Tụt huyết áp khi ngủ: Triệu chứng, nguyên nhân và cách khắc phục

Tụt huyết áp khi ngủ trong một số trường hợp nghiêm trọng có thể dẫn đến ngưng tuần hoàn và tử vong. Vậy khi nào huyết áp bị tụt là nguy hiểm và cách xử trí, phòng ngừa? Hãy tìm hiểu qua bài viết này.

Khi ngủ huyết áp tăng hay giảm?

Cũng như nhịp tim, huyết áp có nhịp sinh học ngày, đêm rõ ràng. Vào buổi sáng, khi chúng ta vừa thức dậy, huyết áp đo được thường ở mức cao nhất. Trong ngày, huyết áp thay đổi tùy thuộc vào thể trạng, tâm lý, hoạt động thể chất… và thường đạt đỉnh giữa buổi chiều. Vào ban đêm, khi cơ thể của chúng ta đi vào giấc ngủ, huyết áp giảm dần và đạt giá trị thấp nhất.

Về mặt sinh học, ở người bình thường khỏe mạnh, huyết áp vào ban đêm giảm khoảng 10-20% (tương đương khoảng 10-15 mmHg) so với ban ngày. Theo khuyến cáo của Hiệp hội Tăng huyết áp châu Âu, giới hạn trên của huyết áp về đêm được xác định tăng khi ở mức ≥120/70 mmHg (hoặc >110/65 mmHg theo cập nhật ACC/AHA 2017). [1]

Những người có huyết áp về đêm giảm quá mức (>20%) được gọi là những người có trũng huyết áp cực đại (extreme dipping). Bên cạnh đó, có những người huyết áp về đêm hầu như không giảm (<10%). Như vậy khi ngủ huyết áp tăng hay giảm còn tùy vào thể trạng, bệnh lý của mỗi người và không có câu trả lời chung cho tất cả.

>> Xem thêm: Diễn biến huyết áp trong ngày như thế nào?

Tụt huyết áp khi ngủ là gì?

Tụt huyết áp là tình trạng huyết áp hạ xuống thấp dưới mức bình thường (<90/60 mmHg). Huyết áp quá thấp khiến lượng máu không đủ đưa đến các bộ phận trong cơ thể, các tế bào không nhận đủ oxy, chất dinh dưỡng, đồng thời các chất thải không được loại bỏ đúng cách. Huyết áp bị khi đang ngủ không chỉ có thể dẫn đến các triệu chứng như chóng mặt hoặc ngất xỉu mà còn có thể đe dọa tính mạng khi các cơ quan bị tổn thương do thiếu máu.

1. Tụt huyết áp khi đang ngủ có nguy hiểm không?

Tụt huyết áp không phải là bệnh. Trong phần lớn trường hợp, huyết áp bị hạ xuống thấp không dẫn đến tử vong. Tuy nhiên, tình trạng này kéo dài có thể ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng sống và có thể là dấu hiệu cảnh báo một số bệnh lý nguy hiểm như tim mạch, thần kinh… cần kiểm tra và can thiệp.

Khi ngủ vào ban đêm, huyết áp thường giảm nhẹ nhưng nếu giảm sâu hơn mức bình thường không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà có thể dẫn đến chóng mặt buồn nôn, thậm chí ngưng tuần hoàn.

2. Phân loại tụt huyết áp khi ngủ

Huyết áp bị tụt trong lúc ngủ gồm các loại phổ biến như:

