Sau khi tiêm vắc xin 6 trong 1, nhiều phụ huynh mang tâm lý lo sợ vết tiêm nhiễm trùng, lo sợ trẻ bệnh nên thường kiêng tắm cho trẻ. Đặc biệt, những trường hợp trẻ gặp các phản ứng phụ thông thường sau tiêm như sốt, sưng, đỏ tại vết tiêm… càng khiến phụ huynh e ngại việc tắm rửa cho con. Vậy, tiêm 6 trong 1 về có được tắm không?
Bài viết được tham vấn Y khoa bởi BS Nguyễn Văn Mác Toàn – Quản lý Y khoa vùng 1 miền Trung – Tây Nguyên.
Sau tiêm 6 trong 1 hay bất kỳ loại vắc xin nào, nếu sức khỏe của trẻ ổn định, không sốt có thể tắm bình thường. Cho đến nay, không có bằng chứng khoa học nào chỉ ra việc tắm sau tiêm vắc xin có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ hay hiệu quả chủng ngừa.
Trẻ tiêm 6 trong 1 về có được tắm không là thắc mắc của nhiều phụ huynh. Thực tế, vắc xin là chế phẩm sinh học, tiêm vắc xin là đưa một lượng chế phẩm sinh học có chứa kháng nguyên vào cơ thể nhằm kích thích hệ miễn dịch sản sinh kháng thể đặc hiệu, chủ động bảo vệ cơ thể khỏi sự xâm nhập và tấn công của các tác nhân gây bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Quá trình này sẽ diễn ra bên trong cơ thể, không gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chịu nhiệt, khả năng miễn dịch hay sự ổn định của da trẻ. Do đó, các hoạt động bên ngoài như tắm sẽ không làm ảnh hưởng đến cơ chế hoạt động của vắc xin.
Tuy nhiên, một số phản ứng phụ sau tiêm như sốt nhẹ, sưng tại vị trí tiêm, hoặc biểu hiện khó chịu có thể xuất hiện. Chính vì vậy, việc tắm cần được cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể của trẻ.
Sau khi trẻ tiêm vắc xin, ba mẹ không nên tắm bằng nước nóng hay xông hơi vì có khả năng kích hoạt tuần hoàn máu, thúc đẩy vắc xin hấp thụ nhanh vào cơ thể thay vì tác dụng từ từ. Việc hấp thụ vắc xin từ từ đảm bảo miễn dịch hình thành theo cách an toàn hơn.
Việc tắm bằng nước nóng sau tiêm vắc xin có khả năng kích thích hệ miễn dịch sản sinh chất trung gian giữa tế bào, kích thích sản sinh các tế bào miễn dịch. Tuy nhiên, cytokine (1) quá cao có khả năng tăng hoạt động viêm. Một khi mức độ viêm vượt ngưỡng có thể gây nguy hiểm, suy đa tạng, tử vong.
Tóm lại, tiêm 6 trong 1 về trẻ có thể được tắm bình thường, nếu trẻ có bất kỳ dấu hiệu nào như sốt cao không hạ, quấy khóc kéo dài, bú kém, phát ban hoặc sưng đau nghiêm trọng tại vị trí tiêm, cha mẹ cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra ngay lập tức.
Dù có một số hiểu lầm rằng tắm có thể gây ảnh hưởng tiêu cực sau tiêm, thực tế, tắm đúng cách có thể mang lại nhiều lợi ích cho trẻ trong giai đoạn này, giúp cải thiện sự thoải mái và hỗ trợ sau tiêm sức khỏe toàn diện.
Tiêm vắc xin không chỉ gây tác động vật lý mà còn có thể tạo ra sự căng thẳng tạm thời đối với trẻ, đặc biệt là đối với trẻ nhỏ lần đầu tiên tiếp cận với các loại vắc xin. Tắm cho trẻ sau tiêm vắc xin, đặc biệt là tắm bằng nước ấm sẽ giúp cơ bắp của trẻ được thư giãn, đồng thời giảm cảm giác khó chịu do sưng, đau sau tiêm chủng (nếu có), giúp tinh thần của trẻ thoải mái, giảm căng thẳng và nỗi sợ sau khi tiêm vắc xin.
