Có nhiều yếu tố góp phần tăng hiệu quả xạ trị ung thư, trong đó có chế độ dinh dưỡng. Vậy, thực đơn cho người xạ trị ung thư được xây dựng dựa trên các nguyên tắc nào? Người bệnh nên ăn gì để nâng cao sức khỏe, tăng hiệu quả điều trị?
Trong hầu hết các trường hợp, người xạ trị bệnh ung thư đều gặp một số vấn đề về ăn uống như kém hấp thu chất dinh dưỡng, chán ăn, buồn nôn, nôn ói,… Tuỳ thuộc vào mức độ bệnh, liều lượng tia phóng xạ được sử dụng cũng như kích thước và vị trí khu vực chiếu xạ mà mức độ ảnh hưởng của phương pháp xạ trị đến khả năng ăn uống có thể khác nhau ở mỗi người bệnh.
Trên thực tế, các loại tia phóng xạ chẳng hạn như tia Gamma… sẽ điều trị bệnh bằng cách đi xuyên qua cơ thể và phá hủy tế bào ung thư. Quá trình này có thể ảnh hưởng đến các vùng khỏe mạnh trong cơ thể, gây ra những vấn đề liên quan đến hệ tiêu hóa của người bệnh, chẳng hạn như:
Việc xây dựng thực đơn cho người xạ trị ung thư là điều tất yếu, góp phần duy trì sức khỏe cho người bệnh và hỗ trợ quá trình điều trị bệnh đạt được hiệu quả tối ưu. Một thực đơn đầy đủ dinh dưỡng sẽ mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh, như:
Vì vậy, trong quá trình xạ trị, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để xây dựng chế độ ăn uống chuyên biệt, tránh bỏ bữa để nâng cao sức khỏe và hiệu quả chữa trị.
Thực đơn cho người xạ trị cần tập trung vào việc tăng cường năng lượng, vitamin, khoáng chất và các nhóm dưỡng chất có lợi đối với sức khỏe. Bên cạnh đó, người bệnh nên ưu tiên các món ăn được chế biến đơn giản, lỏng hoặc sệt, dễ tiêu hóa. Nên tham vấn ý kiến bác sĩ, có thể tham khảo một số lưu ý như:
Xạ trị thường tiêu hao nhiều năng lượng của cơ thể, khiến người bệnh nhanh mệt mỏi, kiệt sức nếu không được cung cấp đủ dinh dưỡng. Dung nạp nhiều năng lượng từ khẩu phần ăn là cách giúp người bệnh đang xạ trị tối ưu quá trình hồi phục, tránh nguy cơ bị mệt mỏi, suy dinh dưỡng.
Tiêu thụ từ 25 – 40 kcal/ kg cân nặng mỗi ngày là lượng calo được khuyến nghị ở người đang xạ trị. Điều này có nghĩa là một người bệnh nặng khoảng 60kg cần dung nạp từ 1500 đến 2400 kcal mỗi ngày.
Theo khuyến nghị, tăng cường dung nạp protein là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao sức khỏe của người bệnh sau mỗi lần thực hiện xạ trị.
Mỗi ngày người bệnh đang xạ trị cần tiêu thụ từ 45 đến 60 g protein. Bởi vì, sau khi tiêu thụ, protein sẽ được phân giải thành nhiều loại axit amin có khả năng giúp sửa chữa tế bào bị hư tổn và hỗ trợ cơ thể sản sinh tế bào mới.
Nhờ vậy, các tác dụng phụ của quá trình xạ trị có thể được hạn chế, giúp người bệnh nhanh chóng hồi phục sức khỏe.
Người bệnh đang xạ trị nên bổ sung đầy đủ vitamin và khoáng chất từ khẩu phần ăn hàng ngày, bao gồm:
Tác dụng phụ của quá trình xạ trị như chướng bụng, buồn nôn, nôn ói, … có ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe hệ tiêu hóa. Do đó, để hỗ trợ quá trình tiêu hóa đạt hiệu quả tối ưu, người bệnh cần ưu tiên ăn các món dễ tiêu hóa như cháo, súp, các món hầm nhừ, trái cây chín và mềm…
Dung nạp nhiều calo, tăng cường bổ sung protein, vitamin, khoáng chất và ưu tiên ăn món dễ tiêu hóa là những nguyên tắc giúp xây dựng thực đơn cho người xạ trị. Tuy nhiên, để có thể xây dựng được một chế độ dinh dưỡng chuyên biệt, phù hợp với bản thân, người đang xạ trị cần tư vấn cụ thể ý kiến của bác sĩ. Có thể tham khảo các nguyên tắc sau:
Người bệnh đang xạ trị cần hiểu rõ tình trạng bệnh lý, các biểu hiện hay vấn đề đang gặp phải về tiêu hóa và nhu cầu dinh dưỡng hiện tại của cơ thể thông qua việc tham vấn ý kiến bác sĩ, từ đó chọn lựa được các loại thực phẩm phù hợp cho khẩu phần ăn của mình.
