Vắc xin phế cầu tiêm mấy mũi để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất?

Vắc xin phế cầu giúp phòng ngừa các bệnh lý nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm tai giữa… Vắc xin có hiệu quả cao khi tiêm đủ mũi, đúng lịch theo khuyến cáo. Vậy vắc xin phế cầu tiêm mấy mũi để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất? 

Bài viết có sự tư vấn y khoa của BS.CKI Nguyễn Lê Nga – Quản lý Y khoa vùng 1 miền Bắc, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC

Các loại vắc xin phế cầu đang lưu hành tại Việt Nam hiện nay

Vắc xin phế cầu là loại vắc xin được nghiên cứu và phát triển nhằm kích thích hệ thống miễn dịch của cơ thể sản sinh ra kháng thể để bảo vệ chống lại vi khuẩn Streptococcus pneumoniae, tác nhân chính gây ra các bệnh nghiêm trọng và có thể đe dọa tính mạng, như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm mũi họng…

Hiện nay, tại Việt Nam, có 3 loại vắc xin phòng ngừa bệnh do phế cầu khuẩn được cấp phép và đang được sử dụng rộng rãi để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, bao gồm:

• Vắc xin Synflorix: Được nghiên cứu, phát triển và sản xuất bởi tập đoàn dược phẩm và chế phẩm sinh học hàng đầu thế giới GlaxoSmithKline (GSK), vắc xin Synflorix mang lại khả năng bảo vệ cơ thể khỏi sự lây nhiễm của 10 chủng phế cầu khuẩn, bao gồm các chủng 1, 4, 5, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19F và 23F, gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm như viêm màng não, viêm phổi, viêm tai giữa cấp tính, nhiễm trùng huyết, và các hội chứng nhiễm trùng khác.
• Vắc xin Prevenar 13: Được nghiên cứu và phát triển bởi tập đoàn dược phẩm hàng đầu Pfizer và được sản xuất tại Bỉ, có khả năng bảo vệ cơ thể khỏi 13 chủng phế cầu khuẩn, bao gồm các chủng 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F và 23F. Vắc xin Prevenar 13 giúp ngăn ngừa các bệnh lý nguy hiểm như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm tai giữa cấp tính và nhiều bệnh lý khác do phế cầu khuẩn gây ra.
• Vắc xin Vaxneuvance: Là vắc xin Phế cầu cộng hợp, phòng ngừa 15 tuýp huyết thanh của vi khuẩn phế cầu, bao gồm các tuýp: 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 9V, 14, 18C, 19A, 19F, 22F, 23F và 33F. Đây đều là các tác nhân nguy hiểm và phổ biến hàng đầu gây ra bệnh viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng máu, viêm tai giữa, viêm xoang… Vắc xin được nghiên cứu, sản xuất và phân phối bởi Tập đoàn dược phẩm hàng đầu trên toàn cầu MSD (Mỹ), sản xuất tại Ireland, đã được chứng minh an toàn và hiệu quả cao từ 90 – 99% tùy theo từng tuýp huyết thanh có trong vắc xin.
• Vắc xin Prevenar 20: Là vắc xin Phế cầu cộng hợp, phòng ngừa 20 tuýp huyết thanh của vi khuẩn phế cầu, bao gồm các tuýp 1, 3, 4, 5, 6A, 6B, 7F, 8, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 18C, 19A, 19F, 22F, 23F và 33F, được nghiên cứu và phát triển bởi Tập đoàn dược phẩm hàng đầu Pfizer (Mỹ), sản xuất tại Bỉ. Vắc xin có khả năng ngăn ngừa các bệnh phế cầu xâm lấn như viêm phổi kèm nhiễm khuẩn huyết, viêm màng não, nhiễm trùng huyết và các bệnh phế cầu không xâm lấn như viêm phổi, viêm tai giữa, viêm xoang…
• Vắc xin Pneumovax 23: Được phát triển và sản xuất bởi công ty dược phẩm Merck Sharp & Dohme (MSD) tại Mỹ, vắc xin Pneumovax 23 bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh nhiễm trùng xâm lấn do 23 chủng phế cầu khuẩn, bao gồm các chủng 1, 2, 3, 4, 5, 6B, 7F, 8, 9N, 9V, 10A, 11A, 12F, 14, 15B, 17F, 18C, 19F, 19A, 20, 22F, 23F, và 33F. Vắc xin này giúp ngăn ngừa các bệnh như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết và viêm phổi mắc phải cộng đồng (không xâm lấn).

Có cần thiết tiêm vắc xin phế cầu không?

