Nhịn ăn, ăn kiêng cực đoan, tập gym cường độ cao, chị Xuyên (28 tuổi, TP.HCM) giảm cân nhanh nhưng cũng mất cơ bắp, dần rơi vào tình trạng mệt mỏi, tăng cân trở lại.

Trong một năm, chị Xuyên tăng 20kg, từ 50kg lên 70kg, quần áo cũng tăng lên 2 size, do thay đổi công việc, áp lực, stress. Chị tự giảm cân bằng chế độ ăn kiêng khắc nghiệt, chỉ có salad, rau và rất ít thịt, cắt bỏ hoàn toàn tinh bột nhằm giảm tối đa lượng calo nạp vào. Mỗi ngày chị tập gym 2 lần vào sáng sớm và tối muộn, gần như vắt kiệt sức.

Kết quả tháng đầu tiên chị Xuyên giảm được 6kg, cơ thể nhỏ đi thấy rõ nhưng luôn cảm thấy mệt mỏi, nhiều lúc phải cố gắng lắm mới hoàn thành được bài tập theo yêu cầu của huấn luyện viên. Lúc đó, chị cho rằng mệt mỏi này là vì tập gắng sức, tuy nhiên đến tháng thứ 2 thì cân nặng của chị chững lại, không giảm mà còn có dấu hiệu tăng lên. Nhất là ngày nào chị “lỡ” đi ăn ngoài cùng bạn bè, hoặc uống nhiều nước ngọt, ngay hôm sau đã tăng 1-2kg. Chị cố gắng duy trì đến tháng thứ 3, cân nặng tăng về mức cũ, nhưng bắp tay, chân, đùi nhỏ hẳn, các cơn mệt mỏi, thiếu năng lượng tiếp diễn khiến tâm trạng chị sa sút, mất ngủ, kinh nguyệt rối loạn.

Khám nội tiết tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP.HCM (cơ sở phường Tân Sơn Hòa – quận Tân Bình cũ),  BS.CKI Võ Trần Nguyên Duy, khoa Nội tiết – Đái tháo đường cho biết, chị Xuyên nặng 70kg, chỉ số khối cơ thể (BMI) 29, gần chạm ngưỡng béo phì độ 2. Đáng lo ngại hơn khi kết quả đo InBody cho thấy, mỡ nội tạng lên đến 264cm2, gấp hơn 2,5 lần ngưỡng an toàn. Đặc biệt, khối lượng cơ bắp khá thấp, dưới 30% trong khi ở độ tuổi này, tỷ lệ cơ trung bình phải từ 40-44% so với tổng trọng lượng cơ thể.

Tìm hiểu thêm: Khám bệnh nội tiết gồm những gì?

Khai thác thông tin, biết người bệnh đã ăn kiêng khắc nghiệt và tập luyện cường độ cao nhưng cân nặng chỉ giảm giai đoạn đầu, kèm thêm mệt mỏi, mất ngủ, bác sĩ Duy nhận định chị Xuyên đã giảm cân sai cách. Nhịn ăn để giảm cân khiến cơ thể chị mất năng lượng, thiếu protein và luyện tập quá sức khiến cơ thể rơi vào chế độ “sinh tồn”. Lúc này, cơ thể ưu tiên giữ lại mỡ để dự trữ và phá hủy cơ bắp để lấy năng lượng, gây hậu quả ngược mong đợi.

Protein là thành phần cốt lõi để nuôi dưỡng và bảo vệ cơ bắp trong suốt quá trình giảm cân. Nếu lượng đạm trong khẩu phần ăn không đủ, cơ thể sẽ không có đủ nguyên liệu để duy trì, phục hồi cơ, dẫn đến hiện tượng teo cơ theo thời gian, ngay cả khi tập luyện đều đặn. Bên cạnh đó, chất lượng giấc ngủ kém, mức độ căng thẳng cao làm gia tăng hormone cortisol – một hormone có thể phá hủy cơ bắp nếu duy trì ở mức cao trong thời gian dài. Đồng thời, thiếu ngủ cũng làm giảm các hormone testosterone và GH, khiến cơ thể không đủ khả năng tái tạo cơ bắp.

“Tập luyện quá mức càng khiến cơ thể căng thẳng hơn, bào mòn cơ bắp nhiều hơn”, bác sĩ Duy giải thích và cho biết thêm, cơ bắp giúp tăng tỷ lệ trao đổi chất. Khi mất cơ, khả năng đốt cháy calo giảm, dẫn đến việc chững cân dù vẫn ăn kiêng hoặc tập thể thao.

Chị Xuyên được bác sĩ và chuyên viên dinh dưỡng tư vấn rất cụ thể và chi tiết về chế độ ăn khoa học, hỗ trợ giảm cân. Chị không được ăn kiêng quá mức mà phải ăn đủ chất, đảm bảo đủ tinh bột và protein để tái tạo, duy trì cơ.

Kết hợp cùng thuốc điều trị giảm cân thế hệ mới đã được Bộ Y tế cấp phép, chị Xuyên thay đổi lối sống của mình, chỉ tập luyện 30-60 phút mỗi ngày, tuân thủ đúng chỉ định của bác sĩ. Sau 1 tháng, chị giảm 5kg mà không thấy mệt mỏi, đuối sức như trước. Kết quả đo InBody cho thấy, lượng cơ của chị tăng nhẹ lên 32%, giảm được 25cm2 mỡ.

3 tháng thực hiện đúng liệu trình, ăn đủ chất, đủ bữa, chị vẫn giảm được 13kg, tỷ lệ cơ bắp đạt 40% và đang tiếp tục duy trì điều trị để giảm thêm 7kg nữa như mong đợi. “Tôi giảm cân mà khỏe mạnh, da dẻ tươi sáng, không sạm đen, ủ rũ như trước, bạn bè ai cũng ngạc nhiên”, chị Xuyên chia sẻ.

Bác sĩ Duy cho biết, giảm cân sai cách không chỉ gây mất cơ mà còn làm chậm quá trình trao đổi chất, suy yếu cơ thể, giảm sức mạnh, tăng nguy cơ chấn thương, mệt mỏi, cáu kỉnh, có thể dẫn đến thiếu hụt dinh dưỡng, loãng xương, vấn đề tim mạch, sỏi mật, và các biến chứng tâm lý, đặc biệt khi giảm cân quá nhanh hoặc do ăn kiêng quá ít calo và thiếu protein.

“Thay vì cắt giảm cực đoan, chỉ nên giảm khoảng 10-20% tổng mức tiêu thụ calo mỗi ngày (300 – 500 calo)”, bác sĩ Duy nhấn mạnh. Việc này giúp cơ thể có đủ năng lượng để bảo vệ cơ bắp, trong khi vẫn đốt mỡ hiệu quả. Bên cạnh đó, để duy trì khối cơ, cần tiêu thụ từ 1,6 – 2,2 g protein/kg trọng lượng cơ thể mỗi ngày, ưu tiên nguồn đạm chất lượng cao như ức gà, cá, trứng, sữa, whey protein… Protein không chỉ nuôi dưỡng cơ bắp mà còn tạo cảm giác no lâu, hỗ trợ kiểm soát khẩu phần ăn.

Người dân nên chọn nguồn tinh bột hấp thu chậm để cung cấp năng lượng bền vững, tránh tiêu thụ các loại thực phẩm chứa đường tinh luyện, thức ăn nhanh dễ gây tăng insulin và tích mỡ.

*Tên người bệnh đã thay đổi.