Bệnh cúm mùa có lây không? Thời điểm dễ lây nhiễm và cách phòng ngừa

Cúm mùa là dạng bệnh nhiễm trùng hô hấp cấp tính, thường xảy ra nhiều hơn vào khoảng tháng 3-4 và tháng 9-10 hàng năm. Vậy cúm mùa có lây không và cơ chế lây lan của bệnh này như thế nào?

Cúm mùa có lây không?

Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây lan cao, do virus cúm (Influenza virus) gây ra, bệnh lây nhiễm vào mũi, họng và phổi. Ở những nơi càng đông người, bệnh càng dễ lây lan. Đa số trường hợp mắc bệnh có thể tự hồi phục sức khỏe. Tuy nhiên, các biến chứng nghiêm trọng của bệnh có thể gây tử vong, đặc biệt trên người có sẵn bệnh hô hấp, bệnh nền.

Hằng năm, thế giới ghi nhận khoảng 1 tỷ ca mắc cúm mùa, trong đó có 3-5 triệu ca bệnh nặng. Đây cũng là nguyên nhân gây ra khoảng 290.000-650.000 ca tử vong trên bệnh nhân hô hấp [1]. Có khoảng 90% số ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi do nhiễm trùng đường hô hấp dưới liên quan đến cúm xảy ra ở các nước đang phát triển.

Bệnh cúm mùa lây lan như thế nào?

Bệnh cúm mùa lây từ người này sang người khác thông qua đường hô hấp, chủ yếu qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Giọt bắn có thể vào mũi, miệng hoặc bị hít vào phổi của người khỏe mạnh ở khoảng cách gần.

Một số trường hợp khác, bệnh có thể lây lan thông qua tiếp xúc thông thường với các bề mặt công cộng có giọt bắn phát tán. Người khỏe mạnh vô tình chạm phải rồi đưa vào mũi, miệng hoặc mắt.

Có thể thấy rằng bệnh này rất dễ lây lan, tìm hiểu bệnh cúm mùa có lây không và phòng bệnh như thế nào là việc làm cần thiết.

Thời điểm nào người mắc bệnh cúm mùa dễ lây nhiễm cho người khác?

Người bị mắc bệnh có thể lây cho người khác ngay cả khi không có triệu chứng bệnh rõ ràng. Thời gian ủ bệnh sau khi nhiễm virus cúm khoảng 1-4 ngày [2]. Ba ngày đầu tiên sau khi nhiễm bệnh là thời điểm dễ lây lan cúm mùa nhất.

Bệnh truyền nhiễm này chủ yếu diễn ra vào mùa Đông ở các quốc gia thuộc khu vực ôn đới. Tại các quốc gia thuộc vùng nhiệt đới như Việt Nam thì bệnh cúm mùa có thể diễn ra quanh năm, nguy cơ bùng phát thành các đợt dịch.

Các triệu chứng khi mắc bệnh cúm mùa

Ngoài vấn đề cúm mùa có lây không, bạn cũng nên tìm hiểu các triệu chứng điển hình khi mắc bệnh. Kịp thời phát hiện triệu chứng giúp người bệnh điều trị bệnh hiệu quả hơn. Một vài triệu chứng phổ biến của bệnh bao gồm:

• Sốt
• Ho
• Ớn lạnh, đổ mồ hôi
• Đau nhức cơ bắp
• Mệt mỏi
• Đau họng
• Sổ mũi

Các triệu chứng của dịch cúm thường xuất hiện đột ngột, dễ bị nhầm lẫn với bệnh cảm thông thường. Người bệnh cần đến bệnh viện thăm khám để chẩn đoán bệnh chính xác.

>> Tìm hiểu thêm: Cúm mùa có nguy hiểm không?