Tiêm vắc xin phế cầu đóng vai trò rất quan trọng, đặc biệt đối với các nhóm dễ bị tổn thương như trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và những người có bệnh lý nền. Vắc xin giúp cơ thể sản sinh kháng thể bảo vệ chống lại các chủng phế cầu nguy hiểm, chủ động ngăn ngừa sự xâm nhập của vi khuẩn và giảm thiểu nguy cơ mắc phải các bệnh nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, và các biến chứng nguy hiểm khác.

Không chỉ giúp giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh, vắc xin phế cầu còn cung cấp khả năng cải thiện phản ứng của hệ miễn dịch trước sự tấn công của các chủng phế cầu nguy hiểm và phổ biến hàng đầu, làm giảm tỷ lệ tử vong và các biến chứng nghiêm trọng do bệnh lý phế cầu khuẩn gây ra. Ngay cả khi mắc bệnh sau khi đã tiêm vắc xin, cơ thể sẽ có một hệ thống miễn dịch mạnh mẽ giúp giảm mức độ nghiêm trọng của bệnh, giảm thiểu các biến chứng và rút ngắn thời gian phục hồi.

Tiêm vắc xin phế cầu không chỉ bảo vệ sức khỏe cá nhân mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Khi tỷ lệ tiêm chủng đạt mức cao trong cộng đồng, miễn dịch cộng đồng sẽ được hình thành, giúp ngăn chặn sự lây lan của vi khuẩn phế cầu. Điều này không chỉ bảo vệ những người đã được tiêm mà còn giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cho những người chưa thể tiêm, đặc biệt là trẻ sơ sinh và những người có hệ miễn dịch yếu.

Bên cạnh đó, tiêm vắc xin phế cầu còn giúp giảm thiểu đáng kể gánh nặng tài chính. Chi phí điều trị các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra có thể rất tốn kém, đặc biệt khi bệnh tiến triển nặng, với chi phí cho thuốc men, chăm sóc y tế đặc biệt và việc mất thu nhập khi phải nghỉ làm. Đầu tư vào vắc xin phế cầu là một giải pháp kinh tế hợp lý, giúp giảm bớt chi phí điều trị bệnh, bảo vệ sức khỏe lâu dài và bảo vệ tài chính cho gia đình.

Vi khuẩn phế cầu là một trong những tác nhân phổ biến gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm tai giữa, viêm xoang, đặc biệt ở trẻ em dưới 5 tuổi, người cao tuổi và những người có hệ miễn dịch suy giảm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm trên toàn cầu, hàng triệu ca mắc bệnh liên quan đến phế cầu được ghi nhận, trong đó tỷ lệ tử vong và biến chứng nghiêm trọng vẫn ở mức đáng báo động. Ở Việt Nam, dù số liệu cụ thể về bệnh phế cầu khuẩn còn hạn chế, nhưng những ca viêm phổi ở trẻ em và người già liên quan đến phế cầu chiếm tỉ lệ cao trong các bệnh về đường hô hấp.

Vi khuẩn phế cầu có khả năng lây lan nhanh chóng qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần, nhất là trong những môi trường đông đúc như lớp học, bệnh viện, hoặc tại gia đình. Đáng nói hơn, phế cầu khuẩn có thể đề kháng với kháng sinh – một trong những thách thức lớn của ngành y tế hiện nay trong điều trị nhiễm khuẩn.

Vắc xin phế cầu tiêm mấy mũi là đủ?

Số mũi tiêm vắc xin phế cầu có thể là 1, 2, 3 hoặc 4 mũi, tùy thuộc vào loại vắc xin được sử dụng và độ tuổi của người được tiêm. Lịch tiêm sẽ khác nhau theo từng loại vắc xin và lứa tuổi cụ thể như sau:

1. Vắc xin phế cầu Pneumovax 23

Vắc xin phế cầu tiêm mấy mũi? Vắc xin phế cầu Pneumovax 23 được khuyến cáo tiêm cho trẻ em từ 2 tuổi trở lên và người lớn với lịch tiêm 1 mũi cơ bản cho trẻ em từ 2 tuổi trở lên và người lớn.

Lịch tiêm chủng lại: Người có nguy cơ cao mắc bệnh phế cầu xâm lấn (≥2 tuổi): tiêm chủng lại 5 năm sau liều cơ bản hoặc theo chỉ định của bác sĩ điều trị.

2. Vắc xin Prevenar 20

Vắc xin phế cầu 20 (Prevenar 20) chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi) trở lên và người lớn.