• Tụt huyết áp tư thế: Khi chúng ta đổi tư thế từ nằm hoặc ngồi sang tư thế đứng trong đêm hoặc khi vừa thức dậy có thể gây hạ huyết áp tâm thu ít nhất 20 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ít nhất 10 mmHg. Ít phút sau khi đổi tư thế, tình trạng huyết áp bị tụt có thể vẫn tiếp diễn.
• Huyết áp bị tụt sau ăn: Nếu ăn tối quá muộn, ngay sát giờ ngủ thì trong vòng hai tiếng sau bữa ăn, huyết áp của bạn có thể giảm khi cơ thể đã đi vào giấc ngủ.
• Huyết áp bị tụt trong khi ngủ: Huyết áp giảm liên tục trong suốt thời gian ngủ và dưới mức bình thường có thể trở thành một mối nguy trong trường hợp ngưng tuần hoàn.
• Huyết áp tụt thứ phát: Các bệnh lý nền hoặc các tác dụng phụ của thuốc có thể khiến một người đang ngủ bị hạ huyết áp đột ngột.

Triệu chứng tụt huyết áp khi đang ngủ

Cũng giống như các triệu chứng huyết áp bị hạ thông thường, huyết áp bị tụt khi đang ngủ thường bao gồm các triệu chứng điển hình sau:

• Chóng mặt: Khi huyết áp quá thấp, não là cơ quan đầu tiên bị ảnh hưởng và “phát tín hiệu” do nằm ở điểm cao nhất trong cơ thể, trong khi đó lưu lượng máu phải chống lại trọng lực để đến được não. Do đó, hầu hết những người bị huyết áp thấp đều bị thiếu máu lên não, cảm thấy chóng mặt, mờ mắt hoặc choáng váng, đặc biệt là khi đứng dậy. Một số người thậm chí có thể ngất xỉu hoặc gặp tai nạn té ngã nguy hiểm.
• Sốc: Mọi cơ quan trong cơ thể đều bắt đầu hoạt động kém đi khi hạ huyết áp và duy trì ở mức thấp nên có thể dẫn đến trạng thái sốc.
• Buồn nôn: Khi huyết áp hạ thấp, chúng ta thường có cảm giác khó chịu ở dạ dày và buồn nôn, thường dịch nôn là chất có trong dạ dày. Sau khi hết buồn nôn, tình trạng mất nước có thể được giảm thiểu bằng cách bù nước.
• Đổ mồ hôi: Đổ nhiều mồ hôi trên da, người lúc nào cũng ẩm ướt.
• Nhìn mờ hoặc nghe kém: Thị lực giảm đáng kể và ngày một tăng hoặc thính giác kém.
• Bốc hỏa: Cảm giác nóng phát xuất từ bên trong cơ thể.
• Tay chân lạnh: Cảm giác tê cóng và lạnh phát xuất từ bên trong cơ thể.
• Đau đầu: Cảm giác đau đầu ở mức độ từ vừa đến nặng.
• Mất ý thức: Trường hợp nặng, người có huyết áp bị tụt khi ngủ có thể rơi vào tình trạng mất ý thức.

