Tiêm chủng cho trẻ sinh non thường bị trì hoãn do thể trạng của trẻ chưa ổn định và cần được chăm sóc theo chế độ đặc biệt. Vắc xin 6 trong 1 là một trong những mũi tiêm đầu đời quan trọng của bất kỳ trẻ nhỏ nào sau khi chào đời. Vậy tiêm vắc xin 6 trong 1 cho trẻ sinh non cần tuân thủ điều kiện nào để đảm bảo an toàn? Lịch tiêm phòng ra sao, có những nguy cơ xuất hiện phản ứng phụ nào cần lưu ý? Tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây!
Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi BS Bùi Công Sự – Quản lý Y khoa vùng 3 miền Bắc, Hệ thống tiêm chủng VNVC.
Trẻ sinh non rất cần tiêm vắc xin 6 trong 1 nếu điều kiện sức khỏe ổn định và không có yếu tố chống chỉ định tiêm chủng. Theo ghi nhận, trẻ sinh non có nguy cơ nhiễm trùng và mắc các bệnh có thể phòng ngừa bằng vắc xin cao hơn bình thường, với mức độ nghiêm trọng ngày càng gia tăng. Do đó, trẻ sinh non cần được tiếp cận tiêm vắc xin kịp thời và sử dụng cùng lịch tiêm chủng được khuyến cáo cho trẻ đủ tháng và có thể điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe và bệnh lý sau khi sinh của trẻ.
Vắc xin 6 trong 1 khi tiêm cho trẻ sinh non phần lớn đều tạo phản ứng miễn dịch bảo vệ trẻ khỏi các bệnh nguy hiểm bao gồm uốn ván, bạch hầu, ho gà, bại liệt, viêm gan B và bệnh do vi khuẩn Hib.
Bệnh uốn ván là bệnh nhiễm khuẩn do trực khuẩn Clostridium tetani sản xuất một độc tố thần kinh gọi là tetanospasmin gây chẹn các chất dẫn truyền thần kinh ức chế ở hệ thần kinh trung ương và gây co cứng cơ điển hình. Trong đó uốn ván sơ sinh là một rối loạn hiếm gặp, vi khuẩn xâm nhập thông qua dây rốn khi sinh nở, có khả năng gây tử vong cao ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non.
Theo thống kê, có ít nhất 260.000 trẻ tử vong do uốn ván sơ sinh trên toàn thế giới mỗi năm tại các nước đang phát triển. Vào năm 2010, ước tính 1% số ca tử vong ở trẻ sơ sinh trên toàn cầu là do uốn ván (1).
Do đó, việc phòng ngừa uốn ván cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sinh non là một trong những điều cấp thiết cần thực hiện để bảo vệ trẻ khỏi căn bệnh nguy hiểm này.
Dữ liệu cho thấy tất cả trẻ sinh non và sinh đủ tháng sau khi tiêm vắc xin đều đạt được nồng độ kháng thể bảo vệ khỏi bệnh uốn ván được đo vào thời điểm 2 tháng sau liều thứ 3 của vắc xin 6 trong 1.
Vazquez và cộng sự đã báo cáo trong nghiên cứu “Tính sinh miễn dịch và tính sinh phản ứng của vắc xin” rằng, có đến 98% trẻ sinh non ở tuổi thai từ 24 – 36 tuần với cân nặng dưới 2kg, đã phát triển kháng thể bảo vệ khỏi bệnh uốn ván sau khi tiêm vắc xin. Slack và cộng sự đã báo cáo không có sự khác biệt đáng kể nào về nồng độ kháng thể của độc tố uốn ván giữa trẻ sinh non (<32 tuần tuổi thai) và trẻ đủ tháng khi sử dụng lịch tiêm chủng tăng tốc 2, 3 và 4 tháng với vắc xin 6 trong 1.
Bệnh bạch hầu là bệnh vừa nhiễm trùng vừa nhiễm độc do vi khuẩn Corynebacterium diphtheria gây ra, xuất hiện giả mạc ở tuyến hạnh nhân, hầu họng, thanh quản và mũi. Bệnh có thể biểu hiện trên da, các màng niêm mạc khác như kết mạc mắt và bộ phận sinh dục. Trẻ sơ sinh mắc bạch hầu sẽ biểu hiện suy yếu dần với tình trạng khó thở nghiêm trọng và nhịp tim đập chậm, nguy cơ tử vong cao (2).
Tương tự với bệnh uốn ván, trẻ sơ sinh và trẻ sinh non cần thực hiện tiêm vắc xin phòng bệnh bạch hầu. Việc tiêm chủng vắc xin phòng bạch hầu cho trẻ sinh non và trẻ đủ tháng được báo cáo không có sự khác biệt nào về nồng độ kháng thể bảo vệ khỏi độc tố bạch hầu.