Trẻ em từ 2 tháng tuổi (sớm nhất từ 6 tuần tuổi) đến dưới 7 tháng tuổi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên trong độ tuổi;
• Mũi 2: 1 tháng sau mũi 1;
• Mũi 3: 1 tháng sau mũi 2;
• Mũi 4: 8 tháng sau mũi 3 (khi trẻ từ 1 tuổi, mũi 4 có thể cách mũi 3 tối thiểu 2 tháng)

Trẻ từ tròn 7 tháng đến dưới 12 tháng tuổi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên trong độ tuổi;
• Mũi 2: 1 tháng sau mũi 1;
• Mũi 3: 6 tháng sau mũi 2 (khi trẻ từ 1 tuổi, mũi 3 có thể cách mũi 2 tối thiểu 2 tháng).

Trẻ từ tròn 12 tháng đến dưới 24 tháng tuổi:

• Mũi 1: Lần tiêm đầu tiên trong độ tuổi;
• Mũi 2: 2 tháng sau mũi 1.

Trẻ từ tròn 24 tháng trở lên và người lớn:

• Lịch tiêm 1 mũi.

3. Vắc xin Vaxneuvance

Vắc xin Vaxneuvance được chỉ định tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi (có thể tiêm sớm từ lúc 6 tuần tuổi) trở lên và người lớn với lịch tiêm 1, 2, 3 hoặc 4 mũi vắc xin, tùy thuộc vào từng độ tuổi nhất định. Cụ thể:

Trẻ từ 6 tuần tuổi đến dưới 7 tháng tuổi: lịch tiêm 4 mũi:

• Mũi 1: tại thời điểm tiêm ngừa
• Mũi 2: 01 tháng sau mũi 1
• Mũi 3: 01 tháng sau mũi 2
• Mũi 4: 8 tháng sau mũi 3 (mũi 4 cách mũi 3 tối thiểu 2 tháng nếu trẻ ≥ 1 tuổi)

Trẻ từ 7 tháng tuổi đến dưới 12 tháng tuổi: Lịch tiêm 3 mũi:

• Mũi 1: tại thời điểm tiêm ngừa
• Mũi 2: 01 tháng sau mũi 1
• Mũi 3: 06 tháng sau mũi 2 (mũi 3 cách mũi 2 tối thiểu 2 tháng nếu trẻ ≥ 1 tuổi)

Lịch tiêm cho trẻ từ 1 tuổi đến dưới 2 tuổi: 02 mũi cách nhau 02 tháng

Lịch tiêm cho trẻ từ 2 tuổi trở lên: 01 liều duy nhất.

4. Vắc xin phế cầu Prevenar 13

Vắc xin phế cầu Prevenar 13 được khuyến cáo tiêm cho trẻ em từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn với lịch tiêm 1, 2, 3 hoặc 4 mũi vắc xin, tùy thuộc vào từng độ tuổi nhất định. Cụ thể:

Từ 6 tuần tuổi đến dưới 7 tháng tuổi có lịch tiêm 4 mũi:

• Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
• Mũi 2: cách mũi 1 là 1 tháng
• Mũi 3: cách mũi 2 là 1 tháng
• Mũi 4 (mũi nhắc lại): tối thiểu 8 tháng kể từ mũi thứ 3

(Mũi 4 cách mũi 3 tối thiểu 2 tháng, khi trẻ trên 1 tuổi).

Từ 7 tháng đến dưới 12 tháng tuổi (chưa từng được tiêm phòng vắc xin trước đó) có lịch tiêm 3 mũi:

• Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
• Mũi 2: cách mũi 1 là 1 tháng
• Mũi 3 (mũi nhắc lại): cách mũi 2 tối thiểu 6 tháng

(Mũi 3 cách mũi 2 tối thiểu 2 tháng, khi trẻ trên 1 tuổi)

Từ 12 tháng đến dưới 24 tháng tuổi (chưa từng được tiêm phòng vắc xin trước đó) có lịch tiêm 2 mũi:

• Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
• Mũi 2: cách mũi 1 tối thiểu 2 tháng

Từ 24 tháng đến người lớn (chưa từng được tiêm phòng vắc xin trước đó hoặc chưa từng tiêm vắc xin Pneumo 23): Lịch tiêm 01 mũi.

5. Vắc xin phế cầu Synflorix 10

Phế cầu tiêm mấy mũi? Vắc xin Synflorix (Bỉ) được chỉ định cho trẻ từ 6 tuần tuổi trở lên và trước sinh nhật lần thứ 6 với lịch tiêm 2, 3 hoặc 4 mũi tùy thuộc vào từng độ tuổi. Cụ thể:

Trẻ từ 6 tuần đến 6 tháng tuổi có lịch tiêm gồm 4 mũi:

• Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
• Mũi 2: cách mũi 1 là 1 tháng
• Mũi 3: cách mũi 2 là 1 tháng
• Mũi nhắc lại: cách mũi 3 là 6 tháng (Mũi 4 cách mũi 3 tối thiểu 2 tháng khi trẻ trên 1 tuổi).

