Viêm da thần kinh: Tìm hiểu nguyên nhân và cách điều trị

Viêm da thần kinh là một dạng viêm da mạn tính thường bắt đầu với một mảng da nhỏ nhưng ngứa dữ dội. Khác với các loại viêm da có xu hướng lan rộng, tình trạng này thường khu trú ở 1 đến 2 vị trí. Tuy nhiên, nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể đối mặt với các biến chứng như nhiễm trùng và nhiều phiền toái khác trong sinh hoạt hằng ngày. Vậy nguyên nhân gây bệnh là gì và cách điều trị bệnh hiệu quả.

Viêm da thần kinh là gì?

Viêm da thần kinh là tình trạng da xuất hiện từng mảng ngứa kéo dài. Khi gãi, cảm giác ngứa tăng lên, khiến người bệnh gãi nhiều hơn và làm vùng da này ngày càng dày, sần sùi và đổi màu. Những mảng ngứa thường xuất hiện ở mu bàn chân, mắt cá, mu bàn tay, cổ tay, khuỷu tay, vai, cổ hoặc da đầu.

Mặc dù bệnh không đe dọa đến tính mạng và không lây nhiễm, cơn ngứa mà nó gây ra có thể rất dữ dội. Việc phá vỡ chu kỳ ngứa – gãi là rất khó khăn. Tình trạng này có thể làm gián đoạn giấc ngủ, ảnh hưởng đến chức năng tình dục và suy giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống của người bệnh. (1)

Nguyên nhân gây viêm da thần kinh

Nguyên nhân gây ra viêm da thần kinh vẫn chưa được biết đến chính xác. Mặc dù chưa có yếu tố đơn lẻ nào được xác định, một số chuyên gia cho rằng bệnh xảy ra do các dây thần kinh dưới da phản ứng quá mức với các kích thích thông thường.

Khi chu kỳ bệnh đã bắt đầu, bệnh sẽ nhanh chóng trở nặng: Càng ngứa, người bệnh càng gãi và da càng bị kích ứng, viêm và dày lên, làm cơn ngứa trở nên dữ dội hơn.

Nhiều nhận định cho rằng có nhiều yếu tố khác nhau góp phần kích hoạt, khởi phát hoặc làm nặng thêm viêm da do thần kinh, bao gồm:

• Các bệnh khác: Những người hiện đang mắc hoặc từng mắc các bệnh về da chẳng hạn như viêm da cơ địa (chàm) hoặc vảy nến.
• Yếu tố tâm lý: Mắc các rối loạn lo âu hoặc thường xuyên phải đối mặt với căng thẳng tinh thần có thể gây ngứa, dẫn đến việc kích hoạt bệnh.
• Tuổi tác: Tình trạng này thường gặp nhất ở những người trong độ tuổi từ 30 đến 50.
• Tiền sử gia đình: Những người có người thân trong gia đình mắc hoặc từng mắc các bệnh dị ứng như chàm hoặc hen suyễn thời thơ ấu.
• Tác nhân kích thích môi trường: Tiếp xúc với các tác nhân gây kích ứng da và ngứa ban đầu, chẳng hạn như quần áo bó sát hoặc vết côn trùng cắn.

Triệu chứng lâm sàng

Các dấu hiệu và triệu chứng của viêm da thần kinh chủ yếu xoay quanh đặc điểm của cơn ngứa và sự thay đổi tại vùng da bị tổn thương, bao gồm:

• Ngứa dữ dội: Thường gặp ở cổ, nhưng cũng có thể xuất hiện ở cánh tay, mí mắt, da đầu, mông hoặc vùng kín. Cơn ngứa rõ hơn khi người bệnh đi ngủ, dễ nặng hơn khi căng thẳng.
• Đau rát: Vùng da tổn thương ban đầu không gây đau. Tuy nhiên, việc gãi liên tục khiến da bị xước, dẫn đến cảm giác đau nhức hoặc rát. Đôi khi còn có thể làm rách da, rỉ dịch hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Các mảng tổn thương do bệnh thường có kích thước từ 3×6 cm đến 6×10 cm.
• Thay đổi về cấu trúc và màu sắc da:
  • Da dày lên, sần sùi và nổi gồ.
  • Rối loạn sắc tố ở vùng da tổn thương: màu đỏ trên da sáng và có màu tím hoặc sẫm màu trên da tối.
  • Xuất hiện vảy trên bề mặt tổn thương.
  • Ở da đầu có thể xuất hiện mảng tròn có vảy giống gàu.
  • Ở vùng sinh dục có thể thấy nếp nhăn sâu hoặc thay đổi sắc tố.