Nguyên nhân gây tụt huyết áp khi ngủ

• Tiền sử bệnh gia đình: Huyết áp thấp hay huyết áp cao có thể do hệ thống mạch máu lão hóa nhưng đồng thời còn do di truyền. Trong gia đình, một người có cha mẹ hoặc anh chị em bị huyết áp thấp, huyết áp cao thì người này có khả năng cao cũng bị tình trạng tương tự.
• Mắc các bệnh tim mạch: Các vấn đề về tim mạch như suy tim, rối loạn nhịp tim, nhồi máu cơ tim… khiến tuần hoàn máu suy giảm và dẫn đến tình trạng này.
• Rối loạn thần kinh tự chủ: Những người mắc các bệnh thần kinh như Parkinson, bệnh đa xơ cứng, hội chứng Guillain-Barré… có khả năng bị hạ huyết áp về đêm cao hơn. Ngoài ra, đột quỵ và các bệnh thoái hóa khác ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ cũng là những yếu tố dẫn đến tình trạng hạ huyết áp.
• Tác dụng phụ của thuốc: Một số loại thuốc đặc trị như thuốc hạ huyết áp, thuốc điều trị rối loạn cương dương, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần, thuốc lợi tiểu, các loại thuốc điều trị suy tim… có thể khiến người bệnh bị hạ huyết áp khi ngủ.
• Căng thẳng kéo dài: Sợ hãi quá mức, căng thẳng trong thời gian dài có thể dẫn đến hạ huyết áp đột ngột.
• Mất nước và mất cân bằng điện giải: Mất nước do sốt hoặc không do sốt… dẫn đến tình trạng mất cân bằng điện giải có thể gây hạ huyết áp.
• Chế độ ăn uống và nghỉ ngơi không khoa học: Dinh dưỡng và chế độ nghỉ ngơi góp phần gây ra tình trạng hạ huyết áp.
• Lớn tuổi: Sự xuất hiện của các yếu tố gây nhiễu do sức khỏe kém dẫn đến tình trạng bệnh tim mạn tính và các nguy cơ bệnh tật khác khiến người lớn tuổi dễ bị hạ huyết áp hơn.
• Thời tiết: Trời nóng, mạch máu giãn có thể gây hạ huyết áp. Ngoài ra, thời tiết nóng làm cơ thể đổ nhiều mồ hôi, mất nước và mất cân bằng điện giải, là nguyên nhân dẫn đến huyết áp tụt.
• Các yếu tố nguy cơ khác: Người bệnh nằm bất động kéo dài; suy giảm thể chất hoặc sụt cân; sử dụng các chất kích thích như đồ uống có cồn hoặc chất gây nghiện; một số rối loạn nội tiết tố như suy tuyến thượng thận… cũng là những yếu tố nguy cơ gây hạ huyết áp khi ngủ.

Những hệ lụy của tụt huyết áp khi ngủ

Tình trạng tụt huyết áp khi ngủ có thể để lại hệ lụy nghiêm trọng, thậm chí ảnh hưởng tính mạng.

• Tim ngừng đập: Hạ huyết áp động mạch và giảm lưu lượng máu động mạch vành liên quan đến giấc ngủ không REM (giấc ngủ non-REM (Non Rapid Eye Movement) là giấc ngủ sâu, không chuyển động mắt, xuất hiện sau 30-40 phút từ lúc lơ mơ ngủ) thúc đẩy tình trạng thiếu máu cục bộ cơ tim nghiêm trọng ở một vùng thành thất trái do hẹp động mạch vành hạn chế lưu lượng máu. Những đợt tương tự như vậy xảy ra nhiều lần trong chu kỳ ngủ có khả năng tạo tiền đề cho những bất thường tim mạch trong quá trình kích hoạt giao cảm đi kèm với giấc ngủ REM (viết tắt của Rapid Eye Movement, là giấc ngủ chuyển động nhanh của mắt, xuất hiện sau khi ngủ khoảng 90 phút) hoặc các hoạt động vào buổi sáng. Trong trường hợp nghiêm trọng, huyết áp bị tụt khi ngủ có thể khiến tim ngừng hoạt động và tử vong. [2]

• Tổn thương não và đột quỵ: Lưu lượng máu lên não giảm khiến não thiếu oxy dẫn đến tổn thương hoặc đột quỵ não.
• Rối loạn chức năng của các cơ quan: Khi những cơ quan quan trọng như tim, phổi, gan đồng loạt không được cung cấp máu duy trì hoạt động sống sẽ dẫn đến tình trạng suy đa tạng.
• Giảm chất lượng sống: Trong những trường hợp huyết áp chỉ tụt nhẹ khi ngủ, dù không nguy hiểm đến tính mạng nhưng cuộc sống đảo lộn do mất ngủ, mệt mỏi và nhiều triệu chứng khó chịu đi kèm.

