SBRT – xạ trị lập thể định vị thân, là kỹ thuật xạ trị hiện đại giúp điều trị hiệu quả ung thư gan ngay từ giai đoạn sớm hoặc khi không thể phẫu thuật, giúp tiêu diệt u thành công trong khi tránh tối đa tổn thương mô lành.

Thông tin trên được các chuyên gia hàng đầu trong nước và quốc tế báo cáo tại Hội thảo quốc tế “Cập nhật kỹ thuật SBRT trong điều trị ung thư gan – Góc nhìn từ các chuyên gia hàng đầu” diễn ra tại Viện nghiên cứu Tâm Anh thuộc Hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh, ngày 7/3/2026.

Phó giáo sư Sang Min Yoon – Chủ tịch, Ủy ban Nghiên cứu, Hiệp hội Ung thư Gan Hàn Quốc, cho biết xạ trị lập thể định vị thân (SBRT – Stereotactic Body Radiation Therapy) sử dụng liều bức xạ cường độ mạnh để nhắm trúng đích các tế bào ung thư từ nhiều góc độ. Hiện, các trung tâm xạ trị trên thế giới đã sử dụng kỹ thuật này trong điều trị ung thư gan. Năm 2025, lần đầu tiên Hệ thống phân giai đoạn ung thư gan (BCLC) đã nhắc đến xạ trị này trong hướng dẫn điều trị ung thư gan, khuyến khích áp dụng cho các u kích thước đa dạng, từ giai đoạn sớm đến u lớn, gần các mạch máu, cơ quan quan trọng khác hay người bệnh lớn tuổi không thể phẫu thuật.

Trước đây, các lựa chọn ưu tiên cho điều trị ung thư gan là phẫu thuật và đốt sóng cao tần (RFA). Phẫu thuật cần đảm bảo các tiêu chuẩn chặt chẽ, mức độ tổn thương lớn và nguy cơ tái phát cao. RFA sử dụng nhiệt để phá hủy khối u, chi phí thấp song có xâm lấn, khó tiến hành khi u nằm gần bao gan, mạch máu, đường mật, dạ dày, tá tràng hoặc u kích thước > 3cm, nhiều vị trí.

Các kỹ thuật xạ trị thường quy trước đây, theo BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cũng thường không được chỉ định rộng rãi cho ung thư gan do không kiểm soát được tình trạng di động của khối u gan theo nhịp thở và nguy cơ biến chứng suy gan. Trong khi đó, xạ trị lập thể định vị thân khắc phục được các nhược điểm nêu trên. Phương pháp điều trị không xâm lấn, sử dụng chùm bức xạ photon để phá hủy khối u, kiểm soát được di động khối u gan và thực hiện dưới hướng dẫn hình ảnh theo thời gian thực (real-time) nên giúp tiêu diệt chính xác khối u trong khi vẫn bảo vệ được các cơ quan lành xung quanh.

“SBRT có thể điều trị nhiều khối u cùng một lúc và đặc biệt nằm ở những vị trí nguy hiểm mà RFA khó thực hiện”, bác sĩ Hiển cho biết, thêm rằng xạ trị lập thể định vị thân có độ khó cao, đòi hỏi sự hỗ trợ của máy móc hiện đại, đảm bảo chính xác gần như tuyệt đối bởi gan có thể di động theo nhịp hô hấp và gần các cơ quan trọng yếu. Nếu không kiểm soát được chuyển động, tia xạ có thể làm hỏng các mô lành xung quanh. Khi xạ trị, bác sĩ cần định vị sự di chuyển của khối u theo nhịp hô hấp, đánh giá trên hình CT 4D, xác định các thể tích xạ gồm khối u, các cơ quan kế bên, từ đó xác định liều xạ chuẩn xác.

Giáo sư Zhao Chong Zeng – Phó Chủ tịch Chi hội Xạ trị Ung thư thuộc Hiệp hội Bệnh viện Nghiên cứu Trung Quốc, báo cáo về “Hiệu quả điều trị của xạ trị trên bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) tiến triển ở các giai đoạn khác nhau”. Theo đó, số người bệnh ung thư biểu mô tế bào gan được xạ trị ngày càng tăng. Nhờ điều trị trước với thuốc miễn dịch, người bệnh tăng tiên lượng sống nên có thể xạ trị sau đó. Kỹ thuật SBRT còn được ứng dụng cho người bệnh ung thư biểu mô tế bào gan có tổn thương lớn, di căn xương. Hiệu quả được tăng lên nhiều lần khi kết hợp xạ trị, miễn dịch, thuốc trúng đích.

Các chuyên gia đã báo cáo nhiều ca lâm sàng ung thư gan có khối u từ nhỏ đến lớn, xâm lấn mạch máu, gần các cơ quan trọng yếu. Kết quả sau xạ trị SBRT giúp tiêu diệt u, kiểm soát huyết khối do u đi vào mạch máu, từ đó hạn chế di căn. Nhiều trường hợp kết hợp phẫu thuật bổ sung, cắt bỏ phần gan chứa u và gần u, kết quả giải phẫu bệnh không còn tế bào ác tính.

TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, đánh giá kỹ thuật xạ trị SBRT mở ra cơ hội lớn cho người bệnh ung thư gan, nhất là ở giai đoạn sớm giúp điều trị hiệu quả cao. Ung thư gan là ung thư có số ca mắc mới và tử vong đứng đầu tại Việt Nam. Trong những năm gần đây, cùng với công nghệ hiện đại, ý thức sàng lọc, tầm soát bệnh nâng cao nên ngày càng nhiều người bệnh ung thư gan được phát hiện sớm. “Sự phối hợp thuốc miễn dịch với xạ trị lập thể định vị thân mang lại độ an toàn, hiệu quả cao trong điều trị ung thư gan”, bác sĩ Xuân Dũng đánh giá.