Ngoài ra, tắm cho trẻ bằng nước ấm dịu sau tiêm là cách hiệu quả để giảm bớt cảm giác quấy khóc, bực bội và lo lắng ở trẻ. Nước ấm giúp kích thích các dây thần kinh cảm giác, từ đó làm dịu hệ thần kinh và tạo cảm giác thư giãn. Đồng thời, việc tắm cũng giúp trẻ dễ chịu hơn, từ đó có giấc ngủ ngon và sâu hơn – yếu tố quan trọng trong quá trình phục hồi sức khỏe.
Một trong những phản ứng phổ biến sau tiêm vắc xin ở trẻ là hiện tượng sốt nhẹ. Sốt là cách cơ thể phản ứng trước sự kích thích của vắc xin để kích hoạt hệ miễn dịch sản sinh kháng thể. Nếu trẻ cảm thấy nóng hoặc có dấu hiệu sốt nhẹ, tắm nước ấm có thể giúp làm dịu nhiệt độ cơ thể, tạo cảm giác thoải mái và giảm sự bứt rứt, khó chịu. Nhiệt độ nước lý tưởng trong khoảng 36 – 38°C giúp làm mát cơ thể trẻ một cách tự nhiên mà không gây sốc nhiệt.
Ngoài ra, việc tắm không chỉ điều hòa nhiệt độ cơ thể mà còn giúp mở rộng các mạch máu dưới da, từ đó thúc đẩy lưu thông máu, hỗ trợ trẻ nhanh chóng phục hồi sau tiêm.
Da là cơ quan lớn nhất của cơ thể người, chiếm đến 1,8m2 ở mỗi người. Vì bề mặt da rộng lớn, nên là lớp tiếp xúc đầu tiên với môi trường bên ngoài, cũng là nơi vi khuẩn trú ngụ và tấn công đầu tiên. Có khoảng 1 triệu vi khuẩn trú ngụ trên mỗi cm2 da. Các loại vi khuẩn này sống nhờ chất bã nhờn, mồ hôi hoặc tế bào da.
Các vi khuẩn tìm thấy trên da có thể gây những căn bệnh nguy hiểm, như E.Coli gây nhiễm trùng tiêu hóa, tụ cầu vàng, liên cầu khuẩn gây áp xe, ảnh hưởng đến các cơ quan gây viêm khớp, thấp tim, biến chứng nặng, tử vong.
Ngoài ra, sau khi tiêm vắc xin, trẻ có thể bị khó chịu, quấy khóc hoặc có hoạt động nhiều gây ra tình trạng đổ mồ hôi. Việc không vệ sinh cơ thể đúng cách, chẳng hạn như không lau sạch mồ hôi và bụi bẩn tích tụ trên da, có thể vô tình tạo điều kiện cho vi khuẩn hoặc mầm bệnh phát triển. Tắm cho trẻ sau tiêm sẽ giúp làm sạch da trẻ, loại bỏ vi khuẩn, giảm nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm trùng tại vùng da, đặc biệt là gần vị trí tiêm. Đồng thời, việc giữ da sạch sẽ cũng giúp duy trì sự khô thoáng và thoải mái cho trẻ.
Do đó, tắm và vệ sinh cơ thể giúp loại bỏ những vi khuẩn có hại trên da. Tuy nhiên, nên chọn những sản phẩm chăm sóc phù hợp với da bé, không chứa thành phần gây kích ứng hay làm mất cân bằng độ pH trên da.
Tắm nước ấm không chỉ giúp làm dịu hệ thần kinh mà còn có tác dụng cải thiện lưu thông máu. Sau khi tiêm, cơ thể trẻ bắt đầu phản ứng với vắc xin bằng cách kích thích hệ miễn dịch hoạt động mạnh mẽ. Việc lưu thông máu tốt hơn sẽ hỗ trợ quá trình cung cấp dưỡng chất và oxy đến các mô cơ khắp cơ thể, góp phần nhanh chóng phục hồi năng lượng cho trẻ. Một hệ tuần hoàn máu tốt còn thúc đẩy sự sản sinh kháng thể hiệu quả hơn, từ đó tăng cường khả năng bảo vệ của cơ thể trước các bệnh lý mục tiêu mà vắc-xin phòng ngừa.
