Máy chụp X quang là loại máy phổ biến trong y khoa, thường được sử dụng để tầm soát, kiểm tra, đánh giá, chẩn đoán đa dạng bệnh lý theo chỉ định của bác sĩ.
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi Cử nhân – Kỹ thuật viên Từ Đức Cường – Trung tâm Chẩn đoán Hình ảnh & Điện quang Can thiệp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM
Máy chụp X quang được sử dụng từ lâu và theo thời gian, ngành y khoa đã phát triển thành công nhiều thế hệ máy chụp X quang khác nhau. Vậy máy chụp X quang cụ thể là gì? Ứng dụng máy chụp X quang trong y khoa như thế nào? Nguyên lý hoạt động của máy chụp X quang ra sao?
Máy chụp X quang là một thiết bị phát tia X (hay còn gọi là tia Roentgen) qua cơ thể và thu nhận tín hiệu, từ đó tái tạo hình ảnh cấu trúc bên trong cơ thể một cách chi tiết và rõ nét. là thiết bị cung cấp kỹ thuật tái tạo hình ảnh cấu trúc bên trong cơ thể một cách chi tiết và rõ nét bằng cách sử dụng tia X (hay còn gọi là tia Roentgen). Hình ảnh chụp X quang mang lại giá trị to lớn trong chẩn đoán và điều trị bệnh.
Tia X là bức xạ điện từ có khả năng đi xuyên qua các vật thể, bao gồm cơ thể con người. Mức độ đi xuyên qua các vật thể của tia X có thể khác nhau, điều này tùy thuộc vào mật độ phẩn bổ của “chất liệu” tạo nên vật thể. Loại tia này được tạo nên từ quá trình thay đổi quỹ đạo của electron chuyển động với gia tốc gần một hạt nhân. Bởi vì, khi quỹ đạo này thay đổi, electron sẽ mất đi một phần động năng dẫn đến xảy ra bức xạ điện từ và phát ra tia X.
Vào năm 1895, giáo sư người Đức Wilhelm Conrad Roentgen đã phát hiện và nghiên cứu chuyên sâu về tia X. Phát hiện này là một bước tiến vượt trội, đặc biệt là trong lĩnh vực chẩn đoán hình ảnh trong y khoa. Tính đến hiện tại, tia X được sử dụng phổ biến trong y học với mục đích ghi nhận hình ảnh các cấu trúc bên trong cơ thể, đặc biệt là xương.(1)
Tia X sở hữu 2 tính chất chính, cụ thể:
Máy chụp X quang có công dụng tạo nên hình ảnh cấu trúc về các bộ phận của cơ thể một cách rõ nét và chân thực. Cụ thể, ảnh phim chụp X quang sẽ giúp bác sĩ khảo sát cấu trúc của nhiều bộ phận, bao gồm bụng, xương khớp, phổi, tim mạch, sọ não, dạ dày….
Kết quả chụp X quang sẽ góp phần giúp bác sĩ có thể chẩn đoán chính xác về tình trạng hiện tại của người bệnh, từ đó đưa ra phác đồ điều trị với hiệu quả cao, chuẩn cá nhân hóa cho từng trường hợp.
Máy chụp X quang sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội, bao gồm:
Sau khi tia bức xạ X được giáo sư người Đức Wilhelm Conrad Roentgen phát hiện vào năm 1895, chiếc máy chụp X quang sơ khai đã có mặt lần đầu tiên trên thế giới bởi giáo sư vật lý học Henry Louis Smith vào tháng 1 năm 1896.
Vào năm 1904, một thiết bị chụp X quang hoàn chỉnh đã được Clarence Madison Dally – ông là trợ lý của nhà phát minh Thomas Edison, giới thiệu chính thức tại Hội chợ thế giới St. Louis. Trong những năm sau đó, kỹ thuật chụp X quang đã được nghiên cứu và phát triển nhanh chóng.
Đến năm 1909, nhà phát minh người Tây Ban Nha Mónico Sánchez Moreno đã phát triển thành công máy chụp X quang. Nối tiếp thành tựu này, nhà vật lý học và hóa học Marie Curie đã phát triển thành công hệ thống chụp X quang di động phục vụ cho công cuộc khám chữa bệnh tại các bệnh viện dã chiến.