Trẻ từ 7 – 11 tháng tuổi (chưa từng được tiêm phòng vắc xin trước đó) có lịch tiêm 3 mũi:

• Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
• Mũi 2: cách mũi 1 là 1 tháng
• Mũi nhắc lại: Cách mũi 2 là 6 tháng (Mũi 3 cách mũi 2 tối thiểu 2 tháng khi trẻ trên 1 tuổi)

Trẻ từ 12 tháng đến trước sinh nhật lần thứ 6 (chưa từng được tiêm phòng vắc xin trước đó) có lịch tiêm 2 mũi:

• Mũi 1: lần tiêm đầu tiên
• Mũi 2: 2 tháng sau mũi 1

Vì sao cần phải tiêm đủ liều vắc xin phế cầu?

Phế cầu khuẩn là tác nhân gây ra nhiều bệnh lý nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm trùng huyết, với tỷ lệ tử vong có thể dao động từ 10 – 20%. Đặc biệt, ở trẻ em, người cao tuổi, tỷ lệ tử vong có thể lên tới 50%. Các bệnh do phế cầu khuẩn thường tiến triển nhanh chóng, gây ra những biến chứng nặng nề và kéo dài như mất khả năng nhìn, điếc, liệt và các vấn đề về phát triển thần kinh, để lại ảnh hưởng lâu dài đối với chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

Việc tiêm đủ liều vắc xin phế cầu là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả bảo vệ tối ưu khỏi các bệnh lý nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra. Dưới đây là một số lý do vì sao việc tiêm đủ liều vắc xin phế cầu là cần thiết:

• Đảm bảo bảo vệ toàn diện: Mỗi liều vắc xin phế cầu giúp cơ thể tạo ra kháng thể đặc hiệu chống lại các chủng vi khuẩn phế cầu khác nhau. Tiêm đủ số liều giúp cơ thể xây dựng hệ miễn dịch mạnh mẽ, giúp bảo vệ khỏi nhiều loại bệnh như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết, viêm tai giữa, và các bệnh do phế cầu khuẩn gây ra.
• Tăng cường hiệu quả bảo vệ: Việc tiêm đủ số liều sẽ giúp hệ thống miễn dịch nhận được mức độ bảo vệ cao nhất. Tiêm một liều đơn lẻ có thể không đủ để tạo ra sự bảo vệ lâu dài và toàn diện. Do đó, tiêm đủ liều giúp đảm bảo rằng cơ thể có khả năng phản ứng hiệu quả khi gặp phải tác nhân gây bệnh.
• Duy trì hiệu quả bảo vệ lâu dài: Việc tiêm đủ liều, đặc biệt là các mũi nhắc lại, giúp duy trì nồng độ kháng thể ở mức cao trong thời gian dài. Điều này giúp bảo vệ cơ thể khỏi nhiễm trùng phế cầu khuẩn trong nhiều năm. Nếu không tiêm đủ liều, hiệu quả bảo vệ của vắc xin có thể giảm dần theo thời gian.
• Góp phần vào miễn dịch cộng đồng: Khi tỷ lệ tiêm chủng cao, vắc xin phế cầu khuẩn giúp tạo ra miễn dịch cộng đồng, bảo vệ cả những người không thể tiêm vắc xin như trẻ sơ sinh chưa đủ tuổi, người có hệ miễn dịch suy yếu. Việc tiêm đủ liều giúp tăng cường miễn dịch cộng đồng, giảm sự lây lan của phế cầu khuẩn.

Ai không nên tiêm vắc xin phế cầu?

Vắc xin phế cầu không được khuyến cáo chủng ngừa cho những người có tiền sử dị ứng nghiêm trọng hoặc quá mẫn với bất kỳ thành phần hoặc tá dược nào có trong vắc xin. Ngoài ra, những người đang mắc phải tình trạng sốt cao hoặc nhiễm trùng cấp tính cũng nên hoãn việc tiêm phòng cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn.

Để đảm bảo an toàn, trước khi quyết định tiêm vắc xin phế cầu, nên tham khảo ý kiến của bác sĩ để xác định liệu mình có thuộc đối tượng cần tránh tiêm hay không.

