Ngày Thế giới phòng chống ung thư 4/2 – Nâng cao nhận thức, tầm soát, phòng ngừa, điều trị hiệu quả

Ngày 4 tháng 2 hằng năm được chọn là Ngày Thế giới phòng chống ung thư. Đây là dịp để cộng đồng cùng nâng cao nhận thức về bệnh, từ đó chủ động tầm soát, phòng ngừa, phát hiện sớm và điều trị kịp thời, hiệu quả. Ung thư có thể đến từ những yếu tố đời thường như thói quen sinh hoạt, môi trường sống, nhiễm trùng kéo dài, hoặc những rối loạn âm thầm trong cơ thể. Nhiều loại ung thư có thể được phòng ngừa, phát hiện sớm và nếu điều trị đúng cách, kịp thời, người bệnh có cơ hội sống khỏe, sống dài lâu với chất lượng sống tốt.

Ngày Thế giới phòng chống ung thư 4/2 không chỉ để ‘nhắc cho biết’, mà để thúc đẩy hành động thật. Bởi nếu chỉ nằm ở mức độ nhận thức chung chung, ung thư sẽ luôn là bệnh lý ‘xa vời’ và đáng sợ với mỗi người. Nhưng khi chúng ta hiểu ung thư theo cách thực tế (có kế hoạch phòng ngừa, có lịch tầm soát, biết dấu hiệu cảnh báo và biết lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp), ung thư trở thành bệnh lý mà y học hiện đại có thể kiểm soát ngày càng tốt hơn. Bệnh ung thư cần xem xét dưới 3 góc độ quan trọng nhất đó là: phòng ngừa – phát hiện sớm – điều trị, kèm theo các gợi ý thực hành rõ ràng để áp dụng ngay trong đời sống.

Ung thư là gì và vì sao cộng đồng cần nâng cao nhận thức về ung thư?

Ung thư là tình trạng các tế bào trong cơ thể phát triển mất kiểm soát, tạo thành khối u và có thể xâm lấn, di căn sang các cơ quan khác. Điều khiến ung thư trở nên đáng lo ngại không chỉ nằm ở khối u, mà ở việc nhiều người phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn. Một khi ung thư đã tiến triển, việc điều trị dần phức tạp, thời gian điều trị dài và tác dụng phụ nhiều hơn.

Chính vì vậy, ‘nâng cao nhận thức’ không phải là khẩu hiệu, cần hiểu rằng ung thư không phải lúc nào cũng xuất hiện đột ngột. Việc tầm soát đúng, chủ động định kỳ có thể tạo ra sự khác biệt lớn trong phát hiện sớm từ đó can thiệp điều trị kịp thời, hiệu quả cao, nâng cao tiên lượng bệnh.

Phòng ngừa ung thư có thực sự hiệu quả?

Không có ‘công thức thần kỳ’ giúp phòng chống mọi loại ung thư. Tuy nhiên, nhiều yếu tố nguy cơ đã được chứng minh rõ ràng và có thể thay đổi được để phòng bệnh hiệu quả. Theo đó, phòng ngừa ung thư được chia thành hai nhóm chính:

1. Phòng ngừa cấp 1: Giảm nguy cơ ngay từ đầu

Đây là những thói quen giúp giảm tối đa nguy cơ ung thư xuất hiện:

• Không hút thuốc, tránh khói thuốc thụ động: Thuốc lá liên quan đến nhiều bệnh ung thư, không chỉ bệnh ung thư ở phổi mà còn ở vùng đầu cổ, thực quản, bàng quang…
• Hạn chế dùng rượu bia: Rượu bia làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh ung thư, đặc biệt khi có kèm theo thói quen hút thuốc.
• Duy trì cân nặng hợp lý và vận động đều đặn: Béo phì và ít vận động liên quan đến làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh ung thư.
• Ăn uống khoa học: Tăng cường bổ sung rau, trái cây, chất xơ và hạn chế dùng các loại thực phẩm chế biến sẵn, thịt đỏ, đồ ngọt, nước ngọt.
• Bảo vệ da khỏi tia UV: Nắng gắt kéo dài làm tăng nguy cơ bị ung thư da.
• Ngủ đủ, giảm stress và chăm sóc sức khỏe tinh thần: Stress không gây ung thư trực tiếp, nhưng stress kéo dài làm suy giảm sức khỏe tổng thể và làm chậm trễ việc đi khám sức khỏe (khi cần).