Bại liệt là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính hay lây do virus bại liệt – poliovirus gây ra. Bệnh lây từ người sang người qua đường phân miệng và đường miệng-miệng và thường gặp hơn ở trẻ còn bú và trẻ em nhỏ tuổi. Bệnh bại liệt gây ảnh hưởng qua tình trạng viêm dạ dày ruột, sốt, đau cổ hoặc đau đầu. Tuy nhiên, khoảng 1 trong 200 trường hợp bị nhiễm bệnh bị tổn thương hệ thần kinh trung ương, dẫn đến liệt, thậm chí ảnh hưởng cơ hoành gây ngừng thở.
Trước đây, trong các đợt dịch, tỷ lệ bị bệnh bại liệt được ghi nhận cao nhất ở trẻ em từ 0 – 2 tuổi với 2% và trẻ trên 10 tuổi là 25% (3). Tuy nhiên, nhờ tiêm chủng vắc xin, bệnh bại liệt hầu như đã được loại trừ hoàn toàn. Do đó việc tiêm vắc xin cho trẻ là vô cùng quan trọng, đặc biệt là trẻ sinh non với miễn dịch chưa hoàn thiện.
Các nghiên cứu đã chỉ ra việc tiêm vắc xin 6 trong 1 phòng bệnh bại liệt cho trẻ sinh non đều đạt mức cao và đáp ứng miễn dịch tốt.
Ho gà do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Vi khuẩn này lây từ người bệnh sang người dễ cảm nhiễm qua các hạt chất tiết, bắt đầu với các triệu chứng ho nhẹ ở đường hô hấp trên và tiến triển thành các cơn ho kịch phát. Trẻ sơ sinh bị ho gà có thể lên cơn (co giật) và trong trường hợp nghiêm trọng, có thể hôn mê. Khoảng 1 trong 400 trẻ sơ sinh bị ho gà tử vong do viêm phổi hoặc tổn thương não.
Tiêm vắc xin 6 trong 1 là cách phòng bệnh ho gà cho trẻ nhỏ và trẻ sinh non hiệu quả sau 3 liều tiêm cơ bản. Tuy nhiên, phản ứng miễn dịch và sinh kháng thể đặc hiệu với bệnh ho gà lâu dài được ghi nhận thấp hơn ở trẻ sinh non.
Haemophilus influenzae týp b (Hib) – một cầu trực khuẩn Gram âm – lây lan qua dịch tiết đường hô hấp (ho hoặc hắt hơi) từ người bị nhiễm hoặc người lành mang vi khuẩn Hib. Những biểu hiện quan trọng nhất của nhiễm Hib – tức là viêm màng não, viêm phổi và các bệnh xâm nhập khác – chủ yếu gặp ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi. Vắc xin 6 trong 1 được chỉ định tiêm cho trẻ ngay từ 2 tháng tuổi giúp phòng ngừa tối đa nguy cơ mắc bệnh do trực khuẩn Hib gây ra.
Viêm gan B do virus viêm gan B (Hepatitis B), thuộc họ Hepadnaviridae, triệu chứng đầu tiên của nhiễm virus viêm gan B là sự tăng cao men alanin aminotransferase, ngay trước khi xuất hiện các triệu chứng bơ phờ, chán ăn, và khó chịu, xảy ra 6-7 tuần sau khi phơi nhiễm. Ở một số ít trẻ em, trước khi phát bệnh có thể có một tiền triệu chứng như đau khớp và các tổn thương ngoài da, bao gồm nổi mẩn ngứa, mề đay hoặc ban sẩn.
Theo các nghiên cứu, 3 mũi tiêm vắc xin 6 trong 1 vào thời điểm 2, 4 và 6 tháng đã cho ra thấy mức độ kháng thể bảo vệ khỏi viêm gan B ở 93,4% trẻ sinh non và 95,2% ở trẻ sinh đủ tháng.
Trẻ sơ sinh sẽ phải tiếp xúc với hàng ngàn vi khuẩn và các kháng nguyên khác trong môi trường ngay từ khi chào đời. Đặc biệt các bệnh truyền nhiễm như bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan B, bệnh do vi khuẩn Hib, hầu như trẻ sơ sinh sẽ không nhận được kháng thể bảo vệ truyền từ mẹ qua nhau thai. Do đó, việc tiêm vắc xin 6 trong 1 (phòng 6 bệnh trong một mũi tiêm) không chỉ giúp giảm số lần đi tiêm cho trẻ mà còn rút ngắn thời gian tiêm chủng, giúp trẻ tạo lập kháng thể bảo vệ kịp thời trước tác nhân gây bệnh.
Ngoài ra, việc tiêm vắc xin kết hợp 6 trong 1 còn góp phần giúp cha mẹ tiết kiệm thời gian và chi phí đáng kể trong vấn đề di chuyển, nghỉ làm đưa con đi khám cũng như hạn chế vấn đề quên lịch tiêm chủng của trẻ. Đồng thời, việc giảm số lần tiêm cũng đồng nghĩa với việc trẻ sẽ ít phải chịu “đau” hơn mà vẫn tiếp nhận đầy đủ kháng thể phòng bệnh.