Hướng dẫn xử trí tụt huyết áp khi đang ngủ

Khi bản thân hoặc người nhà bị tụt huyết áp khi ngủ, nên làm theo hướng dẫn sau:

• Sơ cứu tại chỗ: Nằm thẳng trên giường, dùng gối kê cao chân để đưa máu về não nhanh hơn. Khi đã cảm thấy bớt chóng mặt có thể uống một cốc nước đường để tăng đường huyết.
• Gọi cấp cứu: Nếu bản thân hoặc người nhà bất tỉnh, có dấu hiệu ngưng tuần hoàn do huyết áp bị tụt khi ngủ phải lập tức gọi cấp cứu. Trong thời gian chờ đợi, thực hiện đúng kỹ thuật động tác ép tim ngoài lồng ngực.

Để tránh lặp lại tình huống xấu, tốt nhất khi đã phục hồi, cần theo dõi sát trình trạng bệnh, đo huyết áp thường xuyên và thực hiện thay đổi lối sống phù hợp.

>> Xem thêm: Diễn biến huyết áp trong ngày như thế nào?

Cách khắc phục tình trạng hạ huyết áp khi ngủ

1. Thay đổi lối sống

• Nghỉ ngơi đủ: Mệt mỏi, thiếu ngủ sẽ làm hạ huyết áp, vì vậy nên duy trì nếp sống điều độ, tránh làm việc quá sức, càng không nên thường xuyên thức khuya. Ngoài ra, không nên kê gối quá thấp khi ngủ.
• Tắm nước nóng: Tắm nước nóng khoảng 43 độ C trong từ 5-10 phút giúp tăng cường lưu thông máu, cải thiện các triệu chứng của huyết áp thấp. Sau khi tắm, tốt nhất nên ngồi và nghỉ ngơi một lúc. Lưu ý, người thường bị hạ huyết áp phải cẩn thận khi tắm nước nóng bởi nếu tắm không đúng cách có thể gây chóng mặt do nhiệt độ nước làm giãn động mạch.
• Tránh đứng trong thời gian dài hoặc thay đổi tư thế đột ngột: Không cúi đầu chúc xuống dưới khi nhặt đồ rơi mà phải ngồi xổm xuống. Khi đứng dậy, không đứng phắt đột ngột mà phải để cơ thể ở trạng thái cân bằng trước rồi từ từ trở về tư thế đứng.
• Chú ý đến môi trường và quần áo: Không nên ở trong môi trường ngột ngạt để tránh giãn mạch, cũng không nên thắt cà vạt quá chặt, tránh mặc áo có cổ quá cao hoặc quá chật, nếu không sẽ chèn ép xoang cảnh, gây hạ huyết áp đột ngột và ngất xỉu.
• Ăn trái cây sấy khô (carbohydrate phức hợp) thay cho các sản phẩm chứa đường tinh luyện, socola, bánh quy hoặc đồ ngọt và nên ăn uống đúng giờ để ổn định lượng đường trong máu; đồng thời không nên nhịn đói quá 3-4 tiếng mà có thể ăn nhẹ để giữ lượng đường trong máu ở mức chấp nhận được.

2. Điều trị các bệnh lý nguyên nhân

Bệnh tim mạch, giãn mạch ngoại biên, suy giáp, bệnh Addison… là những bệnh lý ảnh hưởng đến hệ tuần hoàn và hệ nội tiết của cơ thể, gây hạ huyết áp. Nếu muốn giải quyết triệt để tình trạng hạ huyết áp, chúng ta nên đến bác sĩ để được thăm khám và tư vấn điều trị các bệnh lý này.

3. Hỏi bác sĩ về các loại thuốc đang sử dụng

Một số loại thuốc có tác dụng phụ dẫn đến hạ huyết áp. Trước khi sử dụng thuốc, người bệnh nên nói tình trạng huyết áp hiện tại để bác sĩ kê đơn thuốc phù hợp, hoặc cần báo cho bác sĩ điều trị tác dụng phụ dẫn đến huyết áp bị tụt để có hướng xử trí kịp thời.