Không thể phủ nhận rằng tắm rửa là một phần quan trọng trong chế độ sinh hoạt thường ngày của trẻ. Việc duy trì thói quen tắm rửa giúp trẻ cảm thấy sạch sẽ, dễ chịu và không bị gián đoạn lịch trình sinh hoạt chỉ vì một lần tiêm. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các trẻ nhạy cảm hoặc quen với một lịch trình sinh hoạt ổn định. Mặt khác, cảm giác sảng khoái sau khi tắm cũng có thể kích thích trẻ ăn uống tốt hơn, giúp trẻ cải thiện tình trạng mệt mỏi và từ đó nâng cao khả năng phục hồi sức khỏe.
Trẻ tiêm 6 trong 1 về có được tắm không? Dù tắm đúng cách mang lại nhiều lợi ích, song cũng có một số trường hợp đặc biệt mà phụ huynh cần hạn chế hoặc thậm chí không nên tắm cho trẻ sau khi tiêm vắc xin 6 trong 1 để đảm bảo an toàn tối ưu.
Sau khi tiêm, phản ứng sốt nhẹ, từ 37,5°C đến dưới 38,5°C, là hiện tượng bình thường và không đáng lo ngại, do đây là cách hệ miễn dịch phản ứng với các thành phần kháng nguyên có trong vắc xin. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt cao trên 38,5°C hoặc cơ thể có dấu hiệu mệt mỏi rõ rệt (như lờ đờ, quấy khóc kéo dài, hoặc thở nhanh), thì tuyệt đối không nên tắm cho trẻ. Ở giai đoạn này, cơ thể trẻ đang trong trạng thái tăng nhiệt độ, việc tắm, dù bằng nước ấm, có thể khiến thân nhiệt trẻ dao động thất thường, làm trầm trọng thêm tình trạng sốt.
Ngoài ra, khi trẻ đang sốt cao, việc tắm trong môi trường không đủ ấm áp, ngay cả khi thực hiện cẩn thận, có thể khiến trẻ bị lạnh đột ngột, làm giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ mắc các bệnh nhiễm khuẩn đường hô hấp. Trong trường hợp này, cha mẹ nên dùng khăn mềm thấm nước ấm lau cơ thể trẻ để giữ vệ sinh và giúp con thoải mái hơn.
⇒ Tham khảo thêm: Trẻ sốt sau tiêm phòng 6 trong 1 phải làm sao?
Phản ứng tại chỗ, như sưng, đỏ hoặc đau nhẹ ở vị trí tiêm là biểu hiện phổ biến và có thể tự hết trong vòng vài ngày sau tiêm. Tuy nhiên, nếu phản ứng sưng tấy lớn hơn bình thường (vùng đỏ rộng hơn 2 – 3 cm, đau nhức nhiều hoặc không giảm sau 24 giờ), cha mẹ nên tránh cho trẻ tắm, đặc biệt khi vị trí tiêm có nguy cơ tiếp xúc trực tiếp với nước hoặc các chất làm sạch như xà phòng.
Nước và xà phòng có thể gây kích ứng thêm cho vùng da đang bị tổn thương, đồng thời làm tăng nguy cơ nhiễm trùng tại vị trí tiêm. Trong những trường hợp phản ứng sưng to hoặc đau kéo dài, cha mẹ nên đưa trẻ đi đến bệnh viện gặp bác sĩ để được kiểm tra và điều trị đúng cách trước khi cân nhắc tắm.
Nếu trẻ mệt mỏi, khó chịu, quấy khóc sau tiêm vắc xin vẫn có thể tắm cho bé, miễn là bé không bị sốt cao. Tắm nước ấm còn có thể để làm trẻ thư giãn và bình tĩnh lại. Tuy nhiên, điều quan trọng là ba mẹ cần theo dõi chặt chẽ nhiệt độ cơ thể và sự thoải mái của trẻ.