Vắc xin 6 trong 1 không chỉ có công dụng bảo vệ sức khỏe cho trẻ được tiêm phòng mà còn cung cấp sự bảo vệ gián tiếp cho những người xung quanh trẻ đó. Vì nếu trẻ được tiêm chủng, cơ thể sẽ phát triển khả năng miễn dịch với các tác nhân gây bệnh có trong vắc xin, nên sẽ càng ít khả năng lây truyền cho người khác.
Lợi ích từ việc tiêm vắc xin thậm chí có thể mở rộng ra toàn bộ cộng đồng hay còn gọi là “miễn dịch cộng đồng”, xảy ra khi tỷ lệ tiêm chủng của trẻ đạt ngưỡng khiến những căn bệnh đó ít có khả năng lây lan từ người này sang người khác.
Điều quan trọng trong tiêm phòng vắc xin 6 trong 1 cho trẻ sinh non chính là cân nhắc đến cân nặng khi sinh của trẻ, tuổi thai chính xác và tình trạng bệnh lý mạn tính trước khi tiêm vắc xin. Đặc biệt, ba mẹ cần tham khảo ý kiến của bác sĩ và thực hiện khám sàng lọc tổng quát trước tiêm cho trẻ để được chỉ định tiêm đúng đắn và phù hợp.
Theo các chuyên gia y tế, trẻ sinh non (được định nghĩa là trẻ sinh trước 37 tuần tuổi thai) trong tình trạng lâm sàng ổn định, bất kể cân nặng khi sinh, nên được tiêm chủng với liều vắc xin phù hợp với lịch tiêm chủng như các trẻ đủ tháng khác. Do đó, trẻ sinh non có thể thực hiện mũi tiêm phòng vắc xin 6 trong 1 đầu tiên ngay từ 2 tháng tuổi tính từ khi chào đời (không phải độ tuổi điều chỉnh khi thai kỳ đủ tháng).
Đối với trẻ sinh non hay bất kỳ trẻ nhỏ nào, khi tiêm vắc xin 6 trong 1, cần đảm bảo đủ các điều kiện về sức khỏe như sau:
Đối với trẻ sinh non đang còn vấn đề về sức khỏe cần được theo dõi và chăm sóc đặc biệt, trẻ có thể hoãn lịch tiêm cho đến khi thể trạng tốt lên và tình trạng sức khỏe ổn định.
Hiện tại, vắc xin 6 trong 1 cho trẻ tại Việt Nam bao gồm 2 loại: Vắc xin Infanrix Hexa (Bỉ) và Hexaxim (Pháp). Cả 2 loại vắc xin này đều không chống chỉ định tiêm cho trẻ sinh non và sẽ được bác sĩ Tâm Anh khám sàng lọc tư vấn cụ thể từng loại vắc xin khi trẻ tham gia tiêm chủng. Vắc xin có thể tiêm cho trẻ từ 2 tháng tuổi đến tròn 2 tuổi, với phác đồ tiêm gồm 3 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc lại, cụ thể như sau:
| Tên vắc xin | Lịch tiêm |
| Infanrix Hexa (Bỉ) | Lịch tiêm 6 trong 1 Infanrix Hexa bao gồm 4 mũi:
|
| Hexaxim (Pháp) |
Giống như bất kỳ loại dược phẩm nào, vắc xin 6 trong 1 cũng có thể gây ra một số tác dụng phụ ở trẻ sau khi tiêm chủng. Tuy nhiên, hầu hết các tác dụng phụ này đều biểu hiện rất nhẹ và biến mất trong thời gian ngắn. Một số tác dụng phụ cha mẹ cần lưu ý khi tiêm vắc xin 6 trong 1 cho trẻ sinh non, bao gồm:
| Tên vắc xin | Phản ứng phụ | Mức độ phổ biến |
| Hexaxim (Pháp) |
|
Rất phổ biến (1/10) |
|
Phổ biến (≥ 1/100 đến < 1/10) | |
|
Không phổ biến (≥ 1/1.000 đến < 1/100) | |
|
Hiếm gặp (≥ 1/10.000 đến < 1/1.000) | |
|
Rất hiếm gặp (< 1/10.000) | |
| Infanrix Hexa (Bỉ) |
|
Rất phổ biến (≥ 1/10) |
|
Phổ biến (≥ 1/100 đến < 1/10) | |
|
Không phổ biến (≥ 1/1.000 đến < 1/100) | |
|
Hiếm gặp ( ≥ 1/10.000 đến < 1/1.000) | |
|
Rất hiếm gặp (< 1/10.000) |
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Như các chuyên gia đã đề cập, tiêm vắc xin 6 trong 1 cho trẻ sinh non theo lịch tiêm chủng như đối với trẻ sinh đủ tháng, nếu tình trạng sức khỏe lâm sàng của trẻ ổn định và không có yếu tố chống chỉ định tiêm chủng nào. Trẻ sinh non có thể tiêm vắc xin phòng 6 bệnh bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B, bại liệt, bệnh do vi khuẩn Hib ngay từ 2 tháng tuổi, với 3 mũi tiêm cơ bản và một mũi nhắc lại khi trẻ 18 tháng tuổi.