Chẳng hạn như, đối với người bệnh đang xạ trị ung thư gan có xuất hiện các hiện tượng như chướng bụng, chậm tiêu cần được bổ sung thực phẩm chứa hàm lượng chất chống oxy hóa, enzyme tiêu hóa và chất xơ. Bởi lẽ, chất chống oxy hóa giúp chữa lành tế bào gan bị tổn thương, enzyme hỗ trợ tiêu hóa và chất xơ sẽ góp phần cải thiện được triệu chứng đầy bụng, chậm tiêu.
Xây dựng kế hoạch ăn uống khoa học với các thực phẩm có lợi cho sức khỏe sẽ góp phần giúp người bệnh đang xạ trị kiểm soát được hàm lượng dưỡng chất được hấp thu, tránh dung nạp thực phẩm chứa các chất có hại cho quá trình xạ trị. Thông thường, thực đơn cho người xạ trị cần đảm bảo cung cấp đủ một số chất dinh dưỡng cơ bản và nguồn năng lượng thiết yếu gồm:
Người bệnh đang thực hiện xạ trị nên ưu tiên dung nạp protein từ nguồn thực vật như các loại đậu (đậu xanh, đậu nành, đậu đỏ, đậu đen…) và các loại hạt (hạt điều, hạt chia, hạt lanh…). Người bệnh cần tăng cường cung cấp omega-3 từ các loại thực phẩm như cá hồi, cá thu, cá ngừ, cá mòi, dầu ô-liu… và hạn chế dung nạp chất béo bão hòa từ các loại thực phẩm như thịt động vật chứa nhiều mỡ, đồ hộp, xúc xích, …
Ngoài ra, người bệnh cần tăng cường ăn các loại rau củ quả để hấp thu đầy đủ các vitamin, khoáng chất… cần thiết cho quá trình xạ trị.
Như đã đề cập, người bệnh đang xạ trị cần đảm bảo nhu cầu về dinh dưỡng. Khẩu phần ăn cần cung cấp hàm lượng dinh dưỡng cao hơn, đảm bảo đa dạng các loại thực phẩm bao gồm:
Các loại rau và trái cây tươi là nguồn cung cấp chất chống oxy hóa, chất xơ, khoáng chất và vitamin cần thiết cho sức khỏe của người bệnh đang xạ trị. Việc bổ sung các loại rau xanh và trái cây tươi vào thực đơn cho người xạ trị có thể giúp quá trình chữa lành tổn thương, hoạt động của hệ tiêu hóa được cải thiện đáng kể.
Một số loại rau xanh và trái cây tươi tốt cho sức khỏe của người bệnh đang xạ trị gồm: rau họ cải (cải thìa, cải xanh, bắp cải…), cam, quýt, bưởi, lựu, táo, dâu, mâm xôi…
Lưu ý: Người bệnh nên ưu tiên chọn ăn trái cây chín mềm và rau xanh đã được nấu chín để giúp hệ tiêu hóa hoạt động thuận lợi, hiệu quả hơn.
Sữa không hoặc ít béo và các chế phẩm từ loại sữa này cung cấp nguồn dinh dưỡng dồi dào giúp xây dựng cơ thể, bao gồm canxi và vitamin D cần thiết cho sự phát triển của hệ xương, protein giúp xây dựng và sửa chữa tế bào, vitamin nhóm B giúp tối ưu hiệu quả hấp thu năng lượng và hình thành tế bào trong cơ thể. Vì vậy, người bệnh đang xạ trị nên cân nhắc bổ sung sữa bò đã tiệt trùng tách béo, sữa chua ít hoặc tách béo, sữa chua Hy Lạp, …
Các loại ngũ cốc nguyên hạt bao gồm gạo lứt, yến mạch, lúa mạch đen, hạt kê, hạt diêm mạch, … là nguồn cung cấp chất đạm, chất béo tốt, chất chống oxy hóa, chất xơ, khoáng chất và vitamin (đặc biệt là vitamin nhóm B) dồi dào cho cơ thể. Theo nghiên cứu, tiêu thụ ngũ cốc nguyên hạt có thể góp phần làm giảm nguy cơ tử vong do bệnh ung thư (đặc biệt là ung thư thực quản, trực tràng, tuyến tụy và dạ dày).
