Nhiều người cho rằng trào ngược dạ dày thực quản là bệnh vặt và tự ý dùng thuốc, trong khi một số trường hợp có thể tiềm ẩn tổn thương nguy hiểm, cần nội soi để phát hiện sớm biến chứng và điều trị kịp thời.
TS.BS Vũ Trường Khanh, Trưởng khoa Khoa Tiêu hóa – Gan mật – Tụy, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cho biết, trào ngược dạ dày thực quản (GERD) là tình trạng dịch tiêu hóa từ dạ dày, bao gồm acid và men tiêu hóa, trào ngược lên thực quản – ống dẫn thức ăn nối giữa miệng và dạ dày. Thông thường, cơ vòng thực quản dưới hoạt động như một van một chiều, đóng mở để thức ăn đi xuống và ngăn dịch trào lên. Song khi van này suy yếu hoặc giãn bất thường, dịch vị có thể trào ngược lên trên, gây ra cảm giác nóng rát sau xương ức, ợ chua, đầy tức bụng, nuốt vướng hoặc ho kéo dài.
Bác sĩ Khanh cho biết thêm ở người khỏe mạnh, hiện tượng trào ngược có thể xảy ra dưới 40 lần mỗi 24 giờ mà không gây ra triệu chứng, được xem là hiện tượng sinh lý bình thường. Tuy nhiên, khi trào ngược thường xuyên, gây triệu chứng hoặc gây tổn thương thực quản nhiều, được chẩn đoán là bệnh trào ngược dạ dày thực quản.
Ban đầu tình trạng chỉ gây khó chịu, ảnh hưởng tới sinh hoạt và không nguy hiểm tức thì, song bệnh lý kéo dài có thể gây viêm loét thực quản, chảy máu, hình thành mô sẹo gây hẹp thực quản, gây triệu chứng nuốt nghẹn. Nặng hơn, có thể dẫn tới Barrett thực quản – tình trạng niêm mạc thực quản bị thay đổi bởi tiếp xúc acid kéo dài, nguy cơ trở thành ung thư biểu mô tuyến thực quản.
Theo bác sĩ Khanh, người châu Á nói chung và người Việt Nam nói riêng thường gặp Barrett thực quản dạng ngắn (độ dài dưới 3 cm). Dạng này được xem là ít hoặc không làm tăng nguy cơ ung thư. Nguy cơ ung thư thực quản chỉ gia tăng đáng kể ở những trường hợp Barrett thực quản dạng dài (trên 3 cm). Ngoài ra, ung thư biểu mô tuyến thực quản – loại ung thư liên quan đến trào ngược dạ dày thực quản – rất hiếm gặp ở người Việt Nam. Tại Việt Nam, ung thư thực quản chủ yếu là ung thư biểu mô vảy, thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, thuốc lào, xì gà và uống rượu.
Bác sĩ Khanh cho biết, nhiều người lầm tưởng nội soi tiêu hóa trên (nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng EGD) là phương pháp để phát hiện và xác định bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Thực tế, phương pháp này không sử dụng để chẩn đoán bệnh mà nhằm phát hiện biến chứng hoặc loại trừ bệnh lý nghiêm trọng khác. Bởi có tới hơn 80% trường hợp trào ngược dạ dày thực quản không có tổn thương viêm thực quản trên nội soi. Tuy vậy, nội soi vẫn là kỹ thuật có giá trị chẩn đoán cao, giúp phát hiện sớm tổn thương từ nhẹ đến nặng, hỗ trợ bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị chính xác, tránh bỏ sót ung thư giai đoạn đầu.
Theo khuyến cáo của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG 2022), phần lớn trường hợp trào ngược dạ dày thực quản (GERD) có triệu chứng điển hình như ợ nóng, ợ chua, đầy tức sau ăn… có thể điều trị thử bằng thuốc ức chế tiết acid (PPI) trong 2-4 tuần. Nếu triệu chứng cải thiện, chưa cần nội soi ngay. Trào ngược dạ dày thực quản ở giai đoạn sớm thường đáp ứng tốt với điều trị nội khoa bằng thuốc kết hợp điều chỉnh lối sống như ăn uống điều độ, sinh hoạt khoa học, hạn chế thực phẩm kích thích và kiểm soát cân nặng. Với trường hợp không đáp ứng điều trị hoặc đã xuất hiện biến chứng, bác sĩ có thể cân nhắc can thiệp nội soi hoặc phẫu thuật.
Nội soi tiêu hóa trên được khuyến cáo khi người bệnh có triệu chứng trào ngược tái phát, kéo dài dù đã điều trị, hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao như: trên 40 tuổi, béo phì, hút thuốc lá, tiền sử gia đình mắc ung thư đường tiêu hóa. Ngoài ra, nội soi cần thiết nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như khó nuốt, nuốt nghẹn, đau ngực không rõ nguyên nhân, buồn nôn, nôn kéo dài, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, thiếu máu không rõ nguyên nhân hoặc sụt cân bất thường.
Khác với siêu âm hay xét nghiệm máu, nội soi tiêu hóa giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản – dạ dày – tá tràng để xác định tổn thương do trào ngược như viêm, loét, chít hẹp hoặc biến chứng Barrett thực quản. Nội soi cũng giúp loại trừ các bệnh lý có triệu chứng tương tự như loét, ung thư thực quản – dạ dày, nhiễm trùng, u lành… Nếu cần, bác sĩ có thể sinh thiết để đánh giá mức độ viêm hoặc phát hiện sớm các thay đổi nghi ngờ ung thư.
“Không phải ai bị trào ngược dạ dày thực quản cũng cần nội soi ngay, nhưng trong nhiều trường hợp, đây là bước then chốt để không bỏ sót biến chứng nguy hiểm,” bác sĩ Khanh nhận định. Người bệnh có triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao nên thăm khám sớm và tái khám định kỳ theo hướng dẫn. Nội soi đúng thời điểm giúp chẩn đoán chính xác, theo dõi tổn thương niêm mạc thực quản, điều chỉnh phác đồ kịp thời và phát hiện sớm các biến đổi bất thường.
Hệ thống BVĐK Tâm Anh tổ chức chương trình tư vấn trực tuyến “Bệnh thực quản: Nội soi công nghệ cao phát hiện sớm và điều trị hiệu quả” với sự tham gia của TTƯT.PGS.TS Triệu Triều Dương – Giám đốc khối Ngoại, TS.BS Vũ Trường Khanh – Trưởng khoa Tiêu hóa, BS.CKII Bùi Quang Thạch – BS khoa Tiêu hóa.
Chương trình phát sóng vào 20h ngày 30/07/2025 trên các kênh sóng:
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
