sau một khoảng thời gian ngắn giúp phân biệt tăng thật hay tăng thoáng qua. Sau khi xác nhận PSA tăng, bác sĩ đặt con số đó vào bối cảnh tổng thể, bao gồm tuổi, triệu chứng, thăm khám trực tràng và tiền sử gia đình. Ở giai đoạn này, MRI tiền liệt tuyến đa thông số (mpMRI) ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng bước tiếp theo.
Siêu âm là chẩn đoán hình ảnh đơn giản giúp bác sĩ quan sát, phát hiện những bất thường ở tuyến tiền liệt. Siêu âm tuyến tiền liệt thường thực hiện bằng cách đưa đầu dò qua trực tràng (đường hậu môn) nhằm tiếp cận và quan sát rõ nét nhất. Siêu âm có thể giúp phát hiện tình trạng phì đại tuyến tiền liệt, khối u, viêm nhiễm ở khu vực này. Tuy nhiên, siêu âm có thể không phát hiện những bất thường ở ung thư tuyến tiền liệt giai đoạn đầu.
Trong trường hợp người bệnh khả năng cao mắc ung thư tuyến tiền liệt và cần điều trị, bác sĩ sẽ chỉ định thêm chụp MRI tuyến tiền liệt. MRI giúp bác sĩ có cái nhìn rõ hơn về dạng tổn thương tại tuyến tiền liệt, đánh giá tỷ lệ tổn thương ác tính qua phân độ PIRADs. Không chỉ có giá trị trong đánh giá ban đầu, bác sĩ còn dùng hình ảnh MRI để xác định vị trí khối u (nếu người bệnh có chỉ định sinh thiết tuyến tiền liệt) và đánh giá mức độ xâm lấn của ung thư nếu kết quả sinh thiết là ác tính.
MRI tiền liệt tuyến không thực hiện để kết luận ung thư ngay, mà để tìm xem có vùng nào thực sự đáng nghi hay không. Kết quả MRI thường được báo cáo theo thang PI-RADS, có thể hiểu đơn giản như sau:
Một chỉ số thường được dùng kèm MRI là PSA density, tức là PSA chia cho thể tích tuyến tiền liệt. Nói đơn giản, PSA density giúp trả lời câu hỏi: “PSA tăng là do tuyến to lành tính hay do nguy cơ ung thư?”
Nhờ hai yếu tố này, nhiều người có thể tránh sinh thiết không cần thiết, trong khi những người có nguy cơ cao được can thiệp đúng lúc.
Sinh thiết là phương pháp lấy mẫu mô (bệnh phẩm) từ tuyến tiền liệt để tìm kiếm tế bào ung thư dưới kính hiển vi. Sinh thiết có thể được thực hiện trước phẫu thuật nhằm khẳng định người bệnh có mắc ung thư hay không. Sinh thiết có thể giúp xác định mức độ bất thường của tế bào khối u, từ đó phân loại được nguy cơ của người bệnh.
Nếu kết quả sinh thiết cho u ác tính, người bệnh cần thực hiện thêm các phương pháp chẩn đoán hình ảnh để xác định ung thư đã di căn hay chưa.
Sinh thiết thường được cân nhắc thực hiện khi:
Xu hướng hiện nay là sinh thiết nhắm đích theo MRI, thay vì sinh thiết “mù” như trước đây, giúp tăng khả năng phát hiện ung thư có ý nghĩa và giảm can thiệp không cần thiết.
Phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến ở người bệnh ung thư tuyến tiền liệt di căn là xạ hình xương, CT scan toàn thân và chụp cộng hưởng từ (MRI) vùng chậu. Xương là vị trí di căn phổ biến nhất ở ung thư tuyến tiền liệt, do đó, xạ hình xương giúp xác định tổn thương di căn. MRI cung cấp hình ảnh tốt hơn ở các mô mềm, giúp xác định tình trạng xâm lấn xung quanh của tuyến tiền liệt và di căn hạch bạch huyết. CT scan giúp khảo sát di căn các cơ quan khác như gan, phổi…
Phát hiện sớm và điều trị kịp thời ung thư tuyến tiền liệt gần như đảm bảo cho người bệnh không gặp nguy hiểm về tính mạng. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), tỷ lệ sống sau 5 năm của người bệnh ung thư tuyến liệt giai đoạn sớm gần như 100%. Tỷ lệ sống sau 5 năm được xem như người bệnh đã điều trị thành công. Trên thực tế, người bệnh có thể sống lâu hơn rất nhiều, thậm chí không hề tái phát ung thư trong suốt quãng đời còn lại.
Do đó, nam giới từ 50 tuổi trở lên được khuyên tầm soát tuyến ung thư tuyến tiền liệt định kỳ mỗi 12 tháng, có thể sớm hơn 50 tuổi nếu nam giới nằm trong nhóm nguy cơ cao.
Nam giới từ 50 tuổi nên tầm soát ung thư tuyến tiền liệt định kỳ hoặc sớm hơn ở những người nằm trong nhóm nguy cơ cao như: (3)
Ngoài ra, một số yếu tố được nghi ngờ làm tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tiền liệt như hút thuốc, từng mắc viêm nhiễm vùng tuyến tiền liệt.
Nam giới nên khám tầm soát ung thư tiền liệt tuyến từ sau 50 tuổi hoặc sớm hơn nếu nằm trong nhóm nguy cơ cao theo chỉ định của bác sĩ. Nam giới nên thực hiện tầm soát mỗi 12 tháng hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ.
Chi phí tầm soát ung thư tuyến tiền liệt qua khám lâm sàng, xét nghiệm chỉ số PSA và siêu âm thường có chi phí thấp, dễ tiếp cận. Để nắm chính xác nhất chi phí dịch vụ, bạn nên liên hệ trực tiếp đến cơ sở y tế dự định thực hiện tầm soát để được tư vấn cụ thể nhất.
Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ khám tầm soát ung thư tuyến tiền liệt chất lượng, chính xác, uy tín tại TP.HCM. Đặc biệt, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM và Trung tâm Khám chữa bệnh Tâm Anh Quận 7 được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất và thiết bị phục vụ khám tầm soát, chuyên sâu cũng như điều trị ung thư tuyến tiền liệt.
Các bác sĩ Tiết niệu tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đều là những chuyên gia giàu kinh nghiệm trong khám và điều trị các bệnh hệ tiết niệu cũng như tuyến tiền liệt. Đặc biệt, các bác sĩ có thể điều trị triệt căn ung thư tuyến tiền liệt qua phẫu thuật nội soi hay hỗ trợ bằng robot da Vinci Xi hiện đại thế giới, giúp người bệnh mau hồi phục, giảm thiểu tối đa nguy cơ gặp biến chứng.
Tầm soát ung thư tuyến tiền liệt thường không yêu cầu nam giới chuẩn bị bất cứ gì trước khi khám. Tuy nhiên, nếu nam giới cần lưu ý thông báo đầy đủ tiền sử bệnh với bác sĩ hoặc đem theo hồ sơ khám bệnh trước đó nếu có. Ở Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, khách hàng được lưu trữ hồ sơ bệnh án trên toàn hệ thống, giúp người bệnh dù khám ở cơ sở nào cũng có thể được bác sĩ theo dõi chính xác tình trạng bệnh mà không cần làm lại hay mang theo sổ khám bệnh.
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Khám tầm soát ung thư tuyến tiền liệt có thể giúp người bệnh gia tăng tỷ lệ sống lên rất cao (gần như 100%), nam giới từ 50 tuổi nên bắt đầu tầm soát định kỳ mỗi 12 tháng. Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là địa chỉ khám tầm soát ung thư chất lượng với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cũng như trang thiết bị hiện đại, giúp khách hàng phát hiện và điều trị các loại bệnh ung thư hiệu quả hơn.