Một số lưu ý trước và sau khi tiêm vắc xin phế cầu

Để đảm bảo an toàn và hiệu quả khi tiêm vắc xin phế cầu khuẩn, cần lưu ý những điều sau:

1. Trước khi tiêm

Với trẻ nhỏ:

• Trước khi tiêm vắc xin phế cầu, bố mẹ cần theo dõi tình trạng sức khỏe của trẻ và thông báo cho bác sĩ trong quá trình khám sàng lọc trước khi tiêm.
• Nếu trẻ có phản ứng nghiêm trọng sau các lần tiêm trước, việc tiêm các mũi tiếp theo sẽ phải ngừng lại.
• Khi đưa trẻ đi tiêm chủng, bố mẹ cần mang theo đầy đủ sổ hoặc phiếu tiêm chủng và cung cấp thông tin về tình trạng sức khỏe, các loại thuốc đang sử dụng để bác sĩ có thể theo dõi và đưa ra lịch tiêm phù hợp, tránh bất kỳ sai sót nào.
• Tại cơ sở tiêm chủng, các bác sĩ sẽ khám sàng lọc và đánh giá toàn diện thể trạng của trẻ và dựa trên kết quả khám, lịch sử tiêm chủng, bác sĩ sẽ phối hợp với bố mẹ để lựa chọn mũi tiêm tiếp theo.
• Bố mẹ nên tuân thủ lịch tiêm chủng theo khuyến cáo của Bộ Y Tế và các chuyên gia, vì tiêm vắc xin đúng thời điểm sẽ giúp bảo vệ trẻ khỏi các bệnh nguy hiểm.

Với người lớn:

• Khi đi tiêm chủng, người lớn cần cung cấp đầy đủ thông tin về sức khỏe của mình, bao gồm các bệnh đã mắc, loại thuốc hoặc liệu pháp điều trị đang sử dụng, cũng như thông tin về các loại vắc xin đã tiêm trong vòng 4 tuần gần đây và các phản ứng trước đó. Điều này giúp bác sĩ đưa ra quyết định tiêm chủng chính xác và đảm bảo an toàn cho người tiêm.

2. Sau khi tiêm

• Sau khi tiêm vắc xin phế cầu, cả trẻ em và người lớn nên ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để được theo dõi, nhằm phát hiện kịp thời bất kỳ dấu hiệu phản ứng nào. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào như nôn mửa, thở nhanh hoặc khó khăn, thở khò khè, da nổi mẩn đỏ, cần lập tức thông báo cho nhân viên y tế.
• Khi về nhà, tiếp tục theo dõi trong vòng 24 – 48 giờ sau tiêm, chú ý đến những điều sau: thân nhiệt, nhịp thở và tình trạng tỉnh táo của trẻ (xem trẻ có chơi đùa, ăn uống, ngủ nghỉ bình thường không), quan sát tình trạng da toàn thân và vùng tiêm (sưng, đỏ, phát ban).
• Sau khi về nhà, nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, tránh quần áo cọ sát vào vị trí tiêm gây đau nhức, khó chịu.
• Nên duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý, đảm bảo trẻ bú mẹ đầy đủ và uống nhiều nước.
• Nếu trẻ bị sốt trên 38.5 độ C hoặc quấy khóc, có thể sử dụng thuốc hạ sốt như paracetamol (1) hoặc ibuprofen (2) với liều lượng phù hợp theo cân nặng của trẻ.
• Khi vùng tiêm bị sưng, đỏ hoặc đau, bố mẹ có thể áp dụng chườm lạnh để giúp giảm đau và làm dịu vùng sưng, mang lại cảm giác thoải mái hơn cho trẻ. Tuy nhiên, khi bế trẻ, tránh để vết tiêm bị chạm vào, không xoa dầu, chườm nóng, hay dùng các biện pháp dân gian như nặn chanh, đắp khoai tây lên vết tiêm, vì điều này có thể gây nhiễm trùng.
• Lưu ý không sử dụng aspirin hoặc các thuốc ho và hạ sốt khác, vì chúng có thể làm tăng liều paracetamol và gây nguy hiểm cho trẻ.

Vắc xin phế cầu tiêm mấy mũi để đạt hiệu quả bảo vệ tốt nhất còn phụ thuộc vào loại vắc xin sử dụng và độ tuổi của người tiêm. Để xác định chính xác lịch tiêm phù hợp, bố mẹ nên đưa trẻ đến các cơ sở y tế để bác sĩ kiểm tra và tư vấn cụ thể. Việc tiêm đầy đủ các mũi vắc xin phế cầu theo đúng khuyến cáo sẽ giúp xây dựng hệ miễn dịch vững vàng, bảo vệ trẻ khỏi các bệnh lý nguy hiểm do phế cầu khuẩn gây ra như viêm phổi, viêm màng não, nhiễm trùng huyết…