Phân biệt tràn dịch và tràn khí màng phổi: Giống và khác nhau thế nào?

Tràn dịch và tràn khí màng phổi là hai bệnh lý đều ảnh hưởng đến khoang màng phổi, gây khó thở, đau ngực và tiềm ẩn biến chứng nguy hiểm. Mặc dù không thể tự xác định chính xác bệnh tại nhà nhưng bài viết với chủ đề “Phân biệt tràn dịch và tràn khí màng phổi: Giống và khác nhau thế nào?” sẽ giúp người bệnh có cái nhìn tổng quan, chủ động hơn trong việc theo dõi sức khỏe.

Điểm giống nhau của tràn dịch và tràn khí màng phổi

Về cơ chế bệnh lý, tràn dịch và tràn khí màng phổi đều là tình trạng bất thường trong khoang màng phổi, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp của người bệnh. Trong đó:

• Tràn khí màng phổi là hiện tượng khí xuất hiện trong khoang màng phổi do nhiều nguyên nhân như: chấn thương, người bệnh mắc bệnh nền về phổi, vỡ kén khí phổi, biến chứng do thở máy.
• Tràn dịch màng phổi là tình trạng tồn tại dịch trong khoang màng phổi quá mức cho phép (hơn 20ml). Bệnh cũng do nhiều nguyên nhân gây nên, trong đó có những nguyên nhân tương tự tràn khí màng phổi như: chấn thương lồng ngực, nhiễm trùng, biến chứng từ bệnh nền ở phổi, biến chứng sau thủ thuật y tế,…

Bên cạnh đó, cả hai bệnh có các triệu chứng tương tự nhau như:

• Cảm giác khó thở có thể xuất hiện khi vận động, thậm chí ngay cả lúc nghỉ ngơi.
• Đau tức ngực ngay cả khi thở bình thường.
• Nhịp tim tăng nhanh nhưng yếu, mạch đập nông.
• Ho liên tục, có thể là ho khan hoặc có đờm, đi kèm với cảm giác khó chịu ở cổ họng.
• Dễ bị sốt kèm tình trạng rét run, báo hiệu cơ thể đang phản ứng với tình trạng viêm nhiễm.
• Cơ thể trong trạng thái choáng váng, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, dẫn đến suy nhược.
• Đổ mồ hôi dù không vận động, da nhợt nhạt hoặc xanh xao.

Nhìn chung, cả tràn khí và tràn dịch màng phổi đều gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe, làm giảm khả năng vận động và sinh hoạt hàng ngày. Nếu không được can thiệp kịp thời có thể tiến triển thành suy hô hấp cấp, nguy hiểm đến tính mạng.

Dù có nguyên nhân, một số triệu chứng tương đồng, nhưng hướng điều trị của tràn khí và tràn dịch màng phổi có sự khác biệt. Việc chẩn đoán sớm bằng chụp X-quang hoặc chụp CT giúp xác định chính xác tình trạng bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Mối liên hệ giữa tràn dịch màng phổi và tràn khí màng phổi

Tràn dịch và tràn khí màng phổi có mối liên hệ mật thiết với nhau vì cả hai đều ảnh hưởng đến khoang màng phổi hoặc có thể cùng xuất hiện trong một số bệnh lý.

• Tràn khí có thể dẫn đến tràn dịch màng phổi: Trong một vài trường hợp, tràn khí màng phổi kéo dài hoặc tổn thương sau điều trị có thể gây nhiễm trùng, biến chứng viêm màng phổi, làm tăng tiết dịch trong khoang màng phổi, dẫn đến tình trạng tràn khí tràn dịch màng phổi.
• Tràn dịch màng phổi không tự gây ra tràn khí màng phổi, tuy nhiên tràn khí màng phổi có thể là biến chứng hoặc hậu quả của một số thủ thuật trong thăm dò chẩn đoán, điều trị tràn dịch màng phổi. Cụ thể, việc dẫn lưu tràn dịch màng phổi, chọc dịch màng phổi đặc biệt là nếu thực hiện không đúng cách, có thể đưa khí vào khoang màng phổi, có khả năng gây tràn khí màng phổi. Ngoài ra, một số tình trạng bệnh lý gây ra tràn dịch màng phổi cũng có thể khiến người bệnh bị tràn khí màng phổi
• Cả hai bệnh có thể xuất hiện đồng thời trong một số bệnh như lao phổi, ung thư phổi hoặc chấn thương lồng ngực nặng do bị vật nhọn đâm thủng, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ hô hấp và các cơ quan nội tạng khác như gan, tim.

Hướng dẫn cách phân biệt tràn dịch và tràn khí màng phổi

Theo bác sĩ Ngọc Lan thuộc Bệnh viện Tâm Anh cho biết, tuy có một số triệu chứng chung nhưng hai bệnh lý tràn dịch và tràn khí màng phổi lại khác nhau về tính chất cũng như phương pháp điều trị. Việc phân biệt rõ ràng giúp người bệnh có cái nhìn tổng quan hơn, đồng thời chủ động hơn trong việc phát hiện sớm và điều trị. Dưới đây là bảng so sánh chi tiết giữa tràn dịch và tràn khí màng phổi theo từng tiêu chí quan trọng. (1)