2. Phòng ngừa cấp 2: Ngăn ung thư từ nhiễm trùng và tiền ung thư

Một số bệnh ung thư liên quan với các tác nhân nhiễm trùng:

• Tiêm vắc xin HPV giúp giảm nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung và một số ung thư vùng hầu họng – sinh dục.
• Tiêm vắc xin viêm gan B giúp giảm nguy cơ mắc ung thư gan do HBV.
• Tầm soát và điều trị viêm gan, HP dạ dày khi có chỉ định, để giảm nguy cơ gặp biến chứng lâu dài.

Phòng ngừa ung thư không phải là việc làm một lần rồi thôi, mà là lối sống cần được duy trì đều đặn, bắt đầu sớm, để mang đến lợi ích bền vững.

Phát hiện sớm là ‘vũ khí’ mạnh nhất để điều trị ung thư hiệu quả và giảm nguy cơ tử vong

Nếu phòng ngừa là tuyến đầu, thì tầm soát và phát hiện sớm là bước quan trọng nhất để giảm nguy cơ tử vong do ung thư. Ung thư giai đoạn sớm thường có khả năng điều trị hiệu quả hơn và ít để lại di chứng.

1. Tầm soát khác gì khám bệnh?

• Khám bệnh thường được thực hiện khi đã có triệu chứng.
• Tầm soát được thực hiện khi một người vẫn cảm thấy khỏe, nhằm phát hiện sớm bất thường.

2. Những chương trình tầm soát thường gặp

Tùy theo độ tuổi, giới tính, tiền sử gia đình và yếu tố nguy cơ, bác sĩ sẽ tư vấn cụ thể các chỉ định cận lâm sàng. Nhưng về nguyên tắc có thể bao gồm các chỉ định cận lâm sàng như:

• Ung thư cổ tử cung: Pap smear hoặc HPV DNA test theo khuyến cáo độ tuổi.
• Ung thư vú: Khám vú, siêu âm – nhũ ảnh tùy theo độ tuổi và nguy cơ.
• Ung thư đại trực tràng: Xét nghiệm phân tìm máu ẩn, nội soi đại tràng.
• Ung thư phổi: Với nhóm nguy cơ cao (đặc biệt là hút thuốc lâu năm), có thể cân nhắc chụp CT liều thấp theo chỉ định.
• Ung thư gan: Nhóm có HBV/HCV, xơ gan… cần theo dõi định kỳ.

Điều quan trọng là phải tầm soát đúng người, đúng thời điểm và đúng phương pháp. Tầm soát quá mức có thể gây lo lắng không cần thiết, trong khi tầm soát thiếu lại bỏ lỡ cơ hội điều trị hiệu quả. Vì thế, hãy để bác sĩ xây dựng ‘bản đồ tầm soát cá nhân hóa’ cho mỗi người.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm

Không phải triệu chứng nào cũng là dấu hiệu gợi ý ung thư nhưng không nên bỏ qua những dấu hiệu dưới đây, đặc biệt khi kéo dài hoặc tăng dần:

• Sụt cân không rõ nguyên nhân.
• Mệt mỏi kéo dài, chán ăn.
• Xuất hiện khối u hoặc hạch to dần.
• Ho kéo dài, khàn tiếng.
• Nuốt nghẹn, đau khi nuốt, ợ nóng kéo dài.
• Rối loạn tiêu hóa hoặc thay đổi thói quen đi tiêu.
• Đi cầu ra máu, tiểu ra máu.
• Ra huyết bất thường (đặc biệt ở phụ nữ), đau vùng chậu kéo dài.
• Vết loét lâu lành, thay đổi nốt ruồi, tổn thương da bất thường.

Ngày Thế giới phòng chống ung thư cũng là dịp nhắc mỗi người nên chủ động đi khám, tầm soát sớm và định kỳ, không phải do ‘nghĩ mình bị ung thư’ mà vì tôn trọng cơ thể và tránh bỏ lỡ tín hiệu cảnh báo.

Điều trị ung thư đa mô thức, cá thể hóa với các phương pháp hiện đại, hiệu quả cao

Điều trị ung thư đã thay đổi mạnh mẽ trong 10–20 năm qua. Không còn là câu chuyện ‘một phác đồ cho tất cả’, mà hướng đến cá thể hóa theo loại ung thư, giai đoạn, sinh học khối u và thể trạng của người bệnh.

Các trụ cột điều trị thường bao gồm:

• Phẫu thuật: Quan trọng ở nhiều ung thư giai đoạn sớm hoặc kiểm soát tại chỗ.
• Xạ trị: Độ chính xác ngày càng cao, giúp tập trung liều vào khối u và bảo vệ mô lành tốt hơn.
• Hóa trị: Vẫn là nền tảng trong nhiều bệnh cảnh, có thể thực hiện trước mổ, sau mổ hoặc điều trị toàn thân.
• Điều trị nhắm trúng đích hoặc miễn dịch: Phù hợp với một số ung thư dựa trên xét nghiệm sinh học phân tử.
• Chăm sóc giảm nhẹ và hỗ trợ: Giúp kiểm soát triệu chứng, duy trì chất lượng sống, đồng hành tâm lý.