Dù hiếm gặp, một số trẻ có thể xuất hiện các phản ứng phụ nghiêm trọng sau khi tiêm vắc-xin 6 trong 1, chẳng hạn như phát ban toàn thân hoặc nổi mẩn diện rộng; khó thở, tím tái, hoặc co giật; quấy khóc không ngừng hoặc ngủ li bì… Trong những tình huống này, việc ưu tiên hàng đầu là đưa trẻ đến cơ sở y tế thay vì tập trung vào các hoạt động chăm sóc thông thường như tắm rửa. Việc tắm ở thời điểm này không chỉ không cần thiết mà còn có thể làm chậm việc phát hiện các triệu chứng mới hoặc thay đổi tình trạng bất thường của trẻ.
Hệ miễn dịch của trẻ chịu những tác động nhất định sau tiêm và với một số trẻ, điều này có thể gây ra cảm giác mệt mỏi hoặc khó chịu tạm thời. Nếu trẻ quấy khóc nhiều, khó ngủ hoặc tỏ ra kiệt sức, phụ huynh không nên ép buộc trẻ vào các hoạt động vệ sinh như tắm, bởi điều này có thể làm tăng thêm sự căng thẳng và khiến trẻ khó chịu hơn.
Trong thời điểm này, ưu tiên nhất là để trẻ nghỉ ngơi trong môi trường thoáng mát, yên tĩnh. Nếu cần làm sạch cơ thể trẻ, cha mẹ chỉ nên nhẹ nhàng lau người bằng khăn ấm mà không cần phải tiến hành một buổi tắm hoàn chỉnh.
Khi trẻ vừa tiêm vắc xin, cơ thể sẽ tạm thời nhạy cảm hơn đối với các yếu tố tác động từ bên ngoài. Do đó, việc tắm trong điều kiện không lý tưởng, chẳng hạn như không gian tắm có gió lùa, nước không được giữ ở nhiệt độ phù hợp (quá nóng hoặc quá lạnh) hoặc sử dụng các sản phẩm tẩy rửa không thích hợp, có thể gây ra những nguy cơ không đáng có.
Ngoài ra, đối với trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ, việc thay đổi nhiệt độ đột ngột, đặc biệt trong mùa lạnh, dễ khiến trẻ mắc các bệnh lý đường hô hấp như cảm cúm, viêm phổi.
Trong một số trường hợp hiếm gặp, trẻ có thể bị dị ứng với thành phần của vắc xin. Các dấu hiệu dị ứng điển hình bao gồm sưng phù, ngứa ngáy hoặc thậm chí nổi mề đay trên da. Trong tình huống này, việc không để nước và các chất lạ tiếp xúc với da là tối quan trọng, nhằm giảm thiểu nguy cơ kích thích thêm phản ứng dị ứng.
Vắc xin là chế phẩm sinh học nên khi tiêm/ uống có thể xảy ra các phản ứng phụ với cơ thể. Đối với vắc xin 6 trong 1, các phản ứng sau tiêm trẻ có thể gặp phải như:
Đa số các trường hợp phản ứng sau tiêm thường nhẹ, không nghiêm trọng và không cần can thiệp y tế. Tuy nhiên, ba mẹ vẫn nên theo dõi các phản ứng sau tiêm vắc xin trong vòng ít nhất 30 phút tại cơ sở tiêm chủng, sau đó tiếp tục theo dõi tại nhà trong vòng 48 giờ tiếp theo. Trong quá trình theo dõi tại cơ sở tiêm chủng, nếu phát hiện trẻ có bất kỳ biểu hiện nào về sức khỏe như nôn trớ, thở khò khè hoặc khó thở, thở ngắt quãng, chóng mặt, sốt, mệt mỏi…. cần thông báo ngay cho nhân viên y tế gần nhất để được kịp thời xử trí.
Trong quá trình theo dõi tại nhà, ba mẹ cần lưu ý những điều sau:
Xem da toàn thân và tại vết tiêm của trẻ. Nếu da đổi máu (tím tái, xanh, hồng, đỏ, mẩn đỏ, phát ban, ngứa, đau rát, phồng rộp… Trẻ có ăn, chơi, ngủ, đi ngoài, nhận thức… khác thường với hoạt động thường ngày hay không.