Tìm hiểu thêm: Viêm da đầu chi ruột (Acrodermatitis Enteropathica)

Biến chứng viêm da thần kinh có thể gặp

Viêm da thần kinh thường không tự thoái lui và cần can thiệp y tế để ngăn ngừa các biến chứng sau:

• Nhiễm trùng thứ phát: Việc gãi làm tổn thương hàng rào bảo vệ da, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào các vết thương hở và gây nhiễm trùng da.
  • Dấu hiệu nhiễm trùng: Có thể bao gồm vảy màu mật ong, rỉ dịch hoặc xuất hiện các nốt mụn mủ.
• Sẹo và thay đổi sắc tố vĩnh viễn: Gãi quá nhiều có thể để lại sẹo vĩnh viễn và thay đổi sắc tố tại vùng tổn thương. Đáng lưu ý, các vùng da bị sẹo này vẫn có khả năng tiếp tục bị ngứa dai dẳng.
• Rối loạn giấc ngủ: Cơn ngứa dữ dội, đặc biệt về đêm, là nguyên nhân gây gián đoạn giấc ngủ và dẫn đến mất ngủ mãn tính, ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể.
• Suy giảm chất lượng cuộc sống: Bệnh có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sinh, tâm lý do cảm giác khó chịu, thiếu ngủ hoặc mặc cảm về thẩm mỹ của các mảng da tổn thương.

Phương pháp chẩn đoán

Việc chẩn đoán bệnh chủ yếu được thực hiện dựa trên thăm khám lâm sàng và loại trừ các bệnh lý da khác. Bệnh nhân nên đến gặp bác sĩ da liễu để được thăm khám, quy trình chẩn đoán thường gồm:

• Khám da: Thăm khám trực tiếp các vùng da bị ngứa và tổn thương để nhận diện các mảng da dày sừng, sần sùi đặc trưng của viêm da thần kinh. Đánh giá tiền sử bệnh da và sức khỏe tổng thể của bệnh nhân.
• Khai thác bệnh sử: Bác sĩ sẽ hỏi về thời điểm các mảng da bắt đầu xuất hiện, tính chất ngứa (có liên tục không) và các yếu tố làm cho triệu chứng đỡ hơn hoặc nặng hơn (nhằm xác định các tác nhân kích hoạt).

Bác sĩ có thể yêu cầu thực hiện các xét nghiệm sau để loại trừ các bệnh khác:

• Sinh thiết da: Lấy một mẫu da nhỏ tại vùng tổn thương để kiểm tra dưới kính hiển vi, giúp loại trừ các bệnh về da khác như bệnh vảy nến.
• Thử nghiệm dị ứng da (Patch testing): Nhằm kiểm tra xem có viêm da tiếp xúc hay phát ban do chất gây dị ứng cụ thể nào không.
• Vi nấm nhuộm soi: Để tìm kiếm sự hiện diện của nấm men hoặc các tác nhân nấm khác.
• Xét nghiệm máu: Có thể được thực hiện để giúp xác định xem bệnh nhân có bị dị ứng môi trường hay không.