Trong thực hành hiện đại, hội chẩn đa chuyên khoa (MDT) có vai trò quan trọng. Đây là nơi nhiều bác sĩ ở các chuyên khoa cùng đánh giá và thống nhất chiến lược, giúp quyết định phác đồ điều trị tối ưu, tránh điều trị thừa và không bỏ lỡ cơ hội tốt cho người bệnh.

Tại những cơ sở y tế có hệ thống điều trị ung bướu chuyên sâu, bài bản, người bệnh không chỉ được ‘làm kỹ thuật’, mà được dẫn dắt qua một hành trình đầy đủ như chẩn đoán chính xác – lập kế hoạch – điều trị – theo dõi – phục hồi – chăm sóc tâm lý.

Những hiểu lầm phổ biến khiến người bệnh ung thư ‘đi sai đường’

Ngày Thế giới phòng chống ung thư 4/2 cũng là lúc cần ‘nói thẳng’ về những hiểu lầm thường gặp như:

• “Ung thư là bản án tử”: Đây là quan điểm sai. Nhiều bệnh ung thư có thể được chữa khỏi nếu phát hiện sớm và điều trị đúng.
• “Không đau nghĩa là không sao”: Đây cũng là quan điểm sai. Ở giai đoạn sớm, bệnh ung thư có thể hoàn toàn không gây ra triệu chứng.
• “Tôi ăn uống khoa học nên chắc không bị ung thư”: Quan điểm này chưa đúng. Lối sống khoa học giúp giảm nguy cơ mắc ung thư, nhưng không loại trừ hoàn toàn. Tầm soát ung thư vẫn là việc làm cần thiết.
• “Nghe nói xạ trị/hóa trị rất đáng sợ nên thôi”: Từ chối điều trị ung thư là quan điểm sai. Các phương pháp điều trị hiện đại đã được tối ưu để giảm tác dụng phụ. Quan trọng là người bệnh cần được tư vấn đúng và thực hiện phương pháp điều trị cá thể hóa.
• “Tự xem trên mạng rồi tự quyết cách điều trị ung thư”: Đây là quan điểm nguy hiểm. Thông tin trên mạng có thể đúng nhưng thiếu ngữ cảnh, phác đồ điều trị ung thư cần được bác sĩ quyết định dựa trên việc chẩn đoán và hội chẩn cụ thể cho từng trường hợp.

Checklist hành động cho Ngày Thế giới phòng chống ung thư 4/2

Nếu muốn biến ‘nhận thức’ thành ‘hành động’ trong việc phòng chống ung thư, dưới đây là 7 việc thực tế mà mỗi người nên làm:

• Ghi lại tiền sử gia đình (ai từng mắc ung thư gì, độ tuổi mắc phải).
• Kiểm tra tình trạng tiêm ngừa HPV/viêm gan B của bản thân và gia đình, con cái.
• Đặt lịch tầm soát ung thư phù hợp theo tuổi và nguy cơ.
• Duy trì vận động tối thiểu 150 phút/tuần (đi bộ nhanh cũng được tính).
• Hạn chế dùng thuốc lá, rượu bia, ngủ đủ, ăn tăng chất xơ.
• Không bỏ qua dấu hiệu cảnh báo kéo dài.
• Nếu đang điều trị ung thư, hãy hỏi bác sĩ về mục tiêu điều trị, tác dụng phụ, kế hoạch theo dõi và hỗ trợ tâm lý.

Ngày Thế giới phòng chống ung thư 4/2 góp phần nhắc nhở mỗi người cần quan tâm hơn về căn bệnh nguy hiểm này. Ung thư có thể phòng ngừa, chủ động tầm soát, phát hiện sớm và có thể điều trị hiệu quả cao với các phương pháp mới, hiện đại, đa mô thức, kịp thời.

Nếu đang khỏe mạnh, hãy xem đây là dịp để phòng ngừa bệnh, nhắc nhở bản thân sống khoa học và đi tầm soát sớm. Với người đang điều trị ung thư, hãy nhớ rằng y học hiện đại đang có nhiều lựa chọn điều trị hiện đại, hiệu quả cao, điều quan trọng là cần được tư vấn đúng, điều trị đúng và được đồng hành đúng. Người bệnh có thể liên hệ với cơ sở y tế uy tín, chuyên sâu về ung thư như Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh để được tư vấn lộ trình tầm soát cá thể hóa, chẩn đoán và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp khi cần.