Tại Việt Nam, xạ trị ung thư gan còn nhiều hạn chế, như thiếu các công cụ hỗ trợ giúp đảm bảo chính xác, máy móc công nghệ cũ; hiện chỉ có 1-2 trung tâm có thể thực hiện được kỹ thuật xạ trị SBRT.

Bác sĩ CKII Bùi Lê Phước Thu Thảo, Phó khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, trình bày về những rào cản và giải pháp thực tiễn khi triển khai xạ trị SBRT tại Việt Nam. Theo đó, đảm bảo chuyên môn vận hành kỹ thuật, kiểm soát chuyển động gan, phân loại bệnh nhân, ứng dụng công nghệ đủ đáp ứng là những yếu tố đóng vai trò quan trọng trong điều trị ung thư gan bằng xạ trị lập thể định vị thân. Bệnh viện Tâm Anh trang bị hệ thống máy xạ trị Versa HD hiện đại và đặc biệt vừa đặt mua hệ thống xạ trị proton thế hệ mới nhất từ Mỹ MEVION S250-FIT (hệ thống xạ trị proton tân tiến đầu tiên tại châu Á), có thể thực hiện được tất cả các kỹ thuật xạ trị từ cơ bản đến cao cấp như SBRT. Quy trình phối hợp đa chuyên khoa trong điều trị ung thư gan và kinh nghiệm vận hành hệ thống trong thực tiễn lâm sàng.

Tại Hội thảo, các bác sĩ, kỹ thuật viên còn trực tiếp thực hành trên các hệ thống lập kế hoạch điều trị SBRT tích hợp AI tiên tiến. AI mô phỏng đầy đủ các bước từ xác định thể tích đích, cơ quan nguy cấp, tái hiện các tình huống khó thường gặp trong SBRT gan như khối u di động. Điều này cho thấy ung thư gan tại Việt Nam đã bước qua giai đoạn “trình diễn công nghệ”, tiến tới giai đoạn “có thể triển khai chuẩn hóa tại các trung tâm đủ điều kiện”.

Giáo sư Jason Chen, Trường Đại học Y khoa, Đại học Quốc gia Đài Loan cho biết, với mô hình lập kế hoạch từ xa, bác sĩ ung bướu sẽ hội chẩn đa chuyên khoa theo thời gian thực. Bác sĩ, kỹ sư vật lý y khoa có thể đăng nhập từ nhiều nơi khác nhau để cùng duyệt, chỉnh sửa kế hoạch trên điện toán đám mây (Cloud) mà không cần ngồi chung một phòng máy. Đây là hệ thống rất tốt để chia sẻ chuyên môn, đồng thời mang lại các kết quả rất thực tiễn cho bác sĩ điều trị.

Hội nghị cũng giới thiệu đến các chuyên gia hệ thống xạ phẫu robot tích hợp trí tuệ nhân tạo CyberKnife S7. Hệ thống theo dõi thời gian thực, điều chỉnh chùm tia khi khối u di chuyển do hô hấp hay chuyển động của người bệnh, giảm ảnh hưởng đến mô lành, ít tác dụng phụ. Thời gian điều trị được rút ngắn, chỉ 1-5 buổi xạ trị. Người bệnh có thể trở lại sinh hoạt bình thường ngay sau điều trị.

Ngoài ung thư gan, hệ thống xạ trị robot còn được ứng dụng trong nhiều loại u ác tính, lành tính ở vị trí khó như tụy, phổi, não, cột sống… Các trường hợp u tái phát hoặc không thể mổ được bằng phẫu thuật mở cũng có thể dùng hệ thống này.

Hội nghị xạ trị SBRT lần đầu tiên tổ chức tại Việt Nam, quy tụ nhiều các Chuyên gia đầu ngành tại Việt Nam và quốc tế, góp phần khẳng định sự chủ động của y tế Việt Nam trong hội nhập, cập nhật y học thế giới, mở ra cơ hội điều trị rộng rãi cho người bệnh ung thư gan tại Việt Nam.

Giáo sư Jason Chen đánh giá Hội nghị thành công vượt mong đợi, cung cấp thông tin giáo dục tốt về kỹ thuật xạ trị, công tác lập kế hoạch, sử dụng công nghệ; các bác sĩ từ nhiều quốc gia đã chia sẻ kinh nghiệm cho mọi người, hướng đến lập kế hoạch và xạ trị tốt hơn cho u gan; chia sẻ thông tin chuyên môn, đào tạo cho phương pháp điều trị khó trong ung thư gan.

Giáo sư Jinsil Seong, Đại học Y khoa Yonsei – Hàn Quốc, nguyên Chủ tịch Hội ung thư Hàn Quốc, Chủ tịch Hiệp hội chuyên gia về ung thư gan châu Á – Thái Bình Dương, đánh giá cao bác sĩ trẻ tại Việt Nam, thông minh, giàu tham vọng nâng tầm khoa học y tế. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển lĩnh vực xạ trị, cải thiện tình trạng điều trị ung thư gan với xạ trị SBRT.

BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, đánh giá Hội thảo xạ trị SBRT lần đầu tiên tổ chức tại Việt Nam, diễn ra tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho thấy bệnh viện có năng lực, uy tín, mang lại những buổi hội thảo có tính học thuật cao; sự chủ động của hệ thống Tâm Anh cũng như Việt Nam trong hội nhập, cập nhật y học thế giới.