Phòng ngừa tụt huyết áp khi ngủ

1. Không bật dậy sau giấc ngủ đêm

Sau một thời gian cơ thể về trạng thái thư giãn, đặc biệt là sau khi ngủ, huyết áp sẽ giảm đáng kể. Những người bị huyết áp thấp có thể giảm xuống 50/35 trong khi ngủ. Do đó, không nên thức dậy đột ngột vào buổi sáng sau một đêm ngủ dài. Thay vào đó, có thể ngọ nguậy các ngón chân, co duỗi các cẳng chân để làm giãn cơ đùi, bắp chân trước khi ngồi dậy.

2. Tăng cường dinh dưỡng

Tình trạng suy dinh dưỡng càng dễ gây hạ huyết áp hơn đối với những người có tiền sử bị huyết áp thấp và đi kèm với đó là những triệu chứng khó chịu. Do đó, cần bổ sung thêm các loại thực phẩm có ích cho người huyết áp bị tụt như: gừng, nhãn, táo tàu, hạt óc chó, nhân sâm, mật ong…

3. Hạn chế thực phẩm làm giảm huyết áp

Người thường xuyên bị tụt huyết áp khi ngủ không nên ăn quá nhiều các thực phẩm hạ huyết áp, lợi tiểu như cần tây, bí đao, đậu xanh, táo gai, mướp đắng, hành tây, củ cải, rong biển. Nếu bị hạ huyết áp do bệnh rối loạn động mạch nên uống nước ép cà rốt.

4. Thêm một ít muối trong khẩu phần hàng ngày

Tăng hàm lượng muối trong cơ thể có thể làm tăng huyết áp. Nếu tiêu thụ khoảng 12 gam muối mỗi ngày, có thể cải thiện các triệu chứng của người bị huyết áp thấp.

5. Tập thể dục thường xuyên

Hoạt động thể chất phù hợp có thể tăng cường chức năng tim mạch, điều hòa hệ thần kinh và nhờ đó cải thiện các triệu chứng hạ huyết áp. Đặc biệt nên tập trung các bài tập cho bắp chân để cải thiện lưu thông máu tổng thể và đưa chỉ số huyết áp lên mức khỏe mạnh hơn. Có thể đi bộ khoảng 10-15 phút để khởi đầu ngày mới.

6. Cẩn thận chọn môn thể thao phù hợp

Người bị hạ huyết áp do thay đổi tư thế nên tránh đứng lâu hoặc tập các bài tập thay đổi tư thế cơ thể. Nếu mắc bệnh lý dẫn đến tình trạng hạ huyết áp, nên kiểm tra sức khỏe trước khi tập luyện và nhờ huấn luyện viên tư vấn chọn bài tập phù hợp với thể trạng.

7. Bổ sung sắt hoặc Bio-Strath

Nếu bị thiếu máu nhẹ (bé gái dậy thì hoặc phụ nữ có chu kinh nguyệt kéo dài) nên dùng viên bổ sung sắt hoặc Bio-Strath để tăng lượng sắt hấp thụ.

8. Đo huyết áp thường xuyên

Cuối cùng, để kiểm soát tốt huyết áp trong ngày và về đêm, chúng ta nên có sẵn dụng cụ y tế để kiểm tra huyết áp thường xuyên và ghi lại những thay đổi để trao đổi với bác sĩ khi đi khám.

Để đặt lịch khám, tư vấn điều trị tình trạng này và các bệnh lý tim mạch tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, Quý khách vui lòng liên hệ:

Mặc dù huyết áp bị tụt không phải bệnh lý nhưng tình trạng này kéo dài có thể dẫn đến những tình huống nguy hiểm, nhất là tụt huyết áp khi ngủ. Những biện pháp phòng ngừa bằng cách thay đổi lối sống, chú ý chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi, bổ sung các dưỡng chất phù hợp với tình trạng bệnh lý… có thể giúp kiểm soát tốt nguy cơ tái phát. Tuy nhiên, chúng ta cần khám kiểm tra sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý có thể gây hạ huyết áp để can thiệp kịp thời.