Máy chụp X quang có nguyên lý hoạt động như sau:
Về cơ bản, khi bộ phận xử lý nhận về càng nhiều tia X thì màu sắc của cấu trúc giải phẫu trên hình ảnh X quang sẽ càng đen.
Vì vậy, hình ảnh phim X quang của các bộ phận chứa đầy khí hoặc rỗng (như phổi) sẽ thể hiện màu đen. Ngược lại, bộ phận rắn và có mô liên kết dày đặc (như xương) sẽ gây cản trở sự xuyên qua của tia bức xạ X, nên hình phim X quang có màu trắng.
Mặt khác, trên phim chụp X quang thì hệ cơ, nội tạng và mô mềm khác trong cơ thể thường có màu xám – độ đậm nhạt có thể khác nhau tùy thuộc vào sự đặc của từng cơ quan.
Ở mỗi thế hệ, thiết bị chụp X quang có thể khác nhau về mặt cấu tạo. Tuy vậy, hầu hết chúng đều có chung một số bộ phận cơ bản bao gồm:
Máy chụp X quang được phân loại dựa vào các yếu tố như chức năng, cấu trúc và công nghệ xử lý hình ảnh, cụ thể:
Trong nhiều thập kỷ, thiết bị chụp X quang cổ điển và kỹ thuật số là hai loại được sử dụng phổ biến. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, nhờ sở hữu nhiều ưu điểm vượt trội mà thiết bị chụp X quang kỹ thuật số đã dần thay thế cho thiết bị cổ điển.
Thiết bị này sử dụng hệ thống bìa tăng quang / phim để ghi nhận hình ảnh cấu trúc cơ thể. Phim chụp ảnh được chứa trong cassette – bộ phận đặt sau vật cần chụp chiếu.
Chùm tia X sẽ bắt đầu di chuyển từ bộ phận phát tia, xuyên qua vị trí cần chụp X quang và được thu nhận tại phim chụp. Sau đó, phim chụp sẽ trải qua quá trình xử lý bằng hóa chất chuyên dụng (AgCl) trong phòng tối (rửa phim). Phim chụp X quang bằng thiết bị cổ điển là hình ảnh vĩnh viễn, khó lưu trữ và truy xuất khi cần.
Thiết bị chụp X quang kỹ thuật số bao gồm máy kỹ thuật số gián tiếp và kỹ thuật số trực tiếp, cụ thể:
Trung tâm Chẩn đoán Hình ảnh và Điện quang Can thiệp tại Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh là một trong số ít đơn vị triển khai đa dạng các dịch vụ chụp X quang kỹ thuật số công nghệ tiên tiến ở nhiều bộ phận cơ thể, phục vụ tốt việc phát hiện sớm các tổn thương nhỏ giúp tầm soát bệnh lý.
Người bệnh có thể hài lòng khi lựa chọn thăm khám và thực hiện chụp X quang theo chỉ định của bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh vì thời gian thực hiện nhanh chóng, quy trình rõ ràng, đội ngũ nhân viên chăm sóc và kỹ thuật viên X quang chuyên nghiệp. Đồng thời, khi thực hiện chụp X quang tại một số bộ phận đặc biệt, các phần cơ thể còn lại của người bệnh luôn được bảo vệ kỹ lưỡng bằng tấm chắn chuyên dụng để hạn chế nguy cơ nhiễm phóng xạ.
Toàn bộ hệ thống máy chụp X quang tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh được nhập khẩu từ các quốc gia đi đầu trong lĩnh vực nghiên cứu, chế tạo trên thế giới. Máy móc chụp X quang tại đây bao gồm hệ thống X quang kỹ thuật số và cao tần kỹ thuật số, hệ thống chụp X quang vú, hệ thống X quang C-arm (System ID: 181251)…, cụ thể như sau:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Máy chụp X quang đóng vai trò quan trọng giúp nâng cao hiệu quả tầm soát, chẩn đoán và điều trị nhiều bệnh lý trong cơ thể. Để đảm bảo quá trình chụp X quang đảm bảo an toàn và hiệu quả, người bệnh cần chọn thực hiện tại các cơ sở y tế uy tín theo chỉ định của bác sĩ.