Sau khi tiêu thụ, protein sẽ được cơ thể phân giải thành nhiều loại axit amin – đây là thành phần thiết yếu giúp cấu thành nên khung tế bào. Vì vậy, protein đóng vai trò quan trọng, giúp tối ưu quá trình hình thành các tế bào mới khỏe mạnh để cơ thể hồi phục sau mỗi liệu trình xạ trị. Thực phẩm giàu protein nên có trong thực đơn cho người xạ trị bao gồm yến mạch, trứng, sữa, thịt nạc gia súc / gia cầm, yến mạch, các loại cá, đậu nành…
Chia nhỏ bữa ăn là biện pháp hỗ trợ hệ tiêu hóa đạt hiệu quả tối ưu, hạn chế các tác dụng phụ của quá trình xạ trị. Vì vậy, thay vì dung nạp nhiều thực phẩm trong 3 bữa chính, người bệnh đang xạ trị nên chia thành nhiều lần ăn trong ngày và mỗi bữa ăn đều cần đảm bảo cung cấp đa dạng, cân bằng các chất dinh dưỡng.
Lưu ý: Người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để biết chính xác nên chia thành bao nhiêu bữa ăn trong ngày và khối lượng, hàm lượng chất dinh dưỡng cần thiết trong mỗi khẩu phần để phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại của bản thân.
Mỗi ngày, người bệnh đang xạ trị nên uống đủ từ 1,5 đến 2 lít nước. Điều này sẽ góp phần cung cấp đầy đủ dịch cho cơ thể, qua đó hỗ trợ nâng cao sức khỏe tổng thể trong suốt quá trình xạ trị. Bên cạnh việc uống nước lọc, người bệnh có thể bổ sung nước từ các món ăn lỏng, sệt như cháo, canh, súp…
Người bệnh ung thư đang xạ trị cần được bổ sung đầy đủ dinh dưỡng và năng lượng. Tuy nhiên, quá trình xạ trị có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng ăn uống và hoạt động của hệ tiêu hóa. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ để nhận tư vấn cụ thể, tham khảo một số vấn đề sau để thuận lợi hơn trong việc ăn uống:
Một số gợi ý thực đơn cho người xạ trị bệnh ung thư tham khảo. Lưu ý, nhu cầu dinh dưỡng ở mỗi người bệnh không giống nhau, tốt hơn hết người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ để xây dựng được thực đơn ăn uống an toàn và phù hợp.
| Thực đơn | Cơ cấu khẩu phần | |
| Bữa sáng
(7h00) |
2 lát bánh mì nguyên cám, 2 quả trứng luộc, 100 ml nước ép bưởi. |
|
| Bữa phụ sáng
(9h00) |
180 ml sữa tươi tiệt trùng tách béo. | |
| Bữa trưa
(11h00) |
2 chén nhỏ cơm gạo lứt, 100 g phi lê cá hồi nướng, 1 chén canh cải ngọt. | |
| Bữa phụ chiều
(14h00) |
100 g salad rau và các loại hạt (hạt điều, hạnh nhân, hạt óc chó). | |
| Bữa tối
(17h30) |
150 ml cháo yến mạch nấu tôm, 30 g đu đủ chín. | |
| Bữa phụ tối
(20h30) |
100 g sữa chua Hy Lạp trái cây (táo, chuối, bơ). |
Chăm sóc người bệnh xạ trị ung thư là quá trình dài từ trước, trong và sau mỗi liệu trình xạ trị. Một số lưu ý có thể bao gồm:
Để đặt lịch thăm khám, tư vấn về sức khỏe tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ trực tiếp qua:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Xây dựng thực đơn cho người xạ trị ung thư khoa học giúp hỗ trợ hệ miễn dịch, giảm tác dụng phụ và phục hồi thể trạng hiệu quả. Tại Bệnh viện Tâm Anh, đội ngũ chuyên gia dinh dưỡng phối hợp chặt chẽ với bác sĩ điều trị ung thư để thiết kế chế độ ăn phù hợp từng giai đoạn bệnh, đảm bảo an toàn và cá nhân hóa tối đa. Đặt lịch tư vấn ngay để được đồng hành xây dựng thực đơn hỗ trợ xạ trị hiệu quả và nâng cao chất lượng sống.