Không nên tắm cho trẻ quá lâu vì có thể khiến trẻ nhiễm lạnh, sốt. Ngoài ra, ba mẹ cần tắm cho trẻ đúng cách, nhẹ nhàng để tạo sự thoải mái cho trẻ sau tiêm phòng.
Trước khi tắm cho trẻ, ba mẹ cần chuẩn bị các vật dụng cần thiết như nước ấm, khăn bông sạch, quần áo sạch để trẻ mặc ngay sau khi tắm xong. Loại sữa tắm cho trẻ cần đảm bảo các tiêu chí lành tính, dịu nhẹ, không hương liệu hay có khả năng gây kích ứng da.
Trước khi tắm, ba mẹ nên kiểm tra vết tiêm cho trẻ.Sau khi tiêm, vị trí này có thể bị sưng, đỏ hoặc nhạy cảm hơn bình thường. Nếu vết tiêm không bị sưng đỏ hay có dấu hiệu viêm có thể tắm cho trẻ thoải mái. Ngược lại, nên bảo vệ vết tiêm bằng băng cá nhân, không để vết tiêm tiếp xúc với sữa tắm, dầy gội hay nước.
Đầu tiên, ba mẹ canh độ ấm của nước vừa phải, đảm bảo nhiệt độ không quá lạnh hay quá nóng. Nhiệt độ nước phù hợp để tắm cho trẻ là 37 – 38 độ C. Thoa sữa tắm lên da trẻ, dùng khăn bông mềm lau nhẹ nhàng và tránh chạm vào vết tiêm, đồng thời giữ vết tiêm hạn chế tối đa tiếp xúc trực tiếp với nước.
Tắm nhanh, tránh để trẻ cảm lạnh. Thời gian tắm nên được tối giản, chỉ 5 – 10 phút để đảm bảo vệ sinh nhưng không khiến trẻ bị mệt mỏi hoặc mất nhiệt. Tắm quá lâu cũng có thể làm tăng nguy cơ làm dịu vết viêm tại chỗ theo cách không tốt, gây ra hiệu ứng phụ hoặc tạo điều kiện mô da tại vị trí tiêm trở nên nhạy cảm hơn.
Sau khi tắm xong, ba mẹ nhanh chóng dùng khăn sạch lau khô người cho trẻ. Hãy đảm bảo vết tiêm luôn khô ráo bằng cách dùng khăn thấm nhẹ lên vết tiêm và những vùng xung quanh, sau đó lau toàn thân cho trẻ. Mặc quần áo, nếu trời lạnh có thể mặc thêm một lớp áo khoác mỏng nhẹ bên ngoài để giữ ấm cho trẻ.
Trong vài giờ sau tắm ba mẹ cần tiếp tục kiểm tra vết tiêm, đảm bảo vết tiêm không ướt, mưng mủ hoặc bám bẩn. Tránh để trẻ chơi đùa quá sức, đổ nhiều mồ hôi vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng vết tiêm.
Không tắm cho trẻ khi thời tiết quá lạnh, như vào thời điểm sáng sớm hoặc tối muộn. Vào các thời điểm này, nhiệt độ giảm xuống mức thấp nhất trong ngày. Sự chênh lệch nhiệt độ môi trường và cơ thể trẻ có thể gây sốc nhiệt, cảm lạnh, khiến tình trạng sốt sau tiêm (nếu có) trở nên trầm trọng hơn. Thời điểm thích hợp nhất để tắm cho trẻ là vào 9 giờ sáng và 16 giờ chiều. Đây là lúc nhiệt độ dịu nhất trong ngày, phù hợp để tắm cho trẻ sau tiêm 6 trong 1.
Sau khi tắm, cần cho trẻ sinh hoạt nơi kín gió để tránh cảm lạnh. Đồng thời, không cho trẻ tiếp xúc với không khí lạnh từ điều hòa, quạt. Ba mẹ có thể sử dụng điều hòa không khí ở nhiệt độ ấm hoặc máy sưởi để làm ấm không gian sinh hoạt của trẻ.