Điều trị viêm da thần kinh

Mục tiêu chính trong điều trị viêm da thần kinh là kiểm soát ngứa, ngăn chặn hành vi gãi để phá vỡ chu kỳ bệnh và giải quyết các nguyên nhân hoặc yếu tố tiềm ẩn (như căng thẳng, lo âu). Cần lưu ý rằng ngay cả khi điều trị thành công, tình trạng này thường có xu hướng tái phát. Bác sĩ có thể đề xuất một hoặc nhiều phương pháp điều trị sau:

• Sản phẩm bôi giảm ngứa: Bác sĩ có thể chỉ định các loại kem bôi chứa hoạt chất kháng viêm hoặc kem giảm ngứa không steroid. Những sản phẩm này đặc biệt hữu ích ở các vùng da nhạy cảm.
• Tiêm corticosteroids tại chỗ: Một số trường hợp cần tiêm thuốc corticosteroids trực tiếp vào vùng da dày sừng để làm phẳng thương tổn.
• Thuốc uống giảm ngứa: Thuốc kháng histamine theo chỉ định giúp kiểm soát cơn ngứa, nhất là về đêm. Một số loại có thể gây buồn ngủ, giúp hạn chế gãi khi ngủ.
• Thuốc hỗ trợ giảm lo âu và căng thẳng: Nếu yếu tố tâm lý là nguyên nhân thúc đẩy bệnh, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc hỗ trợ nhằm làm giảm ngứa do căng thẳng.
• Miếng dán giảm đau, giảm ngứa: Một số miếng dán đặc dụng có tác dụng làm dịu cảm giác ngứa và giảm nhu cầu gãi trong thời gian ngắn.
• Liệu pháp ánh sáng: Dùng tia sáng chuyên dụng chiếu lên vùng da bệnh, phù hợp với những trường hợp tổn thương mạn tính hoặc dai dẳng.
• Trị liệu tâm lý: Có thể giúp người bệnh hiểu rõ cách cảm xúc và hành vi (như thói quen gãi) ảnh hưởng đến bệnh. Chuyên viên tư vấn có thể đề xuất các kỹ thuật hành vi để giúp bệnh nhân thay đổi thói quen gãi.

Chăm sóc và phòng ngừa

Một số biện pháp tự chăm sóc dưới đây có thể giúp giảm khó chịu và hỗ trợ kiểm soát viêm da do thần kinh:

• Chườm lạnh: Đắp khăn ẩm, mát lên vùng da ngứa trong 10–15 phút, lặp lại vài lần mỗi ngày. Các sản phẩm dưỡng da chứa tinh dầu bạc hà hoặc long não cũng có thể hỗ trợ làm dịu cảm giác ngứa.
• Dùng kem dưỡng ẩm không mùi: Thoa kem dưỡng ẩm ít nhất 1 lần mỗi ngày, đặc biệt ngay sau khi tắm khi da còn hơi ẩm. Việc duy trì thoa kem đều đặn ngay cả khi da đã lành giúp hạn chế tái phát.
• Che phủ vùng da tổn thương: Che nhẹ vùng da bị ngứa bằng băng thun để giảm ma sát và hạn chế gãi.
• Cắt ngắn móng tay: Móng tay ngắn giúp giảm mức độ tổn thương da nếu bạn vô tình gãi.
• Thực hành thư giãn: Các phương pháp như thiền, yoga có thể giúp kiểm soát căng thẳng, từ đó làm giảm mức độ ngứa.
• Lựa chọn trang phục phù hợp: Ưu tiên quần áo cotton rộng rãi để da thoáng và ít kích ứng. Tránh các chất liệu dễ gây cọ xát như polyester hoặc rayon.

Để đặt lịch khám, tư vấn và điều trị các vấn đề về da tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách hàng có thể liên hệ theo thông tin:

Dù hiện nay chưa có phương pháp điều trị dứt điểm viêm da thần kinh, người bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu tuân thủ đúng nguyên tắc điều trị: giảm ngứa, phục hồi hàng rào da và hạn chế tối đa việc gãi gây tổn thương. Song song với chỉ dẫn của bác sĩ, các biện pháp chăm sóc tại nhà như dưỡng ẩm thường xuyên, chườm mát, quản lý căng thẳng cũng giúp giảm triệu chứng rõ rệt. Chủ động theo dõi sự thay đổi của da và duy trì thói quen chăm sóc đều đặn sẽ góp phần kéo dài thời gian ổn định và cải thiện chất lượng cuộc sống.