Cách chẩn đoán bệnh cúm mùa

Quyết định số 5642/QĐ-BYT của Bộ Y Tế ban hành vào năm 2015 quy định về chẩn đoán một số bệnh truyền nhiễm (trong đó có cúm mùa) như sau:

• Giai đoạn 1 – Khám lâm sàng: Đối với các trường hợp có triệu chứng thường gặp như sốt trên 38oC, ho, chảy nước mũi, đau họng, khó thở, đau toàn thân…
• Giai đoạn 2 – Xét nghiệm máu: Để xác định lượng bạch cầu trong máu tăng hoặc giảm.
• Giai đoạn 3 – Chẩn đoán xác định: Đối với người có triệu chứng thường gặp, có tiếp xúc gần với người bệnh hoặc sinh sống trong khu vực có nguy cơ nhiễm bệnh cao. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm bằng phương pháp RT-PCR/ real time RT-PCR/ nuôi cấy virus.
• Giai đoạn 4 – Chẩn đoán mức độ bệnh: Đối với các trường hợp bệnh ở mức độ nhẹ, chỉ phát hiện triệu chứng bệnh đơn thuần. Hoặc các trường hợp có biến chứng cúm như khó thở, thở nhanh, SpO2 giảm…
• Giai đoạn 5 – Chẩn đoán phân biệt: Một số bệnh khác liên quan đường hô hấp cũng có thể gây triệu chứng tương tự như bệnh cúm mùa. Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm sinh học để chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh một cách chính xác nhất.

Phương pháp điều trị cúm mùa

Đối với các trường hợp bệnh nhẹ, người bệnh có thể điều trị bệnh tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ:

• Dùng thuốc hạ sốt
• Uống nhiều nước
• Ăn uống đầy đủ để cân bằng dinh dưỡng

Khi bị biến chứng cúm mùa, người bệnh cần nhập viện để điều trị. Bác sĩ sẽ theo dõi sức khỏe của người bệnh và có thể kê thuốc kháng virus như oseltamivir, zanamivir.

Người bệnh có dấu hiệu suy hô hấp cần được hỗ trợ bằng phương pháp thở oxy hoặc thông khí nhân tạo. Trong trường hợp bội nhiễm vi khuẩn, người bệnh có thể cần sử dụng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ.

Làm sao để phòng ngừa khả năng lây nhiễm bệnh cúm mùa?

Bên cạnh việc tìm hiểu cúm mùa có lây không, bạn cũng nên biết cách phòng ngừa bệnh. Đến nay, cách phòng bệnh hiệu quả và an toàn là sự kết hợp tiêm vắc xin phòng cúm cùng các giải pháp vệ sinh cá nhân,  phòng ngừa mỗi ngày. Cụ thể:

1. Tiêm vắc xin cúm mùa

Tiêm vắc xin là phương pháp phòng ngừa bệnh cúm theo mùa tối ưu nhất. Để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, các mũi tiêm phòng cần được nhắc lại hàng năm, đặc biệt là vào thời điểm đầu mùa Đông. Mỗi người có thể tiêm vắc xin cúm tại các cơ sở y tế chuyên về tiêm chủng như Hệ thống trung tâm tiêm chủng VNVC hay Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh. Các loại vắc xin đang được lưu hành như Influvac Tetra (Hà Lan), Vaxigrip Tetra (Pháp)… phòng 4 chủng cúm phổ biến là A/H1N1, A/H3N2, B/Victoria, B/Yamagata.

Lưu ý, vắc xin cúm mùa không có hiệu quả phòng bệnh 100%, nhưng có thể làm giảm cường độ và thời gian diễn ra triệu chứng. Tiêm vắc xin hàng năm đặc biệt quan trọng đối với:

• Phụ nữ đang mang thai
• Trẻ em từ 6 tháng đến 5 tháng tuổi
• Người trên 65 tuổi
• Người mắc bệnh mãn tính
• Nhân viên y tế

2. Thực hiện các giải pháp phòng ngừa hàng ngày

• Thường xuyên rửa tay và lau khô tay sau đó
• Che mũi và miệng khi hắt hơi
• Vứt bỏ khăn giấy đã qua sử dụng đúng nơi quy định
• Hạn chế tiếp xúc gần với người bệnh
• Thăm khám sức khỏe định kỳ tại các cơ sở y tế hoặc bệnh viện uy tín

Tìm hiểu cúm mùa có lây không và lây lan như thế nào giúp mỗi người chủ động phòng ngừa bệnh tốt hơn. Người bệnh nên đến bệnh viện nếu cảm nhận sức khỏe có biểu hiện bất thường. Không nên chủ quan tự điều trị bệnh tại nhà nếu chưa có sự hướng dẫn trực tiếp từ phía bác sĩ.