Nếu tình trạng sức khỏe trẻ ổn định, không có các phản ứng bất thường sau tiêm, phụ huynh có thể tắm cho trẻ, nhưng cần đặc biệt chú ý sử dụng nước ấm thay vì nước lạnh hoặc nước quá nóng. Nhiệt độ nước lý tưởng nên trong khoảng 36 – 37°C, vừa đủ ấm để giữ cho trẻ cảm thấy thoải mái mà không gây sốc nhiệt.
Ngoài ra, không gian tắm cần được giữ kín gió. Đặc biệt trong mùa lạnh hoặc khi trời có gió lùa, cần đảm bảo trẻ không bị nhiễm lạnh sau khi tắm xong. Sử dụng khăn bông dày mềm để lau khô toàn bộ cơ thể trẻ ngay lập tức và mặc quần áo kín đáo, nhẹ nhàng để giữ ấm.
Sau khi tiêm vắc xin, trẻ có thể xuất hiện các phản ứng như hơi sốt, buồn ngủ, quấy khóc hoặc sưng đau tại vị trí tiêm. Đây là thời điểm cơ thể trẻ đang chuyển hóa và đáp ứng miễn dịch, nên việc đưa trẻ đi tắm ngay, đặc biệt là khi cơ thể chưa ổn định, có thể gây ảnh hưởng tiêu cực. Các bác sĩ khuyên phụ huynh nên chờ ít nhất 6 – 24 giờ để phản ứng sau tiêm ổn định hơn.
Việc không tắm ngay lập tức giúp hạn chế nguy cơ gây kích ứng ở vết tiêm, bảo vệ trẻ khỏi sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, đồng thời cho phép phụ huynh dễ dàng quan sát và theo dõi các biểu hiện bất thường ở trẻ.
Dù việc tắm nhẹ nhàng không ảnh hưởng lớn đến sức khỏe trẻ, nhưng phụ huynh cần lưu ý theo dõi sát sao các dấu hiệu bất thường có thể xuất hiện sau đó. Những dấu hiệu này bao gồm trẻ sốt cao, quấy khóc không dứt, phát ban, tăng sưng đỏ tại vị trí tiêm hoặc xuất hiện hiện tượng khó thở.
Nếu bất kỳ triệu chứng nào trong danh sách xuất hiện, phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra và xử lý kịp thời. Việc tắm có thể khiến các phản ứng này trở nên rõ ràng hơn và không nên coi thường.
Sau khi tiêm, trẻ có thể cảm thấy buồn ngủ, mệt mỏi hoặc khó chịu tạm thời. Không nên ép buộc trẻ tắm trong trạng thái này, vì điều này không chỉ không cần thiết mà còn khiến trẻ thêm căng thẳng. Thay vào đó, cần ưu tiên cho trẻ nghỉ ngơi để cơ thể phục hồi. Việc tắm có thể thực hiện vào thời điểm sau đó khi trẻ có tâm trạng tốt hơn và sức khỏe ổn định.
Để chăm sóc trẻ sau tiêm phòng 6 trong 1 hoặc bất kỳ loại vắc xin nào, ba mẹ cần lưu ý những điều sau:
⇒ Tham khảo thêm: Bé tiêm 6 trong 1 về ngủ li bì, ngủ nhiều: Bình thường hay bất thường?
HỆ THỐNG BỆNH VIỆN ĐA KHOA TÂM ANH
Tiêm 6 trong 1 về có được tắm không? Ba mẹ có thể tắm cho trẻ bình thường nếu trẻ khỏe mạnh, không có phản ứng sốt sau tiêm, vết tiêm không có dấu hiệu sưng, đỏ, mưng mủ hoặc viêm. Ba mẹ lưu ý, chỉ nên tắm cho trẻ bằng nước ấm, không tắm khi thời tiết quá lạnh. Tắm nhanh cho trẻ để tránh nhiễm lạnh, sau tắm cho trẻ sinh hoạt trong không gian kín gió.