Phân biệt	Tràn dịch màng phổi	Tràn khí màng phổi
Định nghĩa	Là tình trạng dịch tích tụ trong khoang màng phổi nhiều hơn 20ml.	Xảy ra khi có không khí trong khoang màng phổi, gây áp lực lên phổi và làm phổi xẹp phổi một phần hoặc hoàn toàn.
Tính chất	Được chia thành hai nhóm chính: Tràn dịch màng phổi dịch thấm, thường liên quan đến các bệnh như suy tim, suy thận, suy dinh dưỡng… Tràn dịch màng phổi dịch tiết, chủ yếu do các nguyên nhân như lao, ung thư hoặc nhiễm khuẩn.	Thường được chia làm 4 loại tràn khí là: Tràn khí màng phổi tự phát nguyên phát: Gặp ở người không có bệnh phổi, chấn thương hay phẫu thuật liên quan. Tràn khí màng phổi tự phát thứ phát: Do tiền sử bệnh lý ở phổi, không do tổn thương ngoại lực. Tràn khí màng phổi do chấn thương: Do chấn thương ngực, như gãy xương sườn hoặc vết đâm. Tràn khí màng phổi do thủ thuật y tế: Biến chứng sau sinh thiết phổi, đặt ống dẫn lưu,…
Nguyên nhân	Thường do nhiễm trùng (lao, viêm phổi), suy tim, ung thư phổi, suy thận, xơ gan, bệnh hệ thống (lupus ban đỏ, viêm khớp dạng thấp,…)	Vỡ bóng khí phổi, chấn thương ngực, lao phổi, các bệnh về phổi.
Triệu chứng	Đau ngực bên tràn dịch, cảm giác bị chèn ép ngực, khó thở tăng dần theo nhiều cấp độ, có thể kèm theo sốt, mệt mỏi, gầy sút cân…	Đau tức ngực, khó thở đột ngột  hoặc tăng dần.
Mức độ	Tốc độ tiến triển bệnh chậm, không quá nhanh như tràn khí.	Thường khởi phát đột ngột, tốc độ tiến triển bệnh nhanh hơn, nguy hiểm đến tính mạng hơn nếu không xử lý kịp thời.
Chẩn đoán	Chụp X-quang phổi, chụp cắt lớp vi tính ngực, siêu âm màng phổi, chọc hút dịch màng phổi, nội soi màng phổi có sinh thiết.	Chụp X-quang phổi, cắt lớp vi tính ngực, siêu âm màng phổi.
Điều trị	Chọc hút màng phổi, dẫn lưu màng phổi, điều trị nội khoa, điều trị hỗ trợ, phẫu thuật.	Dẫn lưu màng phổi, hút khí màng phổi bằng kim, gây dính màng phổi bằng hóa chất, phẫu thuật nội soi.
Biến chứng	Màng phổi xơ hóa, làm giảm khả năng giãn nở của phổi và biến dạng lồng ngực. Xẹp phổi. Suy giảm chức năng hô hấp. Tim bị chèn ép do áp lực trong khoang màng phổi tăng cao. Ngoài ra, các thủ thuật chẩn đoán và điều trị cũng tiềm ẩn rủi ro như: Tràn khí vào khoang màng phổi. Nhiễm trùng tại vị trí can thiệp. Xuất huyết trong khoang màng phổi.	Phù phổi do tái giãn nở. Nhiễm trùng hoặc tổn thương do can thiệp. Tràn dịch màng phổi. Suy hô hấp, suy tim. Tràn khí dưới da, tràn khí trung thất chèn ép tim. Tắc mạch khí, đột quỵ.
Phòng ngừa	Kiểm soát tốt bệnh nền, tiêm vắc xin phòng viêm phổi, tránh tiếp xúc với chất độc hại.	Tránh hút thuốc lá, điều trị bệnh phổi sớm, thận trọng khi tham gia hoạt động có nguy cơ chấn thương.

Bảng 1: Tràn dịch và tràn khí màng phổi được phân biệt dễ hiểu

Khi nào nên đến gặp bác sĩ?

Tràn dịch và tràn khí màng phổi nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, cả hai đều có thể dẫn đến biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, nhiều người thường chủ quan, chỉ đi khám khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Đặc biệt, những người có yếu tố nguy cơ mắc bệnh cao cần chú ý theo dõi sức khỏe thường xuyên để phát hiện sớm và phòng ngừa biến chứng. Tóm lại, người bệnh cần đến gặp bác sĩ khi:

• Xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng.
• Triệu chứng về hô hấp kéo dài hoặc tái phát liên tục.
• Người có yếu tố nguy cơ cao như: hút thuốc lá, mắc bệnh nền về phổi như lao phổi, ung thư phổi, tắc nghẽn phổi mạn tính, người từng phẫu thuật hoặc chấn thương ở vùng ngực, người từng mắc tràn khí/tràn dịch màng phổi trước đó.
• Sau điều trị bệnh phổi: Ngay cả khi đã điều trị tràn dịch hoặc tràn khí màng phổi, người bệnh vẫn có nguy cơ tái phát. Vì vậy, người bệnh cần thực hiện theo đúng hướng dẫn của bác sĩ và tái khám theo hẹn.
• Việc thăm khám kịp thời không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe mà còn tăng cơ hội điều trị hiệu quả, hạn chế các biến chứng nguy hiểm về sau.

Tràn dịch và tràn khí màng phổi đều là những tình trạng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chức năng hô hấp và có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm. Việc nhận biết điểm giống và khác nhau giữa hai bệnh lý giúp người bệnh có cái nhìn tổng quan để hiểu hơn về cơ thể mình. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả vẫn là ý thức chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường để giảm thiểu tác hại của bệnh đến sức khỏe.